Prowincja Północno-Środkowa

Prowincja Północno-Środkowa jest największą prowincją Sri Lanki – zajmuje około 10 714 km² w głębi strefy suchej. Obejmuje dwa dystrykty administracyjne – Anuradhapura i Polonnaruwa – i mieści dwa z obiektów światowego dziedzictwa UNESCO w kraju: Święte Miasto Anuradhapura i Starożytne Miasto Polonnaruwa. Dla podróżnych zainteresowanych żywą historią, starożytną inżynierią wodną i ważnymi miejscami pielgrzymek buddyjskich ta prowincja nie ma sobie równych na wyspie.

Dlaczego Prowincja Północno-Środkowa ma tak duże znaczenie historyczne?

Prowincja leży w samym sercu dawnej cywilizacji syngaleskiej. Mniej więcej od IV wieku p.n.e. do początku XI wieku n.e. Anuradhapura była stolicą Sri Lanki – jednym z najdłużej funkcjonujących ośrodków miejskich w całej Azji Południowej. Jej następczynią jako stolica wyspy została Polonnaruwa, która szczyt osiągnięć artystycznych i rolniczych osiągnęła w XII wieku. Razem te dwa miasta zachowują ponad 1 500 lat historii królewskiej, architektury sakralnej i zaawansowanej inżynierii.

Dobrobyt regionu w dużej mierze zawdzięczał wodzie. Dawni władcy prowincji zbudowali niezwykłą sieć zbiorników, kanałów irygacyjnych i systemów stawów (tank), które zamieniły strefę suchą w żyzne pola ryżowe. Kilka z tych systemów działa do dziś, po cichu nawadniając pola ryżowe na równinach północno-środkowych.

Co można zobaczyć w Anuradhapura?

Anuradhapura, stolica prowincji, leży około 205 km na północ od Colombo. To jedno z najstarszych nieprzerwanie zamieszkanych miast na świecie, zajmujące szczególnie święte miejsce w buddyzmie therawady. Miasto otacza rozległy zespół starożytnych klasztorów, dagob i systemów zbiorników, które razem tworzą obiekt światowego dziedzictwa UNESCO.

Sri Maha Bodhi – figowiec, który według tradycji wyrósł ze szczepki pierwotnego drzewa Bodhi, pod którym Budda osiągnął oświecenie – należy do najbardziej czczonych obiektów religijnych w świecie buddyjskim i przez cały rok przyciąga pielgrzymów. Nieopodal wznosi się Ruwanweliseya, wielka biała dagoba ufundowana przez króla Dutugamunu w II wieku p.n.e., której półkulista kopuła wciąż imponująco góruje nad równiną.

Inne ważne budowle świętego miasta to:

• Thuparamaya – uważana za pierwszą dagobę zbudowaną na Sri Lance po przybyciu buddyzmu
• Dagoba Abhayagiri – niegdyś jedna z najwyższych budowli starożytnego świata
• Jetavanaramaya – kolejna olbrzymia ceglana dagoba, jedna z największych starożytnych budowli z cegły na Ziemi
• Lovamahapaya (Mosiężny Pałac) – którego kamienne filary wciąż wyznaczają zarys wielokondygnacyjnego zespołu klasztornego
• Kuttam Pokuna – para bliźniaczych basenów kąpielowych, świadectwo precyzji dawnego budownictwa
• Isurumuniya – świątynia skalna z bogato rzeźbionymi fryzami, w tym ze słynną płaskorzeźbą „Kochankowie”
• Posąg Samadhi – pełen wdzięku siedzący Budda z IV wieku, wyrzeźbiony w krystalicznym wapieniu

Bliźniacze zbiorniki Nuwara Wewa i Tissa Wewa okalają miasto od wschodu i południa, a ich brzegi zachęcają do spokojnych porannych spacerów z dala od głównych tłumów pielgrzymów.

Król Pandukabhaya formalnie rozplanował Anuradhapura w IV wieku p.n.e., wyznaczając bramy miejskie, dzielnice mieszkalne i strefy handlowe. Jego syn Mutasiva założył później Ogród Mahameghavana – ten sam gaj, w którym według tradycji Mahinda, syn indyjskiego cesarza Aśoki, wprowadził buddyzm na Sri Lankę – co czyni go jednym z najważniejszych terenów zielonych w historii religii Azji.

Co można zobaczyć w Polonnaruwa?

Polonnaruwa została stolicą wyspy w 1070 roku n.e., gdy król Vijayabahu I wypędził okupantów z dynastii Czola i ponownie zjednoczył królestwo. Miasto osiągnęło szczyt rozkwitu za panowania jego wnuka, króla Parakramabahu I, którego rządy w XII wieku historycy uważają za złoty wiek Polonnaruwa. Kwitł handel, a przekonanie Parakramabahu, że żadna kropla deszczu nie powinna się zmarnować, nie służąc ludziom, doprowadziło do budowy infrastruktury irygacyjnej przewyższającej wszystko, co powstało w epoce Anuradhapura.

Ruiny starożytnego miasta zajmują zwarty, wyjątkowo dobrze zachowany obszar na zachodnim brzegu Parakrama Samudraya – ogromnego zbiornika zbudowanego około XII wieku, który do dziś nawadnia okoliczne pola. Prostokątny mur miejski otacza skupisko pałaców, sal audiencyjnych, świątyń i zespołów klasztornych.

Najważniejsze miejsca starożytnego miasta to:

• Gal Viharaya – cztery monumentalne posągi Buddy wykute w skale, w tym 7-metrowa postać stojąca i 14-metrowa postać leżąca, wyrzeźbione bezpośrednio w jednej granitowej ścianie na polecenie Parakramabahu I
• Świątynia Lankatilaka – wysokie ceglane sanktuarium bez dachu, z potężnymi murami i bezgłowym posągiem stojącego Buddy
• Thuparamaya – niewielki ceglany dom wizerunku Buddy w stylu gedige, jedna z nielicznych budowli Polonnaruwa z wciąż nienaruszonym sklepionym dachem
• Nissanka Latha Mandapaya – wyjątkowy pawilon z kolumnami w kształcie łodyg lotosu, służący do uroczystych zgromadzeń
• Pałac Parakramabahu – którego siedmiokondygnacyjne fundamenty i sala audiencyjna należą do najlepiej zachowanych budowli królewskich w kraju
• Pothgul Vehera – zespół biblioteczny w pobliżu jeziora, niedaleko Posągu Pulasthi (przypisywanego niekiedy samemu Parakramabahu)
• Vatadage w Medirigiriya – okrągłe sanktuarium relikwii położone około 30 km na północ od miasta, wyróżniające się trzema koncentrycznymi pierścieniami kamiennych kolumn

Upadek Polonnaruwa nastąpił szybko. Po Parakramabahu I niewielu jego następców utrzymało równie silną władzę, a w 1214 roku miasto padło ofiarą najazdu Maghy, króla z Kalingi, i ostatecznie władza polityczna przeszła na władców z południa. Wpisane na listę UNESCO starożytne miasto zostało od tego czasu starannie odkopane i dziś jest jednym z najczytelniejszych stanowisk archeologicznych w Azji Południowej.

Kiedy najlepiej odwiedzić Prowincję Północno-Środkową?

Prowincja leży w strefie suchej Sri Lanki, co oznacza, że otrzymuje mniej opadów niż kraina wzgórz czy wybrzeże południowo-zachodnie. Najprzyjemniej jest tu od maja do września, gdy monsun północno-wschodni już minął, a temperatury – choć wysokie – są znośne rano i wieczorem. Okres od grudnia do lutego również bywa przyjemny, choć nieco bardziej wilgotny.

Stupy i dagoby prowincji to czynne miejsca pielgrzymek, dlatego wizyty o świcie i o zmierzchu zbiegają się z lokalnymi obrzędami religijnymi i są spokojniejsze i bardziej klimatyczne niż w południe. Warto zabrać lekkie bawełniane ubrania, wygodne buty do chodzenia (w większości świętych miejsc zdejmuje się obuwie) i ochronę przed słońcem.

Jak dostać się z Colombo do Prowincji Północno-Środkowej?

Anuradhapura leży około 205 km od Colombo drogą; przejazd trwa zwykle od trzech i pół do czterech i pół godziny, zależnie od ruchu. Ze stacji Colombo Fort kursuje też bezpośredni pociąg – najszybszą opcją jest ekspres międzymiastowy, a podróż pozwala obserwować zmieniający się krajobraz przy przejeździe ze strefy wilgotnej na suche równiny. Polonnaruwa leży około 215 km od Colombo i również jest dostępna koleją i drogą.

Wielu gości zatrzymuje się w Anuradhapura lub w jej pobliżu na dwie–trzy noce, a następnie jedzie do Polonnaruwa, zanim ruszy dalej do miejsc Trójkąta Kulturowego położonych bardziej na południe, takich jak Sigiriya. Do prowincji można też dotrzeć od północy w ramach dłuższej trasy obejmującej Prowincję Północną Sri Lanki.

Jakie dzikie zwierzęta można spotkać w Prowincji Północno-Środkowej i w jej pobliżu?

Od zachodu prowincja graniczy z Parkiem Narodowym Wilpattu, największym pod względem powierzchni parkiem narodowym Sri Lanki i jednym z najlepszych miejsc w kraju do obserwacji lampartów w stosunkowo nienaruszonym środowisku. Charakterystyczne dla parku villu – płytkie naturalne niecki, które w porze deszczowej wypełniają się wodą – przyciągają słonie, aksisy i ptaki wodne w dużej liczbie.

Na terenie samej prowincji dzikie słonie są realną obecnością w lasach zaroślowych i na obrzeżach starożytnych zbiorników. Miłośnicy ptaków docenią duże zbiorniki irygacyjne, zwłaszcza w sezonie migracji z północy, od października do marca, gdy ptaki brodzące i wodne gromadzą się w dużych skupiskach.

Co jeszcze powinni wiedzieć podróżni o tej prowincji?

Prowincja Północno-Środkowa to miejsce żywego życia religijnego i rolniczego, a nie tylko strefa zabytków. Pielgrzymi codziennie odwiedzają święte miejsca Anuradhapura, a w mieście obowiązują zasady dotyczące stroju i zachowania w miejscach kultu, których goście powinni przestrzegać: zakryte ramiona i nogi oraz zdjęte obuwie przed wejściem do sanktuariów. W niektórych wewnętrznych sanktuariach fotografowanie może być ograniczone.

Prowincja pozostaje też ryżowym zagłębiem kraju. Pola ryżowe rozciągają się na równinach między starożytnymi zbiornikami, a rytm upraw – sadzenie po deszczach, zbiory w suchych miesiącach – trwa niemal tak samo jak od dwóch tysiącleci. Podróż przez prowincję poza głównymi zabytkami pozwala naprawdę poczuć, jak starożytny krajobraz hydrauliczny wciąż funkcjonuje jako żywy system.