අළු ගිරවා

අළු ගිරවා (Psittacula calthrapae) යනු ශ්‍රී ලංකාව හි එකම ආවේණික ගිරවා වර්ගය වන අතර, හඳුනාගැනීමට පහසුම පක්ෂියෙකු ලෙසද සැලකිය හැකිය. මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ, දිගු වලිගයක් සහිත කොළ පැහැති මෙම ගිරවාට පැහැදිලිව පෙනෙන අළු පැහැති හිසක් සහ කැපී පෙනෙන කළු පැහැති නිකට පටියක් ඇත. එය දිවයිනේ තෙත් කලාපය පුරා පිහිටි තෙතමනය සහිත වනාන්තරවල මෙන්ම ඉන් පිටත ගහකොළ සහිත ප්‍රදේශවලද වාසය කරයි — එබැවින් විවිධ උන්නතාංශවල සහ වාසස්ථානවල පක්ෂි නිරීක්ෂකයින්ට එය දැකීමේ හැකියාව ලැබේ.

අළු ගිරවා හඳුනාගන්නේ කෙසේද?

සම්පූර්ණ දිග ආසන්න වශයෙන් 29 cm ක් වන — ඉන් 13 cm දක්වා දිග විය හැකි වලිගයක් ඇතුළත්ව — අළු ගිරවා සංයුක්ත නමුත් දිගු වලිගයක් සහිත පක්ෂියෙකි. වඩාත් විශ්වාසනීය හඳුනාගැනීමේ ලක්ෂණ වන්නේ නිල්-අළු පැහැති හිස, පළල් කළු නිකට පටිය, සහ අළු පැහැති හිස කොළ පැහැති සිරුරෙන් වෙන් කරන කොළ පැහැති බෙල්ල වටා පටියයි. වලිගය නිල් පැහැති වන අතර අග්‍රයන් කහ පැහැති වේ; එය පියාසර කරන විට පෙනේ.

කුමක් සොයා බැලිය යුතුද යන්න දැනගත් පසු ලිංගික භේදය පැහැදිලිය. පිරිමි පක්ෂීන්ගේ ඉහළ හක්ක රතු පැහැති වන අතර පහළ හක්ක දුඹුරු පැහැතියි. ඊට ප්‍රතිවිරුද්ධව, ගැහැනු පක්ෂීන්ගේ හොට සම්පූර්ණයෙන්ම කළු පැහැති වන අතර මුහුණේ කොළ පැහැය තරමක් අඩුය. නොවැඩුණු පක්ෂීන් සමස්තයක් ලෙස බොහෝ දුරට කොළ පැහැති වන අතර, වයස සමඟ පැහැය ලා වන තැඹිලි පැහැති හොටක් ඇත.

එකම ව්‍යාකූලත්වය ඇති විය හැක්කේ ගැහැනු Plum-headed Parakeet සමඟයි; එයටද අළු පැහැති හිස් ආවරණයක් ඇත. එහෙත්, Layard's ගේ සලකුණ වන කළු නිකට පටිය එම විශේෂයට සම්පූර්ණයෙන්ම නැත — එක් වරක් දැක්ක පසු එම වෙනස පහසුවෙන් හඳුනාගත හැකිය.

අළු ගිරවා ශ්‍රී ලංකාව හි කොහේ වාසය කරයිද?

මෙම විශේෂය කේන්ද්‍රගත වී ඇත්තේ ශ්‍රී ලංකාව හි තෙත් කලාපයේ — වාර්ෂික වර්ෂාපතනය වැඩිම හා වසා ගිය වියනක් සහිත වනාන්තර රැඳී පවතින දිවයිනේ දක්ෂිණ-බටහිර කාර්තුවේ — ය. එම කලාපය තුළ පහතරට වන කොටස් සහ වන මායිම්වල සිට මධ්‍යම කඳුකරය දක්වා එය පැතිරී යයි. තෙත් කලාපයේ හදවතින් පිටත, වඩාත් වියළි ගහකොළ සහිත ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවලද එය දක්නට ලැබේ, එහෙත් එතරම් සුලබ නැත.

මෙම විශේෂය නිරීක්ෂණය කිරීමට බලාපොරොත්තු වන පක්ෂි නිරීක්ෂකයින්ට, වියන නොබිඳී ඇති වන රක්ෂිතවල හොඳ අවස්ථා ඇත. දක්ෂිණ තෙත් කලාපයේ පිහිටි යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම වැසි වනාන්තරයක් වන සිංහරාජ වන රක්ෂිතය රටේ වඩාත්ම විශ්වාසනීය ස්ථානයන්ගෙන් එකක් ලෙස නිරන්තරයෙන් සැලකේ; එහි දක්නට ලැබෙන මිශ්‍ර විශේෂ ආහාර සොයන රංචුවල අනෙකුත් ආවේණික පක්ෂීන් සමඟ අළු ගිරවා ද බොහෝ විට ඇතුළත් වේ. කිතුල්ගල ආසන්නයේ පිහිටි මකන්දාව වැසි වනාන්තරය පහත් උන්නතාංශයක ඇති තවත් ප්‍රවේශ විය හැකි විකල්පයකි.

වැඩි උන්නතාංශවල, Horton Plains සහ ඒ වටා ඇති කඳුකර වනාන්තරවල මෙම විශේෂය වාර්තා වී ඇත. Horton Plains ජාතික වනෝද්‍යානය මෙම ගිරවාගේ උන්නතාංශ පරාසයේ ඉහළ සීමාවට ආසන්නව පිහිටා ඇති බැවින්, එහි දර්ශන ලැබීම දුර්ලභය.

අළු ගිරවා කන්නේ කුමක්ද?

බොහෝ ගිරවුන් මෙන්ම, මෙම විශේෂය ප්‍රධාන වශයෙන් ඵල සහ බීජ අනුභව කරයි. එහි ආහාර වේලට ඵල, බීජ, අංකුර සහ මල් ඇතුළත් වන අතර, පක්ෂිය වර්ෂය පුරා ස්ථිර ප්‍රදේශ රඳවා ගැනීම වෙනුවට කාලීන ආහාර ලබා ගත හැකි බව අනුව ගමන් කරයි. මෙම සංචාරක ස්වභාවය නිසා යම් ගසක් ඵල දරන විට රංචු උද්‍යානවල හෝ හායනයට ලක් වූ වන කොටස්වල පෙනී සිටිය හැකි අතර, එම සම්පත අවසන් වූ පසු ඒවා ඉදිරියට ගමන් කරයි.

බෝවීමේ කාලයෙන් පිටත එය සමහර විට මිශ්‍ර ආහාර සොයන කණ්ඩායම්වලට එක් වේ. Brahminy Starlings සමඟ එක්ව ආහාර ගන්නා රංචු වාර්තා වී ඇති සම්බන්ධතාවයකි — ස්ටාර්ලිං පක්ෂීන්ගේ තියුණු දෘෂ්ටිය ආහාර ප්‍රභවයන් සොයාගැනීමේදී පරස්පර ප්‍රයෝජනයක් සපයන බව පෙනේ.

අළු ගිරවා හැසිරෙන්නේ කෙසේද?

අළු ගිරවා ඝන වන අභ්‍යන්තරය වෙනුවට ඉහළ වන වියන සහ විවෘත බිම්වල මායිම් වල රැඳී සිටීමට නැඹුරු වේ; එබැවින් එහි කොළ පැහැති සැඟවීම තිබියදීත් බොහෝ වන පක්ෂීන්ට වඩා එය පහසුවෙන් දැකිය හැකිය. එහි පියාසැරිය වේගවත් හා සෘජු වන අතර — දිගු වලිගය එහි සේයාව සුමට කරයි — කණ්ඩායම් දර්ශනයට පෙර බොහෝ විට ඝෝෂාකාරී කතාබහක් වැනි හඬකින් තම පැමිණීම දන්වයි.

Rose-ringed Parakeet ට වඩා එය තරමක් අඩුවෙන් රංචු ගැසෙන අතර, සාමාන්‍යයෙන් මහා රංචු වෙනුවට පක්ෂීන් කිහිපයකගෙන් යුත් කුඩා කණ්ඩායම්වල ගමන් කරයි. බෝවීමේ කාලයේදී ජෝඩු වඩාත් කැපී පෙනේ; එවිට ප්‍රදේශය රැකගැනීමේ හඬ තීව්‍ර වේ.

අළු ගිරවා බෝවන්නේ කවදාද?

බෝවීමේ හැසිරීම කේන්ද්‍රගත වන්නේ විශාල, මුහුකුරා ගිය ගස්වල ඇති ස්වාභාවික කුහරයන් වටාය. මෙම විශේෂය තමන්ගේම සිදුරු හාරා ගන්නේ නැත, පවතින කුහරයන් මත යැපේ — පැරණි ගස් මත ඇති මෙම යැපීම, වාසස්ථාන අලාභය ජනගහනයට ඇති ප්‍රධාන තර්ජනය වන්නේ මන්ද යන්න කොටසක් වශයෙන් පැහැදිලි කරයි. සාමාන්‍ය බිත්තර කැදැල්ලක සුදු බිත්තර තුනක් හෝ හතරක් ඇත. තැඹිලි හොට සහිත නොවැඩුණු පක්ෂීන් වඩාත් දැකිය හැක්කේ ප්‍රධාන බෝවීමේ කාලයෙන් පසු මාසවල, අලුතින් ස්වාධීන වූ තරුණ පක්ෂීන් ආහාර සොයන කණ්ඩායම්වලට එක් වන විටය.

අළු ගිරවා ගේ සංරක්ෂණ තත්ත්වය කුමක්ද?

ශ්‍රී ලංකාව ට ආවේණික විශේෂයක් ලෙස, වෙනත් කිසිදු ජනගහනයකට බලපෑම් නොකරන පීඩනයන්ට අළු ගිරවා ස්වභාවයෙන්ම අවදානමට ලක් වේ. තෙත් කලාපයේ වන විනාශය, මෙම විශේෂය යැපෙන වසා ගිය වියනක් සහිත වාසස්ථාන අඩු කර ඛණ්ඩනය කර ඇත. ඉතිරිව ඇති නොබිඳුණු වනාන්තර ප්‍රදේශවල එය තවමත් ප්‍රාදේශීයව සුලබ වන නමුත්, ජනගහන ප්‍රවණතා නිවැරදිව නිරීක්ෂණය කිරීම අපහසුය. විශාල වන රක්ෂිත ආරක්ෂා කිරීම — සහ කැදලි කුහර සපයන ඒවා තුළ ඇති පැරණි ගස් රැකගැනීම — ලබා ගත හැකි වඩාත්ම සෘජු සංරක්ෂණ පියවරයි.

මෙම විශේෂය දැනට ගෝලීය වශයෙන් තර්ජනයට ලක් වූ ලෙස ලැයිස්තුගත කර නැත, එහෙත් එහි සීමිත පරාසය නිසා තෙත් කලාපයේ වන ආවරණයේ සිදු වන සැලකිය යුතු අඩුවීමක් සමස්ත ජනගහනයට අසාමාන්‍ය ලෙස විශාල බලපෑමක් ඇති කරයි.

ශ්‍රී ලංකාව හි අළු ගිරවා දැකීමට හොඳම කාලය කුමක්ද?

මෙම විශේෂය වර්ෂය පුරා දක්නට ලැබෙන බැවින්, එකම හොඳම කාල වපසරියක් නැත. එසේ වුවද, තෙත් කලාපයේ වියළි කාලය — ආසන්න වශයෙන් ජනවාරි සිට අප්‍රේල් දක්වා — පක්ෂි නිරීක්ෂණය සඳහා වඩාත් පැහැදිලි අහසක් සහ වඩාත් පුරෝකථනය කළ හැකි වන තත්ත්වයන් බොහෝ විට සපයයි. ඵල දැරීමේ කාලයන් ප්‍රාදේශීය සංචලනයන්ට බලපවත්වන අතර, බහුල ඵල සහිත ගස් ගිරවුන් විශ්වාසනීය ලෙස ඇද ගනී. දිවා කාලයේ උණුසුම පක්ෂි සංචලනය නිහඬ කරන්නට පෙර, වනාන්තර ප්‍රදේශවලට උදෑසන කරන ගමන් වැඩිම ක්‍රියාකාරීත්වය පෙන්නුම් කරයි.

අළු ගිරවා අනෙකුත් ශ්‍රී ලංකාව ගිරවුන් සමඟ සසඳන්නේ කෙසේද?

අළු පැහැති හිස් ආවරණය සහ කළු බෙල්ල එක්ව ශ්‍රී ලංකාව හි දිගු වලිග සහිත ගිරවුන් අතර අද්විතීය වන අතර, පැමිණෙන පක්ෂි නිරීක්ෂකයින්ට අළු ගිරවා වඩාත් පහසුවෙන් හඳුනාගත හැකි ආවේණික පක්ෂීන්ගෙන් එකක් බවට පත් කරයි.

ඡායාරූපය (අළු ගිරවා): Rangana Abeyrathne, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0 (කපා ගන්නා ලදී).