දුඹුරු හිස් දෙමලිච්චා

දුඹුරු හිස් දෙමලිච්චා (Pellorneum fuscocapillus, Blyth, 1849) දිවයිනේ ආවේණික පක්ෂි විශේෂවලින් එකකි — පෘථිවියේ වෙනත් කිසිම තැනක හමු නොවේ. වනාන්තර පොළොවේ සහ ඝන යටිරෝපණයේ වෙසෙන ලැජ්ජාශීලී, නිහතමානී පක්ෂියෙකු වන එය, ඉවසිලිවන්ත නිරීක්ෂකයින්ට සමීප දර්ශන සහ වනාන්තරය හරහා හොඳින් ඇසෙන, පුදුම සහගත ලෙස පොහොසත්, මිහිරි නාදයක් ත්‍යාග කරයි.

දුඹුරු හිස් දෙමලිච්චා පෙනෙන්නේ කෙසේද?

මෙය සාමාන්‍යයෙන් දිගින් සෙ.මී. 16 සිට 16.5 දක්වා වන කුඩා පක්ෂියෙකි. එහි වඩාත්ම සුවිශේෂී ලක්ෂණය වන්නේ දුඹුරු උඩු සිරුරයි; එය තද කුරුඳු-තැඹිලි පැහැති යටි සිරුරකින් සහ මඳ ලා පැහැති ඇහි බැම ඉරකින් — ඇසට ඉහළින් දිවෙන ලා පැහැති ඉරකින් — කැපී පෙනෙන අතර, එය ශ්‍රී ලංකාවේ අනෙකුත් දෙමලිච්චන්ගෙන් එක බැල්මකින් වෙන් කර හඳුනාගැනීමට උපකාරී වේ. හිස් මුදුන තද, උණුසුම් දුඹුරු පැහැයෙන් යුක්ත වන අතර, විශේෂයට එහි පොදු නම ලැබෙන්නේ එයිනි.

ඇසේ පැහැය වයස පිළිබඳ ප්‍රයෝජනවත් ඉඟියක් සපයයි: තරුණ පිරිමි සතුන්ට ලා රතු-කහ කනීනිකාවක් ඇති අතර, තරුණ ගැහැනු සතුන්ට සුදු කනීනිකාවක් ඇත. කාලයත් සමඟ ස්ත්‍රී පුරුෂ දෙපක්ෂයේම වැඩිහිටි පක්ෂීන්ගේ කනීනිකාව තද පැහැයට හැරේ. හොට ශක්තිමත් හා මඳක් වක් වූ එකක් වන අතර, ආහාර සොයා කොළ රොඩු සහ පහත් පඳුරු හාරා බැලීමට හොඳින් ගැළපේ.

දුඹුරු හිස් දෙමලිච්චා ශ්‍රී ලංකාවේ ජීවත් වන්නේ කොහේද?

මෙම විශේෂය පහතරට සිට මීටර් 1,500ක් පමණ උස දක්වා ශ්‍රී ලංකාවේ බොහෝ ප්‍රදේශවල හමුවන අතර, නොමැත්තේ වඩාත්ම වියළි උතුරු සහ ගිනිකොනදිග ප්‍රදේශවල පමණි. වියළි කලාපය, තෙත් පහතරට සහ කඳුකරය වෙන් වෙන් උප විශේෂ විසින් අත්පත් කරගෙන ඇත. තෙත් සදාහරිත වනාන්තරය තුළ ඇති ඝන යටිරෝපණය — ඝන කොළ රොඩු එක්රැස් වන සහ පොළොවට ආසන්නව පඳුරු වැවෙන ස්ථාන — එය බෙහෙවින් ප්‍රිය කරයි.

නිරීක්ෂණය සඳහා හොඳ ස්ථාන අතර පහතරට සහ කඳුකර මායිම් දිගේ ඇති තෙත් කලාප වනාන්තර මෙන්ම හොඳින් ගස් වැවුණු වියළි කලාප වනාන්තර ද ඇතුළත් වේ. නිරිතදිග පහතරට පිහිටි සිංහරාජ වන රක්ෂිතය ද මෙම විශේෂයට නිවහන සපයන අතර, එය පහතරට තෙත් කලාපයේ (scotillum උප විශේෂය) පුළුල්ව ව්‍යාප්තව ඇත.

දුඹුරු හිස් දෙමලිච්චා ආහාරයට ගන්නේ කුමක්ද?

එහි ආහාර වේල සාමාන්‍ය හා අවස්ථාවාදීය. එහි ආහාරවලින් වැඩි කොටස කෘමීන් වන අතර, කුඩා බීජ මගින් අතිරේක වේ. පක්ෂියා පොළොව මට්ටමේදී — හොටෙන් කොළ රොඩු පෙරළමින් — සහ පහත් පඳුරු තුළ, කඳන් සහ කොළ මතින් කෘමීන් අහුලමින් ආහාර සොයයි. එය වියන් පක්ෂියෙකු නොවේ; පොළොවේ සිට මීටර් දෙක තුනකට වඩා ඉහළදී එය හමුවීම අසාමාන්‍යය.

දුඹුරු හිස් දෙමලිච්චා හැසිරෙන්නේ කෙසේද?

දුඹුරු හිස් දෙමලිච්චන් සාමාන්‍යයෙන් යුගල වශයෙන් හෝ තිදෙනෙකුගෙන් හතර දෙනෙකුගෙන් යුත් කුඩා කණ්ඩායම් වශයෙන්, යටිරෝපණය හරහා නිහඬව හා ක්‍රමානුකූලව ගමන් කරනු දැකිය හැකිය. ඔවුන් ඝෝෂාකාරී පක්ෂීන් වන අතර, සුවිශේෂී "pretty-dear" (ප්‍රිටි-ඩියර්) නාදය සාමාන්‍යයෙන් ඔවුන් සොයාගැනීමට හොඳම ක්‍රමයයි. කලබල වූ විට, පියාසර කරනවා වෙනුවට නැවත ආවරණය තුළට ලීන වීම එහි සහජ ප්‍රතිචාරය වන අතර, විශේෂය දුර්ලභව දැකිය හැකි ලෙස කීර්තියක් ලැබීමට එය දායක වේ.

පක්ෂියා වැඩි කාලයක් ගත කරන්නේ පොළොව මත හෝ ඊට ඉතා ආසන්නව බැවින්, ඔබ සෙමින් ගමන් කර හොඳින් සවන් නොදුන්නොත් එය නොසලකා හැරීම පහසුය. වනාන්තරය වඩාත් නිස්කලංක වන අලුයම, සාමාන්‍යයෙන් නිරීක්ෂණය සඳහා වඩාත්ම ඵලදායී කාලයයි.

දුඹුරු හිස් දෙමලිච්චා බෝ වන්නේ කවදාද?

වසරකට අභිජනන සමයන් දෙකක් ඇති බව පෙනේ. ප්‍රධාන සමය මාර්තු මැද පමණ සිට මැයි අග දක්වා දිවෙන අතර, ද්විතීයික සමයක් අගෝස්තු මැද පමණ සිට සැප්තැම්බර් අග දක්වා ඊට පසුව එයි. මෙම කාල පුළුල් වශයෙන් කඳුකරයේ අන්තර් මෝසම් සහ මෝසම් පසු කාල සමඟ සමපාත වන අතර, එවිට කෘමි ක්‍රියාකාරිත්වය විශ්වාසදායක ලෙස ඉහළය.

කැදැල්ල පොළොවට ආසන්නව, බොහෝ විට වන මංපෙතක් හෝ කුඩා එළිමහනක් වැනි ශාකාවරණයේ හිඩැසක් අසල තබනු ලැබේ. එය යටිරෝපණය තුළ පරිස්සමින් සඟවා ඇති, වියළි කොළවලින් සැදි අපිළිවෙළ ගෝලාකාර කැදැල්ලකි. සාමාන්‍ය බිත්තර කැටයක ලා රෝස පැහැති බිත්තර දෙකක් අඩංගු වන අතර, ඒවා විශාල කෙළවර දෙසට එකට එක් වීමට නැඹුරු වන සියුම් දම්-දුඹුරු ලප වලින් සැහැල්ලුවෙන් තිත් වී ඇත. බිත්තරවල මානයන් සාමාන්‍යයෙන් මි.මී. 21.7 × 26.1 පමණ වේ.

දුඹුරු හිස් දෙමලිච්චා ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණිකද?

ඔව්. Pellorneum fuscocapillus සම්පූර්ණයෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික වන අතර, එයින් අදහස් වන්නේ වෙනත් කිසිම රටක එය ස්වාභාවිකව හමු නොවන බවයි. එබැවින් ශ්‍රී ලංකාවේ ආවේණික පක්ෂි ලැයිස්තුව සම්පූර්ණ කරන සංචාරක පක්ෂි නරඹන්නන්ට එය ඉලක්ක විශේෂයකි. දිවයින ආවේණික පක්ෂි විශේෂවල විශිෂ්ට සාන්ද්‍රණයකට — සමස්තයක් ලෙස 35ක් පමණ — නිවහන වන අතර, ඔවුන් හමුවීමට ඇති වඩාත්ම පොහොසත් ප්‍රදේශවලින් එකක් මධ්‍යම කඳුකරයයි.

මෙම විශේෂය බැලීමට පක්ෂි නැරඹීමට යාමට හොඳම කාලය කුමක්ද?

මධ්‍යම කඳුකරයේ වියළි සමය, පුළුල් වශයෙන් ජනවාරි සිට අප්‍රේල් දක්වා, සාමාන්‍යයෙන් වඩාත් පැහැදිලි වනාන්තර තත්ත්වයන් සහ ඉහළම පක්ෂි ක්‍රියාකාරිත්වය ලබා දෙයි. කෙසේ වෙතත්, දුඹුරු හිස් දෙමලිච්චන් ඔවුන්ගේ වාසස්ථානය තුළ වසර පුරා වාසය කරන බැවින්, වසර පුරාම ඔවුන් නිරීක්ෂණය කළ හැකිය. අභිජනන සමයන්හිදී (මාර්තු සිට මැයි සහ අගෝස්තු සිට සැප්තැම්බර්) යුගල කැදලි ස්ථාන අසල වැඩියෙන් නාද කරමින් ක්‍රියාශීලී වන බැවින් ඔවුන් දැකීමේ හැකියාව වැඩි විය හැකිය.

අලුයම ආරම්භ කිරීම — පෙ.ව. 8ට බොහෝ කලින් — දර්ශනයක් ලැබීමේ අවස්ථා සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි කරයි. මඳ පැහැති ඇඳුම් ඇඳ, වන මංපෙත් දිගේ නිහඬව ගමන් කිරීම ඉක්මන් සංචාරයකට වඩා බොහෝ හොඳ ප්‍රතිඵල ලබා දෙයි.

දුඹුරු හිස් දෙමලිච්චා සමාන විශේෂවලින් වෙනස් වන්නේ කෙසේද?

දුඹුරු හිස් දෙමලිච්චා දැකීම සඳහා උපදෙස්

• පහතරට සහ මධ්‍ය උන්නතාංශ වනාන්තරවල වන මංපෙත් දිගේ ඇති ඝන යටිරෝපණය කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන්න.
• මෘදු, පුනරාවර්තන සම්බන්ධතා නාදවලට සවන් දෙන්න — කොළ රොඩු අතරින් ඇති වන චලනය බොහෝ විට ඔබ පක්ෂියා දකින්නටත් පෙර එහි පැමිණීම හෙළි කරයි.
• සෙමින් ගමන් කර නිතර නවතින්න; ඉක්මන් වීමෙන් පක්ෂීන් නිහඬව ආවරණය තුළට පසුබසිනු ඇත.
• මෙම විශේෂය වඩාත් විශ්වාසදායක ලෙස හමුවන නිශ්චිත ක්ෂුද්‍ර වාසස්ථාන දන්නා විශේෂඥ ස්වභාවවේදියෙකු සමඟ මඟපෙන්වන පක්ෂි නැරඹුම් චාරිකාවකට එක්වන්න.
• යුගල කැදලි ස්ථාන අසල වඩාත් ක්‍රියාශීලීව හා හඬ නගමින් සිටිය හැකි අභිජනන සමයේදී (මාර්තු සිට මැයි) සංචාරය කරන්න.