කහ නළල් කොට්ටෝරුවා (Psilopogon flavifrons, කලින් Megalaima flavifrons) ශ්රී ලංකාව හැර පෘථිවියේ වෙනත් කිසිදු තැනක හමු නොවන ආවේණික පක්ෂියෙකි. සංයුක්ත, වර්ණවත් සහ පුදුම සහගත ලෙස හඬ නඟන මෙම පක්ෂියා, දිවයිනේ කඳුකරයේ සහ තෙත් කලාප වනාන්තරවල බහුලවම හමු වන කොට්ටෝරුවා වේ — පහතරට සිට මීටර් 2,000 පමණ දක්වා වනාන්තර ගවේෂණය කරන පක්ෂි නරඹන්නන්ට විශ්වාසදායක දර්ශනයකි.
කහ නළල් කොට්ටෝරුවා හඳුනාගන්නේ කෙසේද?
වරක් දුටු පසු මෙම විශේෂය වරදවා ගත නොහැක: දීප්තිමත් කහ නළල සහ හිස් මුදුන නිල් පැහැති මුහුණ සහ උගුර සමඟ තියුණු ලෙස වෙනස් වේ. ඉතිරි උඩුකය කොළ පැහැති වන අතර, වන වියන සමඟ මුසු වේ. වැඩිහිටි පක්ෂීන්ගේ දිග සෙ.මී. 22.5 පමණ වේ — මයිනාට සමාන ප්‍රමාණයක් වුවද කැපී පෙනෙන ලෙස තරබාරුය.
අනෙකුත් ආසියාතික කොට්ටෝරුවන් හා සසඳන විට, කහ නළල් කොට්ටෝරුවාට මුඛ කෙළවරේ ඇති රළු රෝම සමානුපාතිකව අඩු වන අතර, පාදයෙන් පළල් කෙටි හොටක් ඇත. ස්ත්‍රී පුරුෂ දෙපක්ෂයේ පිහාටු සමාන වේ. පැටවුන් වැඩිහිටියන්ට වඩා අඳුරු වන අතර, පරිණත වන විට පූර්ණ වර්ණ ලබා ගනී.
කහ නළල් කොට්ටෝරුවා ශ්රී ලංකාවේ ජීවත් වන්නේ කොහේද?
මෙම කොට්ටෝරුවා ප්‍රධාන වශයෙන් තෙත් කලාපයේ විශේෂයක් වන අතර, විශ්වාසදායක වර්ෂාපතනයක් සහ වසර පුරා බහුල ගෙඩි හටගන්නා ගස් ඇති මැදකඳුකර සහ උඩරට වනාන්තරවල සාර්ථකව ජීවත් වේ. එය පහතරට තෙත් කලාපයේ සිට මීටර් 2,000 පමණ දක්වා ව්‍යාප්ත වන අතර, නැගෙනහිර වියළි කලාප කඳු පාමුල වනාන්තරවල විටින් විට හමු වේ.
වනාන්තරය තුළ, කහ නළල් කොට්ටෝරුවන් වියනේ මැද සහ ඉහළ ස්ථරවල රැඳී සිටින අතර, බිම් මට්ටමට බසින්නේ කලාතුරකිනි. සිංහරාජ වන රක්ෂිතයේ ප්‍රසිද්ධ මිශ්ර-විශේෂ ආහාර රංචුවල ඔවුහු නිතිපතා සහභාගී වෙති; ගෙඩි හටගත් නුග ගස් සහ අනෙකුත් වන ඵල සොයමින් ගස් හරහා ගමන් කරන විට ගිනි කුරුල්ලන්, කවුඩන් සහ අනෙකුත් වියන් විශේෂ සමඟ එක් වෙති.
කොළඹ නතර වී සිටින අමුත්තන්ට, නගරයේ සිට පැයක පමණ දුරින් පිහිටි ලබුගම සහ කලතුවාව වන රක්ෂිත, කඳුකරයට දිගු ගමනක් නොයා විශ්වාසදායක දර්ශන ලබා දෙයි. ඇල්ල අවට වනාන්තර සහ හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානයේ ආරක්ෂක කලාපයද ඉහළ උන්නතාංශවල හොඳ වාසස්ථාන සපයයි.
කහ නළල් කොට්ටෝරුවාගේ හඬ කෙබඳුද?
මෙම පක්ෂියා දැකීමට පෙර එය හඳුනාගැනීමට ඇති පහසුම ක්‍රමය නාදයයි. ගීතය සාමාන්‍යයෙන් kow-o-wo-ow-ow-ow ලෙස දැක්විය හැකි පෙරළෙන අනුපිළිවෙළකින් ආරම්භ වී, පසුව බොහෝ වාර ගණනක් නැවත නැවත කියවෙන රිද්මයානුකූල kuiar, kuiar, kuiar බවට මාරු වේ. මෙම නාද කිරීමේ අදියර උදෑසන වඩාත් ක්‍රියාශීලී වන අතර, නැවත පස්වරුවේ කෙටි වේලාවක් ඇසේ; මධ්‍යාහ්න පැය බොහොමයක් තුළ පක්ෂීන් නිහඬ වීමට නැඹුරු වෙති.
සිත්ගන්නා කරුණක් නම්, කහ නළල් කොට්ටෝරුවන් ආහාර ගන්නා අතරතුර සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ නිහඬ වීමයි. බහුලව ගෙඩි හටගත් ගසක පක්ෂීන් කිහිප දෙනෙකු එකට, කිසිදු හඬක් නොනඟා අත්තෙන් අත්තට ක්‍රමානුකූලව ගමන් කරනු දැකීම අසාමාන්‍ය නොවේ — ඔබ වියන ප්‍රවේශමෙන් පරීක්ෂා නොකරන්නේ නම් ඔවුන් මඟහැරී යාම පහසුය.
කහ නළල් කොට්ටෝරුවා ආහාරයට ගන්නේ කුමක්ද?
ආහාරය ප්‍රධාන වශයෙන් පලතුරුය — නුග වර්ගයේ ගෙඩි, බෙරි වර්ග සහ අනෙකුත් මෘදු වන ඵල එහි වැඩි කොටස වේ. කෙසේ වෙතත්, බොහෝ කොට්ටෝරුවන් මෙන්ම, මෙම විශේෂය පලතුරු පමණක් ආහාරයට ගන්නේ නැත; විශේෂයෙන් පැටවුන් ඇති දැඩි කිරීමට වැඩි ප්‍රෝටීන ආහාර අවශ්‍ය වන අභිජනන කාලයේදී කෘමීන්ද ගනී. සිංහරාජයේ සහ අනෙකුත් නොකැඩුණු තෙත් කලාප වනාන්තරවල, මිශ්ර-විශේෂ රංචුවලට මෙම පක්ෂියා සහභාගී වීමෙන් ඇඟවෙන්නේ, ආහාර සොයන අනෙකුත් විශේෂ විසින් කලබල කරන කෘමීන් අවස්ථාවාදී ලෙස එය අල්ලා ගන්නා බවයි.
කහ නළල් කොට්ටෝරුවා අභිජනනය කරන්නේ කවදාද?
අභිජනනය සෑම වසරකම වෙනස් කාල දෙකක සිදු වේ: පෙබරවාරි සිට මැයි දක්වා සහ අගෝස්තු සිට සැප්තැම්බර් දක්වා. දෙමාපියන් දෙදෙනාම කූඩුව හාරීමේ කටයුතු බෙදා ගනිමින්, මැරුණු හෝ මෘදු දැවැති ගසක කූඩු කුටියක් කපා සාදයි. පිවිසුම් සිදුරු සාමාන්‍යයෙන් බිමේ සිට මීටර් 3–10 උසින් පිහිටන නමුත්, ඇතැම් යුගල ඊටත් වඩා ඉහළින් කූඩු කරයි. පිවිසුමේ විෂ්කම්භය මි.මී. 25 පමණ වන අතර, එය සුදු පැහැති බිත්තර තුනක් දක්වා රඳවා ගන්නා ගැඹුරු කුටියකට මඟ පාදයි. කුටියේ කිසිදු කූඩු ද්‍රව්‍යයක් අතුරා නැත — බිත්තර තැන්පත් වන්නේ හාරන විට ඉතිරි වූ හිස් දැව කැබලි මතය. දෙමාපියන් දෙදෙනාම බිත්තර රකින අතර, පැටවුන් බිහි වූ පසු ආහාර කැවීමේ වගකීම්ද බෙදා ගනී.
කහ නළල් කොට්ටෝරුවාගේ සංරක්ෂණ තත්ත්වය කුමක්ද?
ශ්රී ලාංකේය ආවේණිකයෙකු ලෙස, කහ නළල් කොට්ටෝරුවාගේ සමස්ත ගෝලීය ගහනයම රඳා පවතින්නේ දිවයිනේ වන ආවරණයේ සෞඛ්‍යය මතය. තෙත් කලාපය සහ මධ්‍යම උන්නතාංශ වාසස්ථාන පුරා එහි සාපේක්ෂව පුළුල් ව්‍යාප්තිය පිළිබිඹු කරමින්, IUCN විසින් එය දැනට අවම අවධානයට ලක්වූ විශේෂයක් ලෙස තක්සේරු කර ඇත. එසේ වුවද, කඳුකරයේ සහ තෙත් කලාපයේ අඛණ්ඩ වන විනාශය සහ වාසස්ථාන කැබලිවීම මෙම විශේෂයට ඇති ප්‍රධාන දිගුකාලීන පීඩන ලෙස පවතී. අඛණ්ඩ වනාන්තර කොටස් ආරක්ෂා කිරීම — විශේෂයෙන් සිංහරාජ සහ මාකඳව වැසි වනාන්තරය වැනි රක්ෂිතවල — සෞඛ්‍ය සම්පන්න කොට්ටෝරු ගහනයන් පවත්වා ගැනීමට අත්‍යවශ්‍ය වේ.
කහ නළල් කොට්ටෝරුවන් දැකීමට වසරේ හොඳම කාලය කවදාද?
කහ නළල් කොට්ටෝරුවන් සංක්‍රමණික නොවී මෙරටම වාසය කරන බැවින්, සුදුසු වාසස්ථානවල වසර පුරාම ඔවුන් නිරීක්ෂණය කළ හැක. නාද කිරීම වඩාත් නිතර සිදුවන උදෑසන පැයවලදී ක්‍රියාකාරීත්වය උච්චතම වේ. පෙබරවාරි සිට අප්‍රේල් දක්වා වන අභිජනනයට පෙර කාලය විශේෂයෙන් ඵලදායී වේ: පක්ෂීන් නොකඩවා නාද කරති, යුගල භූමි ප්‍රදර්ශනවල යෙදෙති, සහ තෙත් කලාප වනාන්තරවල ගෙඩි හටගැනීම බොහෝ විට ඉහළ මට්ටමක පවතී. සැලකිය යුතු වර්ෂාපතනයකින් පසු, වනාන්තරය ක්‍රියාකාරීත්වයෙන් පිරී යන විට යාම, නිරන්තරයෙන්ම හොඳම දර්ශන ලබා දෙයි.
කහ නළල් කොට්ටෝරුවා දැකීමට බලාපොරොත්තු වන පක්ෂි නරඹන්නන්ට උපදෙස්
- පළමුව සවන් දෙන්න. සුවිශේෂී පෙරළෙන නාදය වනාන්තරය හරහා බොහෝ දුර ඇසේ — දුරදක්නෙන් පරීක්ෂා කිරීමට පෙර කනෙන් පක්ෂියා සිටින තැන සොයාගන්න.
- ගෙඩි හටගත් ගස් පරීක්ෂා කරන්න. ගෙඩි හටගත් නුග ගසකට එකවර කොට්ටෝරුවන් කිහිප දෙනෙකු ආකර්ෂණය විය හැක; මංපෙත් දිගේ ඉක්මනින් ගමන් කරනවාට වඩා වියන සෙමින් පරීක්ෂා කරන්න.
- මිශ්ර-විශේෂ රංචුවක් අනුගමනය කරන්න. විශේෂයෙන් සිංහරාජයේදී, ගමන් කරන රංචුවක් අනුගමනය කිරීමෙන් හමුවීමක් පාහේ සහතිකය.
- කලින් පටන් ගන්න. අලුයමේදී වනාන්තර මායිමට පැමිණෙන්න; උදේ මැද වන විට නාද කිරීම තියුණු ලෙස අඩු වේ.
- කොළඹ අසල වන රක්ෂිත භාවිත කරන්න. ලබුගම සහ කලතුවාව, මෙම විශේෂය විශ්වාසදායක ලෙස දැකිය හැකි, පහසුවෙන් ළඟා විය හැකි අර්ධ දින පක්ෂි නැරඹුම් ගමනාන්ත වේ.
