වතසුදු ශාරිකාවා (Sturnornis albofrontatus, Layard, 1854) ශ්රී ලංකාවේ වඩාත්ම කැපී පෙනෙන ආවේණික පක්ෂීන්ගෙන් එකෙකි; දිවයිනේ නිරිතදිග සහ දකුණු ප්‍රදේශවල මධ්‍යම උන්නතාංශ වනාන්තරවලදී නිහඬව අවධානය දිනා ගනී. සාමාන්‍ය සංචාරකයන්ගේ නෙත නොගැටෙන බොහෝ විට, ඉවසිලිවන්ත පක්ෂි නරඹන්නන්ට මොහු වනාන්තර වියන හරහා කරන අලංකාර චලනයෙන් සහ වඩා කැපී පෙනෙන ඥාතීන්ගෙන් ඌ වෙන් කරන සියුම් අලංකාරයෙන් ත්‍යාග පිරිනමයි.
වතසුදු ශාරිකාවා පෙනෙන්නේ කෙසේද?
වැඩිහිටි පිරිමි පක්ෂීන් සෙන්ටිමීටර 21.6ක් පමණ දිගට වැඩෙන අතර, කලාපීය මිනුම් අනුව මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ ශාරිකාවෙකි. ස්ත්‍රී පුරුෂ දෙපක්ෂයේම පිහාටු සමානය. නිර්ණායක ලක්ෂණය සුදු මුහුණයි; එය පක්ෂියාගේ ජීවිතයේ පළමු වසර තුළ ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වේ. ළපටි පක්ෂීන්ට ලා සුදු පිටත වළල්ලක් සහිත දුඹුරු කනීනිකාවක් ඇත; ඔවුන් වැඩෙන විට සුදු මුහුණු වර්ණය වඩාත් පැහැදිලි වේ. ළපටි සහ වැඩිහිටි දෙඅවධියේම ස්ත්‍රී පුරුෂ දෙපක්ෂය එක හා සමාන ලෙස පෙනෙන නිසා, දුර සිට වයස නිර්ණය කිරීම ප්‍රධාන හඳුනාගැනීමේ අභියෝගය විය හැකිය.
වතසුදු ශාරිකාවා ශ්රී ලංකාවේ ජීවත් වන්නේ කොහේද?
මෙම විශේෂය සාපේක්ෂව පටු උන්නතාංශ තීරයක, සාමාන්යයෙන් මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 300ත් 1,200ත් අතර වාසය කරයි. එය හමුවන්නේ බොහෝ දුරට නිරිතදිග සහ දකුණු කඳු වැටිවල බෑවුම් ඔස්සේ ඇති කලබල නොවූ ස්වාභාවික වනාන්තරවල පමණි. වාසස්ථානයේ අඛණ්ඩතාව තීරණාත්මකය: වතසුදු ශාරිකාවන් හායනයට ලක් වූ හෝ ඛණ්ඩනය වූ වනාන්තරවල වාර්තා වන්නේ කලාතුරකින් වන අතර, වැවිලි, උද්‍යාන හෝ විවෘත ගම්බද ප්‍රදේශවල ඔවුන් මූලිකවම නැත.
සබරගමුව සහ දකුණු පළාත්වල පිහිටි UNESCO ලෝක උරුම ස්ථානයක් වන සිංහරාජ වන රක්ෂිතය, මෙම විශේෂය හමුවීමට වඩාත්ම විශ්වාසදායක ස්ථාන අතර වේ. නකල්ස් කඳුවැටිය සහ ශ්රී පාද කඳුකර වනාන්තර අභයභූමියේ මධ්‍යම උන්නතාංශ කොටස්ද එහි දන්නා පරාසයට අයත් වේ. කැලණි නිම්නයේ පිහිටි කිතුල්ගල, මෙම විශේෂය නිතිපතා දක්නට ලැබෙන තවත් ප්‍රසිද්ධ ස්ථානයකි.
වතසුදු ශාරිකාවා ආහාරයට ගන්නේ කුමක්ද?
ආහාර ප්‍රධාන වශයෙන් පලතුරු සහ කෘමීන්ගෙන් සමන්විත වේ. ආහාර සෙවීමේ හැසිරීම කැපී පෙනෙන ලෙස ගස් මත පදනම් වේ — මෙම විශේෂය බිම සිටිනු දකින්නට ලැබෙන්නේ නැති තරම්ය; ඒ වෙනුවට ගොදුරක් හෝ පලතුරු පොකුරක් වෙත ළං විය හැකි වේගය සඟවන, සැලකිලිමත්, රහසිගත ගමනකින් අතු දිගේ ගමන් කරයි. වියන කේන්ද්‍ර කරගත් මෙම ජීවන රටාව නිසා, යටි වියන සාපේක්ෂව විවෘත වූ, උස, වැසුණු වියනක් සහිත වනාන්තරවල ජීවිතයට එය හොඳින් හැඩගැසී ඇත.
වතසුදු ශාරිකාවන් නිතිපතා මිශ්ර විශේෂ ආහාර සොයන රංචුවලට එක් වෙති; මෙය ආහාර සෙවීමේ කාර්යක්ෂමතාව වැඩි කරන සහ විලෝපිකයන්ගෙන් යම් ආරක්ෂාවක් ලබා දෙන අනුවර්තන උපක්‍රමයකි. වෙනත් කෘමිභක්ෂක සහ ඵලභක්ෂක පක්ෂීන් සමඟ වියන බෙදා ගනිමින්, වනාන්තරය හරහා ගමන් කරන විශාල පක්ෂි සමූහවල ක්‍රියාකාරිත්වයට ඔවුන් දායක වන අතර — එයින් ප්‍රයෝජනද ලබති.
වතසුදු ශාරිකාවා වනයේදී හැසිරෙන්නේ කෙසේද?
මෙම විශේෂය දැඩි ලෙස ගස් මත ජීවත් වන අතර, වනාන්තර පොළොව මත හෝ ඒ අසල හමුවීම් සටහන් කළ යුතු තරම් සුවිශේෂී වේ. හඬ නැගීම සාපේක්ෂව අඩුය: එහි හඬ කෙටි, තියුණු කිචි හඬක් වන අතර, පක්ෂීන් කුඩා කණ්ඩායම් වශයෙන් ගමන් කරන විට එය වඩාත් නිරන්තරයෙන් ඇසේ. විශාල රැස්වීම් අසාමාන්‍යය; සමහර ආසියානු ශාරිකාවන්ට ආවේණික ඝන රාත්‍රී නවාතැන් රංචු වෙනුවට, මෙම විශේෂය යුගල වශයෙන් හෝ ලිහිල් කණ්ඩායම් වශයෙන් හමුවේ.
බියට පත් වූ විට හෝ කලබල කළ විට, වතසුදු ශාරිකාවන් ඝෝෂාකාරී ලෙස පියාඹා යනවා වෙනුවට නිහඬව වියනේ ඉහළට ගමන් කරති — දිගු දර්ශන බලාපොරොත්තු වන පක්ෂි නරඹන්නන් කලකිරීමට පත් කළ හැකි ලක්ෂණයක් වුවද, මෙම විශේෂය සිය වනාන්තර පරිසරයට කෙතරම් හොඳින් ඒකාබද්ධ වී ඇත්දැයි එයින් පෙන්නුම් කෙරේ.
වතසුදු ශාරිකාවාගේ බෝ වීමේ පුරුදු ගැන දන්නේ මොනවාද?
මෑතක් වන තුරුම මෙම විශේෂයේ කැදලි තැනීමේ හැසිරීම කිසිසේත්ම පාහේ ලේඛනගත වී තිබුණේ නැත. තහවුරු වූ වාර්තා තවමත් විරලය. දැන් තහවුරු වී ඇත්තේ වතසුදු ශාරිකාවන් සාමාන්යයෙන් උස ගස්වල ඉහළින් ඇති ස්වාභාවික ගස් කුහරවල කැදලි තනන බවයි. බිත්තර ලා නිල් පැහැති වන අතර දළ වශයෙන් මිලිමීටර 25 x 20ක් පමණ වේ. මේ දක්වා පරීක්ෂා කළ එකම කැදැල්ලේ බිත්තර 2ක් තිබූ අතර, එයින් කුඩා බිත්තර පොකුරක් යෝජනා වේ; එහෙත් සාමාන්‍ය පැටවුන් සංඛ්‍යාව හෝ කැදලි සමය පිළිබඳ ස්ථිර නිගමනවලට එළඹීමට පෙර තවත් දත්ත අවශ්‍ය වේ.
බෝ වීමේ වාර්තා විරල වීමට හේතු වන්නේ, ක්‍රමානුකූල කැදලි සෙවීමට අපහසු භූමියක් වන නොනැසුණු, උස් වියන් සහිත වනාන්තරයට මෙම විශේෂය දක්වන කැමැත්ත සහ විශේෂයෙන් මෙම විශේෂය ඉලක්ක කරගත් පක්ෂි විද්‍යා ක්ෂේත්‍ර පර්යේෂණ සාපේක්ෂව සීමිත වීමයි.
වතසුදු ශාරිකාවා වඳ වී යාමේ තර්ජනයට ලක්ව සිටීද?
සීමිත භූගෝලීය පරාසයක් තුළ පටු වාසස්ථාන වර්ගයකට සීමා වූ ආවේණික විශේෂයක් ලෙස, වතසුදු ශාරිකාවා වන විනාශයට සහ වාසස්ථාන හායනයට ස්වභාවයෙන්ම අවදානමට ලක්ව ඇත. ශ්රී ලංකාව සිය මුල් පහතරට සහ මධ්‍යම උන්නතාංශ තෙත් කලාප වනාන්තරවලින් සැලකිය යුතු කොටසක් අහිමි කරගෙන ඇති අතර, මෙම විශේෂය කලබල නොවූ ස්වාභාවික වනාන්තර මත යැපීම නිසා, ඉතිරිව ඇති නොනැසුණු වාසස්ථාන කොටස් — විශේෂයෙන් ආරක්ෂිත ප්‍රදේශ තුළ ඇති ඒවා — එහි දිගුකාලීන පැවැත්මට තීරණාත්මක වේ. මෙම විශේෂය IUCN රතු ලැයිස්තුවේ අවදානමට ලක්විය හැකි ලෙස ලැයිස්තුගත කර ඇති අතර, ශ්රී ලංකාවේ නිරිතදිග කඳුකරයේ වනාන්තර සංරක්ෂණයේ වැදගත්කම එයින් අවධාරණය කෙරේ.
වතසුදු ශාරිකාවන් දැකීමට හොඳම කාලය කවදාද?
මෙම විශේෂය සංක්‍රමණික නොවන, වසර පුරා මෙහි වාසය කරන පක්ෂියෙකු නිසා, නිශ්චිත සමයකට අනුව සංචාරය සැලසුම් කිරීමට වඩා නිවැරදි වාසස්ථානය තෝරා ගැනීම වැදගත් වේ. මිශ්ර විශේෂ රංචු වඩාත් ක්‍රියාශීලී වන උදෑසන කාලය දර්ශන සඳහා හොඳම අවස්ථාව ලබා දෙයි. වියළි මාස — දළ වශයෙන් ජනවාරි සිට අප්‍රේල් දක්වා — වනාන්තර මංපෙත්වලට ප්‍රවේශය පහසු කරන අතර වියන් පක්ෂීන් හඬෙන් සොයා ගැනීම පහසු කරයි. අධික නිරිතදිග මෝසම් මාස (තෙත් කලාපයේ සාමාන්යයෙන් මැයි සිට සැප්තැම්බර් දක්වා) පක්ෂි ක්‍රියාකාරිත්වය අඩපණ කළ හැකි සහ වනාන්තරයට ප්‍රවේශය අපහසු කළ හැකි ඝන වලාකුළු සහ වර්ෂාව ගෙන එයි.
මෙම විශේෂය දැකීමට බලාපොරොත්තු වන පක්ෂි නරඹන්නන් සඳහා උපදෙස්
- ද්විතීයික වනාන්තර සහ මායිම් වාසස්ථානවලට වඩා ප්‍රාථමික හෝ පැරණි වනාන්තරවලට ප්‍රමුඛත්වය දෙන්න.
- වියන හරහා ගමන් කරන මිශ්ර ආහාර සොයන රංචුවල කෙටි කිචි හඬවලට සවන් දෙන්න — වතසුදු ශාරිකාවා බොහෝ විට මෙම කණ්ඩායම් තුළ සිටී.
- ඝන වනාන්තරයේ සෙවණැති අභ්‍යන්තරයේදී අඩු ආලෝකයේ හොඳින් ක්‍රියා කරන ද්විනේත්‍රයක් වාසියකි.
- සිංහරාජය හෝ නකල්ස් ප්‍රදේශය හුරුපුරුදු ප්රාදේශීය මඟපෙන්වන්නෙකුගේ සහාය ලබා ගැනීම පක්ෂියා සොයා ගැනීමේ අවස්ථා සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි කරයි.
- සෙමින් ගමන් කර ශබ්දය අවම කරන්න — මෙම විශේෂය නිරීක්ෂණයට නිසල වී සිටිනවා වෙනුවට කලබලයෙන් ඉවතට ලිස්සා යාමට නැඹුරු වේ.
