කහ කන් කොණ්ඩයා (Pycnonotus penicillatus, Blyth, 1851) ශ්රී ලංකාවේ වඩාත්ම සුවිශේෂී ආවේණික පක්ෂීන්ගෙන් එකෙකි. දිවයිනේ මධ්යම කඳුකරයට සහ තවත් කඳුකර වනාන්තර කැබලි කිහිපයකට සීමා වූ මෙම පක්ෂියා, කැපී පෙනෙන පිහාටු, තියුණු හා දුර ඇසෙන හඬ, සහ සාපේක්ෂව සමූහ වශයෙන් ආහාර සොයන හැසිරීම — ලැජ්ජාශීලී වන පක්ෂියෙකුට දුර්ලභ ලක්ෂණයක් — මගින් ඉවසිලිවන්ත පක්ෂි නරඹන්නන් සතුටට පත් කරයි.
කහ කන් කොණ්ඩයා හඳුනාගන්නේ කෙසේද?
සොයා බැලිය යුතු දේ දැනගත් පසු හඳුනාගැනීම සරලය. එක් එක් කන් ආවරණය මත ඇති දීප්තිමත් කහ පිහාටු ගොනුවක් සහ ඇසට ඉදිරියෙන් ඇති සුදු පිහාටු ගොනුවක් මගින් මෙම විශේෂය ශ්රී ලංකාවේ හමුවන අනෙකුත් සියලුම කොණ්ඩයන්ගෙන් වෙන් කර හඳුනාගත හැකිය. වැඩිහිටි පක්ෂීන් දළ වශයෙන් සෙ.මී. 18.5–20ක් පමණ දිගය. ගැහැනු හා පිරිමි සතුන්ගේ පිහාටු සමාන වන අතර, තරුණ පක්ෂීන් වැඩිහිටියන්ට වඩා අඳුරු පැහැයක් ගනී.
හඬ ද එලෙසම හඳුනාගැනීමට උපකාරී වේ: බොහෝ විට පියාසර කරමින් නගන, කඳුකර වනාන්තරය හරහා හොඳින් ඇසෙන, ප්රසන්න සංගීතමය weet, wit-wit (වීට්, විට්-විට්) හඬකි. එය හඳුනාගත් පසු, පක්ෂීන් පෙනෙන්නට පෙරම ඔවුන් සිටින බව ඔබට දැනගත හැකිය.
කහ කන් කොණ්ඩයා ශ්රී ලංකාවේ ජීවත් වන්නේ කොහේද?
මෙම විශේෂය උස් කඳුකර ප්‍රදේශවලට විශේෂිත පක්ෂියෙකි. ප්රධාන ගහනය මධ්යම කඳුකරයේ මීටර් 1,700ට ඉහළින් හමුවන නමුත්, කඳුවැටිවල වඩාත් තෙත් බටහිර බෑවුම්වල ඉඳහිට මීටර් 1,100ක් පමණ දක්වා පහළට පැමිණේ. වඩාත් වියළි නැගෙනහිර බෑවුම්වල මීටර් 1,200ට පහළින් ඒවා වාර්තා වන්නේ කලාතුරකිනි. හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්යානය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයේ, නකල්ස් කඳුවැටියේ සහ සිංහරාජ වන රක්ෂිතයේ ඉහළ මායිම්වල ද මෙම පක්ෂියා හමුවේ.
මෙම උන්නතාංශ තුළ, පක්ෂීන් නොනැසුණු කඳුකර වනාන්තර සහ වනාන්තර මායිම්වලට ප්‍රිය කරන අතර, ස්වාභාවික වනාන්තරවලට මායිම් වූ විශාල ගෙවතුවලට ද ඉඳහිට පැමිණේ. පිරිහුණු හෝ දැඩි ලෙස කැළඹුණු වාසස්ථානවල ඒවා දකින්නට ලැබෙන්නේ කලාතුරකිනි.
කහ කන් කොණ්ඩයා දැකීමට හොඳම කාලය කුමක්ද?
කහ කන් කොණ්ඩයා වසර පුරා සිටින නේවාසික විශේෂයකි. ප්රධාන අභිජනන උච්චතම කාල දෙකේදීම — මාර්තු සිට මැයි දක්වා සහ අගෝස්තු සිට ඔක්තෝබර් දක්වා — වැඩිහිටි පක්ෂීන් භූමි ප්‍රදේශ පිහිටුවා ගනිමින් පැටවුන්ට ආහාර සපයන බැවින් විශේෂයෙන් ක්රියාශීලී වන අතර නිතර හඬ නගයි; එබැවින් එම කාලවලදී පක්ෂි නැරඹීම ඵලදායී වේ. අභිජනන කාලවලින් පිටත, මැද වියනේ මිශ්‍ර විශේෂ ආහාර සොයන රංචු මෙම විශේෂය සොයාගැනීමට වඩාත්ම විශ්වාසදායක මාර්ගයයි. කඳුකර මීදුම ඝන වීමට පෙර උදෑසන කාලය සාමාන්යයෙන් පැහැදිලිම දර්ශන ලබා දෙයි.
කහ කන් කොණ්ඩයන් ආහාරයට ගන්නේ කුමක්ද?
ආහාරයේ ප්රධාන කොටස කුඩා ගෙඩි සහ පලතුරු වන අතර, ඵල දරන පඳුරු හෝ මැද වියනේ ගස් ඵල දරන සෑම තැනකම රංචු බොහෝ විට එක්රැස් වේ. ඒවා පඳුරු මට්ටමේ සහ පහළ සිට මැද වියන දක්වා ක්‍රියාශීලීව ආහාර සොයන අතර, සමහර විට හොඳ ආහාර ප්‍රභවයක් අසල පක්ෂීන් දොළහක් හෝ ඊට වැඩි කණ්ඩායම් ලෙස එක්රැස් වේ. ඉඳහිට කෘමීන් ද ආහාරයට ගන්නා බව නිරීක්ෂණය වී ඇත, විශේෂයෙන් ප්‍රෝටීන අවශ්‍යතාවය වැඩි වන අභිජනන සමයේදී.
කහ කන් කොණ්ඩයා අභිජනනය කරන්නේ කෙසේද?
අභිජනනය පැහැදිලි සමයන් දෙකකදී සිදු වේ: මාර්තු–මැයි (ප්රධාන සමය) සහ අගෝස්තු–ඔක්තෝබර්. කැදැල්ල සාමාන්යයෙන් පොළොවේ සිට මීටර් 3–5ක් උසින් ගසක අතු දෙබලක සාදන විවෘත, කෝප්ප හැඩැති නිර්මාණයකි. පිටත බිත්ති සඳහා කොළ පැහැති පාසි බහුලව භාවිත කරන අතර, ඇතුළත කෝප්පය සියුම් පර්ණාංග සහ කුඩා මුල්වලින් ඇතිරී ඇත — මේවා මෙම විශේෂය වාසය කරන තෙත් කඳුකර වනාන්තරවල බහුලව ඇති ද්‍රව්‍යයි.
බිත්තර තිත් සහිත වන අතර, සමහර විට රතු-දුඹුරු සලකුණු සහිත රෝස පැහැයට හුරු ලෙස පෙනේ; ඒවා දළ වශයෙන් මි.මී. 23.4 × 16.7ක් පමණ වේ. දෙමාපියන් දෙදෙනාම බිත්තර රැකීමේ කාර්යය බෙදා ගන්නා අතර පැටවුන් බිත්තරයෙන් එළියට පැමිණි පසු ඔවුන්ට ආහාර සපයයි — මෙය කොණ්ඩයන් අතර සුලබ සහයෝගී හැසිරීමකි. බිත්තර වාරයක සාමාන්යයෙන් බිත්තර දෙකක් ඇත.
ශ්රී ලංකාවේ කහ කන් කොණ්ඩයා දැකීමට හොඳම පක්ෂි නැරඹුම් ස්ථාන මොනවාද?
කඳුකර ස්ථාන කිහිපයක් නිරන්තරයෙන් හොඳ දර්ශන ලබා දෙයි:
- හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්යානය — සානු මායිමේ සහ ඉතිරි වනාන්තර කොටස්වල නිරෝගී නේවාසික ගහනයක් සිටින අතර, සාමාන්‍ය පා ගමන් මාර්ගයේ ගමන් කරන අතරතුර ඔවුන් දැකගත හැකිය.
- නකල්ස් කඳුවැටිය — විශේෂයෙන් රත්තොට සහ මීමුරේට ඉහළින් ඇති ඉහළ වනාන්තර මංපෙත්, එහි වලාකුළු වනාන්තර පරිපූර්ණ වාසස්ථාන සපයයි.
- නුවරඑළිය අවට — නගරය අවට සහ යාබද වතුවල වනාන්තර කැබලිවලින්, විශේෂයෙන් උදෑසන, දර්ශන ලැබිය හැකිය.
- සිංහරාජයේ ඉහළ මායිම — රක්ෂිතයේ උතුරු සහ නැගෙනහිර මායිම්වල ඉහළ උන්නතාංශවල ඉඳහිට මෙම විශේෂය හමුවේ.
- හක්ගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය — නුවරඑළියට ඉහළින් ඇති කඳුකර පඳුරු සහ යාබද වනාන්තර විශ්වාසදායක ස්ථාන වේ.
ප්‍රථම වරට පැමිණෙන අය සඳහා, වර්තමානයේ ඵල දරන ගස් ගැන දන්නා ප්‍රාදේශීය පක්ෂි මාර්ගෝපදේශකයෙකු යොදා ගැනීම වටී; ආහාර ලබා ගත හැකි ආකාරය අනුව එක් ස්ථානයක් තුළ පක්ෂීන් සිටින නිශ්චිත තැන් සතියෙන් සතිය වෙනස් වේ.
කහ කන් කොණ්ඩයා ආවේණික විශේෂයක්ද?
ඔව්. Pycnonotus penicillatus සම්පූර්ණයෙන්ම ශ්රී ලංකාවට ආවේණිකය — ලෝකයේ වෙනත් කිසිදු තැනක එය හමු නොවේ. IUCN රතු ලැයිස්තුවේ මෙම විශේෂය අවම අවධානයට ලක්වූ විශේෂයක් ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇතත්, එහි සීමිත ව්යාප්තිය සහ නොනැසුණු කඳුකර වනාන්තර මත යැපීම නිසා වාසස්ථාන පිරිහීමට සහ දේශගුණය හේතුවෙන් සුදුසු තත්ත්වයන් කඳු මුදුන් දෙසට විතැන් වීමට එය සංවේදී වේ. එබැවින් ශ්රී ලංකාවේ ඉතිරිව ඇති කඳුකර වනාන්තර සංරක්ෂණය මෙම විශේෂයේ දිගුකාලීන පැවැත්මට සෘජුවම සම්බන්ධය.
කඳුකර ආවේණික පක්ෂීන් දැකීමට පක්ෂි නැරඹීමේ චාරිකාවක් සැලසුම් කළ යුත්තේ කෙසේද?
කඳුකර පක්ෂීන් කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ සංචාරයක් සාමාන්යයෙන් වලාකුළු වනාන්තර පා ගමන්, හෝර්ටන් තැන්න වැනි ස්ථාපිත ස්ථානවල උදෑසන සැසි සමඟ ඒකාබද්ධ කරයි. නුවරඑළිය හෝ මහනුවර ප්‍රදේශවල නැවතී දින දෙක තුනක් ගත කිරීමෙන් ආවේණික විශේෂ කේන්ද්‍රගත වී ඇති ප්රධාන උන්නතාංශ කලාප ආවරණය කිරීමට ප්‍රමාණවත් කාලයක් ලැබේ. කඳුකර ආවේණික පක්ෂීන් සොයාගැනීමේ පළපුරුද්ද ඇති ස්වභාවවේදීන් ඇතුළත් පෞද්ගලික රියදුරු-මාර්ගෝපදේශක සේවා ලක්පුර හට සකස් කළ හැකි අතර, එමගින් සෙවීමට ගත වන කාලය අඩු කර සැබෑ නිරීක්ෂණ කාලය උපරිම කළ හැකිය.
