ලංකා මයිනා

ලංකා මයිනා (Gracula ptilogenys, Blyth 1846) ශ්‍රී ලංකාවේ වඩාත්ම කැපී පෙනෙන ආවේණික පක්ෂීන්ගෙන් එකෙකි — කඳු නගින්නන් නිතර නවතා බලන්නට සලස්වන, තියුණු, දුර ඇසෙන හුරුල්ලක් ඇති, දිලිසෙන තද කළු පැහැති මයිනාවෙකි. වඩා පුළුල්ව පැතිර සිටින සාමාන්‍ය කඳු මයිනා (Common Hill Myna, Gracula religiosa) සමඟ සමීප ඥාතිත්වයක් ඇතත්, මෙම විශේෂය පෘථිවියේ වෙනත් කිසිම තැනක හමු නොවන අතර, දිවයිනේ කඳුකර වනාන්තරවලට පැමිණෙන පක්ෂි නරඹන්නන්ට එය ප්‍රමුඛතා දර්ශනයක් වේ.

ලංකා මයිනා සාමාන්‍ය කඳු මයිනාගෙන් වෙනස් වන්නේ කෙසේද?

මුලින්ම බැලූ විට මෙම විශේෂ දෙක සමාන ලෙස පෙනේ: දෙදෙනාම දීප්තිමත් කහ පැහැති මුහුණු පෙති සහිත, විශාල, දිලිසෙන කළු මයිනාවන්ය. කෙසේ වෙතත්, ලංකා මයිනා සමස්තයක් ලෙස මඳක් විශාල වන අතර හිසෙහි ඇත්තේ එක් මුහුණු පෙති යුගලයක් පමණි; එහි වනාන්තර බෙදා ගන්නා දකුණු කඳු මයිනාගේ (Southern Hill Myna, Gracula indica) මුහුණු පෙති වෙනස් හැඩයකින් සහ පිහිටීමකින් යුක්තය. පක්ෂීන් සමීපයේ අත්තක වසා සිටින විට, මෙම මුහුණු පෙති සැකැස්ම වඩාත්ම පැහැදිලි ක්ෂේත්‍ර ලක්ෂණයයි.

හඬද එලෙසම සුවිශේෂීය. ලංකා මයිනා තියුණු, දුර ඇසෙන හඬවල් රාශියක් නිකුත් කරයි — සාමාන්‍යයෙන් hyu (හියු), piau (පියාවු) සහ peeoo (පීඕ) ලෙස ලියනු ලබන මේවා, වනාන්තර වියන හරහා දෝංකාර දෙන උස් තාරතාවයේ, දියාරු හුරුල්ලකින් නිකුත් වේ. පළපුරුදු පක්ෂි නරඹන්නන් බොහෝ විට කොළ පිරුණු ඉහළ ස්ථරයේ මෙම විශේෂය දකින්නට බොහෝ කලින්ම හඬෙන් එය සොයා ගනිති.

ලංකා මයිනා ජීවත් වන්නේ කොහේද?

මෙම විශේෂය බොහෝ දුරට ශ්‍රී ලංකාවේ තෙත් කලාප පහතරට සහ කඳුකර වනාන්තරවලට සීමා වී ඇති අතර, පහතරට සිට මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 2,000ක් පමණ උස දක්වා හමුවේ. මෙම පරාසයට ඝන කඳුකර වැසි වනාන්තර සහ උප කඳුකර වනාන්තර කොටස් ඇතුළත් වන අතර, විශේෂයෙන් නකල්ස්, රක්වාන සහ සිංහරාජ කඳු සංකීර්ණ පුරා එය හමුවේ. UNESCO ලෝක උරුම ස්ථානයක් සහ තෙත් කලාපයේ ඉතිරිව ඇති අවසාන විශාල පහතරට වැසි වනාන්තරවලින් එකක් වන සිංහරාජ වන රක්ෂිතය, මෙම විශේෂය හමුවීමට වඩාත්ම විශ්වාසදායක ස්ථාන අතර වේ.

ලංකා මයිනා වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂයක් ලෙස නොව තර්ජනයට ආසන්න විශේෂයක් ලෙස ලැයිස්තුගත කර තිබුණත්, වනාන්තර ඛණ්ඩනය හරහා සිදුවන වාසස්ථාන අහිමි වීම ප්‍රධාන දිගුකාලීන තර්ජනය ලෙස පවතී. කලබල නොවූ හෝ සුළු වශයෙන් කලබල වූ පරිණත වනාන්තරවලින් පිටත මෙම පක්ෂියා වාර්තා වන්නේ කලාතුරකිනි.

ලංකා මයිනා ආහාරයට ගන්නේ කුමක්ද?

එහි ආහාරයෙන් අතිමහත් කොටස පලතුරුය. පක්ෂීන් ඵල දරන ගස් සොයමින් ඉහළ වියන හරහා ගමන් කරන අතර, කුඩා කණ්ඩායම් වෙනත් පලතුරු කන විශේෂ සමඟ ඵලදායී ගසක් වෙත විශාල සංඛ්‍යාවකින් එකතු වේ. අත්තික්කා සහ විවිධ වනාන්තර බෙරි වර්ග ප්‍රියතම වුවද, මයිනා සෘතුමය වශයෙන් බහුලව ඇති ඕනෑම දෙයක් ප්‍රයෝජනයට ගන්නා අවස්ථාවාදී ආහාර ගන්නෙකි.

බිම ආහාර සොයන බොහෝ පක්ෂීන් මෙන් නොව, ලංකා මයිනා වනාන්තර පොළොවට බසින්නේ නැති තරම්ය. එය සැබෑ වියන් විශේෂඥයෙකි: බොහෝ ක්‍රියාකාරකම් සිදුවන්නේ වියනට ඉහළින් නැගී සිටින උස ගස්වල ඉහළම අතුවලය; එබැවින් දිගු නිරීක්ෂණයක් ඉවසීම සහ හොඳ ද්විනේත්‍රයක් පරීක්ෂා කරන්නකි.

ලංකා මයිනා වනයේදී හැසිරෙන්නේ කෙසේද?

ඵල දරන ගස් අවට එකතු වීම් හැරුණු විට, පක්ෂීන් සාමාන්‍යයෙන් යුගල වශයෙන් හෝ 6 දෙනෙකු පමණ දක්වා වූ කුඩා කණ්ඩායම් වශයෙන් ගමන් කරයි. යුගල බැඳීම ශක්තිමත් බව පෙනෙන අතර, යුගලයේ පක්ෂීන් දෙදෙනා බොහෝ විට එකිනෙකා ළඟින්ම සිටිමින්, වියන හරහා එකිනෙකාට අමතයි. කෙසේ වෙතත්, විශේෂයෙන් ඵලදායී ඵල දරන ගසක් සොයා ගත් විට, 12 දෙනෙකු හෝ ඊට වැඩි ලිහිල් රැස්වීම් තාවකාලිකව ඇති වී නැවත විසිරී යයි.

මෙම විශේෂය සිය පරාසය තුළ බොහෝ දුරට ස්ථාවරව වාසය කරයි; එහෙත් ඵල දැරීමේ රටා හා බැඳුණු ප්‍රාදේශීය උන්නතාංශ චලනයන් නිරීක්ෂකයන් විසින් සටහන් කර ඇත. එය දිගු දුර සංක්‍රමණයක යෙදෙන්නේ නැත.

ලංකා මයිනා බෝ වන්නේ කවදාද?

වසරකට පිළිගත් බෝ වීමේ සමයන් දෙකක් ඇත. පළමුවැන්න මාර්තු සිට මැයි දක්වා පවතී; දෙවැන්න, කෙටි සමය අගෝස්තු සහ සැප්තැම්බර් මාසවල සිදු වේ. කැදලි විශාල ගස්වල ස්වාභාවික කුහරවල, සාමාන්‍යයෙන් පොළොවේ සිට මීටර් 7ත් 15ත් අතර උසකින් තනයි — බොහෝ විලෝපිකයන්ට ළඟා විය නොහැකි තරම් උසකිනි.

වැඩිහිටි පක්ෂීන් දෙදෙනාම කැදලි කුහරයට කෝටු සහ සියුම් ඇතිරිලි ද්‍රව්‍ය ගෙන එයි. සාමාන්‍ය බිත්තර පොකුරක බිත්තර 2ක් ඇති අතර, එක් එක් බිත්තරය මිලිමීටර 33 × 25ක් පමණ වන අතර, ලා කොළ-නිල් පසුබිම් වර්ණයක් මත තිත් හෝ පැල්ලම් ලුහුඬින් සලකුණු වී ඇත. දෙමාපියන් දෙදෙනාම රැකීමේ කාර්යය බෙදා ගන්නා බව විශ්වාස කෙරෙතත්, බෝ වීමේ ජීව විද්‍යාව පිළිබඳ සවිස්තර අධ්‍යයන තවමත් සීමිතය.

ශ්‍රී ලංකාවේ ලංකා මයිනා දැකීමට හොඳම ස්ථාන මොනවාද?

මධ්‍යම උන්නතාංශයේ ඕනෑම පරිණත තෙත් කලාප වනාන්තරයක් හොඳ ප්‍රතිඵල ලබා දිය හැකි වුවත්, ප්‍රවේශ වීමේ පහසුව සහ විශ්වාසදායක දර්ශන නිසා ස්ථාන කිහිපයක් කැපී පෙනේ:

• සිංහරාජ වන රක්ෂිතය — ඵල දරන ගස් සහ මයිනාවන්ගේ නිත්‍ය ප්‍රදේශ හුරුපුරුදු පළපුරුදු ප්‍රාදේශීය මඟපෙන්වන්නන් සිටින, වඩාත්ම ප්‍රසිද්ධ ස්ථානයයි.
• නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය — සිංහරාජයට වඩා අඩුවෙන් සංචාරය කෙරෙන අතර, නිස්කලංක පක්ෂි නැරඹුම් තත්ත්වයන් සහ විශිෂ්ට මධ්‍යම උන්නතාංශ වාසස්ථාන ලබා දෙයි.
• හෝර්ටන් තැන්නේ මායිම් — හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානයේ සිට ප්‍රවේශ විය හැකි, සානුවට පහළින් ඇති වනාන්තර මායිමෙන් ඉඳහිට මෙම විශේෂයේ උන්නතාංශ පරාසයේ ඉහළ කෙළවරේ වාර්තා ලැබේ.
• මාකඳව වැසි වනාන්තරය (කිතුල්ගල) — කොළඹ සිට සාපේක්ෂව පහසුවෙන් ළඟා විය හැකි අතර, මඟපෙන්වීම් සහිත වනාන්තර ඇවිදීම්වලදී අනෙකුත් තෙත් කලාප ආවේණික පක්ෂීන් සමඟ මෙම විශේෂයද නිතිපතා දැකිය හැකිය.

උදෑසන නිරන්තරයෙන්ම වඩාත් ඵලදායී කාලයයි: අරුණෝදයෙන් පසු පළමු පැය 2 තුළ පක්ෂීන් නිතර හඬ නගන අතර ඵල දරන ගස් හරහා ක්‍රියාශීලීව ගමන් කරයි.

ලංකා මයිනා සමඟ දැකිය හැකි වෙනත් ආවේණික පක්ෂීන් මොනවාද?

ලංකා මයිනාට ආධාර වන එම තෙත් කලාප වනාන්තර වාසස්ථානවලම ශ්‍රී ලංකාවේ ආවේණික පක්ෂීන්ගේ කැපී පෙනෙන සාන්ද්‍රණයක්ද වාසය කරයි. එම වනාන්තර කොටස්වලදීම පක්ෂි නරඹන්නන්ට කැහිබෙල්ලා, රතු නළල් කොට්ටෝරුවා, බට ඇටි කුකුළා සහ සෙරන්ඩිබ් බස් බස්සා හමුවිය හැකිය. සිංහරාජයේ කැපවූ පක්ෂි නැරඹුම් දිනයකින් එක් ගමනකදී ආවේණික විශේෂ 12කට වඩා දැකිය හැකි අතර, එය ආසියාවේ ඉහළම ප්‍රතිලාභ ලබා දෙන පක්ෂි නැරඹුම් ගමනාන්තවලින් එකක් බවට පත් කරයි.

ලංකා මයිනා දැකීමට සැලසුම් කරන පක්ෂි නරඹන්නන් සඳහා උපදෙස්

• ප්‍රාදේශීය වනාන්තර මඟපෙන්වන්නෙකු කුලියට ගන්න — දැනට ඵල දරන ගස් මොනවාද, මෑත දිනවල පක්ෂීන් ක්‍රියාශීලීව සිටියේ කොහේද යන්න ඔවුන් දනිති.
• මෘදු වර්ණ ඇඳුම් අඳින්න; දීප්තිමත් ඇඳුම් පමණක් වුවද, ප්‍රවේශම්කාරී වියන් පක්ෂීන් නිහඬව ඉවතට යාමට ප්‍රමාණවත් විය හැකිය.
• අඳුරු වනාන්තර අභ්‍යන්තරය සඳහා අවම වශයෙන් 8× විශාලනයක් සහ හොඳ ආලෝක එකතු කිරීමේ හැකියාවක් ඇති ද්විනේත්‍රයක් රැගෙන එන්න.
• අරුණෝදයට පෙර වනාන්තර පිවිසුමට පැමිණෙන්න; ප්‍රධාන වාසස්ථානය දක්වා ඇවිදීමට මිනිත්තු 30–45ක් ගත විය හැකිය.
• වනාන්තර තත්ත්වයන් නැවුම් වන සහ ඵල දැරීම බොහෝ විට ඉහළ වන අන්තර් මෝසම් කාලවලදී (අප්‍රේල්–මැයි සහ ඔක්තෝබර්) පැමිණෙන්න.