රතු නළල් කොට්ටෝරුවා (Psilopogon rubricapillus) ශ්රී ලංකාවේ බහුලවම හමු වන ආවේණික පක්ෂීන්ගෙන් එකකි — දකින්නට බොහෝ කලින් තමන් සිටින බව දන්වන, සංයුක්ත, ප්රධාන වශයෙන් කොළ පැහැති විශේෂයකි. එහි නොනවතින, පුනරාවර්තන නාදය දිවයිනේ පහතරට සහ කඳු පාමුල ප්‍රදේශ පුරා ගෙවතු ගස් සහ වන වියන්වලින් නැඟෙන බැවින්, ශ්රී ලංකාවේ එළිමහනේ කාලය ගත කරන ඕනෑම කෙනෙකුට එය හුරුපුරුදු පක්ෂියෙකි.
රතු නළල් කොට්ටෝරුවා හඳුනාගන්නේ කෙසේද?
කුඩා ප්‍රමාණයක් තිබුණද, සොයා බැලිය යුත්තේ කුමක්දැයි දැනගත් පසු මෙම කොට්ටෝරුවා පුදුම සහගත ලෙස සුවිශේෂී වේ. නළල රතු පැහැයෙන් දිලිසෙන අතර, එය විශේෂයට පොදු නම ලබා දෙයි. එක් එක් ඇස වටා ලා තැඹිලි පැහැයක් මුහුණ රාමු කරන අතර, හිසෙහි දෙපැත්තේ කැපී පෙනෙන නිල් පැහැයක් පැතිර ඇත. යටිකය සරල, ඉරි රහිත කොළ පැහැති වන අතර, යටින් තද ඉරි ඇති, ආසියාව පුරා හමු වන අනෙකුත් කොට්ටෝරුවන් කිහිප දෙනෙකුගෙන් එය වෙන් කරයි.
හොට ඝන සහ ශක්තිමත්ය — මැරුණු දැවයේ කූඩු සිදුරු හාරන කොට්ටෝරුවන්ට එය සාමාන්‍යයි. පියාසර කරන විට, පක්ෂියා සංයුක්ත සහ සෘජු ලෙස පෙනෙන අතර, නැවත වියනට බැසීමට පෙර දිගු දුරක් ගමන් කරන්නේ කලාතුරකිනි.
රතු නළල් කොට්ටෝරුවා ශ්රී ලංකාවේ ජීවත් වන්නේ කොහේද?
මෙම විශේෂය ශ්රී ලංකාවේ තෙත් කලාපය සමඟ දැඩි ලෙස සම්බන්ධ වන අතර, එහි ගෙවතු, ගම්බද ගස්, ද්විතීයික වෘක්ෂලතා සහ පහතරට වැසි වනාන්තරවල මායිම්වල සැබවින්ම සුලභය. පරිණත ගෙඩි හටගන්නා ගස් ඇති ප්රදේශවල එය ඉහළම ඝනත්වයට ළඟා වේ; මන්ද කෘමීන් සමඟ පලතුරු — විශේෂයෙන් නුග වර්ගයේ ගෙඩි සහ කුඩා බෙරි වර්ග — එහි ආහාරයේ විශාල කොටසකි.
තෙත් කලාපය එහි බලකොටුව වුවද, රතු නළල් කොට්ටෝරුවා වියළි කලාපයේ ඇතැම් ප්‍රදේශවලද ස්ථානීයව හමු වේ; සාමාන්‍යයෙන් වාරිමාර්ග සහිත ගෙවතු හෝ ගංගා ආශ්‍රිත වනබිම් ප්‍රමාණවත් ආහාර සහ කූඩු ස්ථාන සපයන තැන්වලය. එය ප්රධාන වශයෙන් පහතරට සහ කඳු පාමුල පක්ෂියෙකු වන අතර, ඉහළ උන්නතාංශවලදී අඩුවෙන් හමු වේ; එහිදී සාමාන්‍ය කොට්ටෝරුවා වන්නේ කහ නළල් කොට්ටෝරුවාය.
විශ්වාසදායක ස්ථාන අතර කොළඹ තදාසන්න ප්රදේශවල ගෙවතු, සිංහරාජ වන රක්ෂිතය අවට වනාන්තර මායිම් සහ කිතුල්ගල අසල මාකඳව වැසි වනාන්තරයට මායිම්ව ඇති වනබිම් කොටස් වේ.
රතු නළල් කොට්ටෝරුවා දැකීමට හොඳම කාලය කවදාද?
පටු කාලීන අවස්ථා ඇති සංක්‍රමණික විශේෂ මෙන් නොව, රතු නළල් කොට්ටෝරුවා වසර පුරාම හමු විය හැකි, මෙරටම වාසය කරන පක්ෂියෙකි. කෙසේ වෙතත්, අභිජනන කාලයට පෙර නාද කිරීම උච්චතම වන ජනවාරි සිට අප්‍රේල් දක්වා කාලයේදී එය වඩාත් කැපී පෙනෙන බව පක්ෂි නරඹන්නෝ දකිති. මෙම කාලය තුළ, පිරිමි සතුන් විවෘත අතුවල සිට නොනවත්වා නාද කරති — වියන හරහා හොඳින් ඇසෙන උස්, පුනරාවර්තන ස්වරයකි.
වියළි කාලයේ මාස (තෙත් කලාපයේ ආසන්න වශයෙන් දෙසැම්බර් සිට අප්‍රේල් දක්වා) වඩා පැහැදිලි අහසක් සහ අඩු ආර්ද්‍රතාවක් ගෙන එන බැවින්, වනාන්තර පක්ෂි නැරඹීම සාමාන්‍යයෙන් වඩා සුවපහසු සහ ඵලදායී වේ.
රතු නළල් කොට්ටෝරුවා ආහාරයට ගන්නේ කුමක්ද?
කොට්ටෝරුවන් ප්රධාන වශයෙන් ඵලභක්ෂකයන් වන අතර, රතු නළල් කොට්ටෝරුවාද එයට ව්‍යතිරේකයක් නොවේ. එය කුඩා, මෘදු පලතුරු සහ බෙරි වර්ග බහුලව ආහාරයට ගනී — ශ්රී ලංකාවේ බොහෝ පලතුරු කන පක්ෂීන්ට තීරණාත්මක ආහාර ප්‍රභවයක් වන Ficus විශේෂවල ගෙඩිද ඇතුළුව. එය මල්වලින් මල් පැණිද ගන්නා අතර, විශේෂයෙන් පැටවුන්ට ආහාර කවන විට කෘමීන්ගෙන් ආහාරය අතිරේක කරයි.
මෙම ආහාර නම්‍යශීලීභාවය නිසා, නොකැඩුණු වනාන්තර මෙන්ම කැළඹුණු වාසස්ථානවලද එයට සාර්ථකව ජීවත් විය හැකි අතර, නාගරික සහ අර්ධ-නාගරික පරිසරවල පවා එය සුලභව පවතින්නට එක් හේතුවක් එයයි.
රතු නළල් කොට්ටෝරුවා අභිජනනය කරන්නේ කෙසේද?
සියලුම කොට්ටෝරුවන් මෙන්ම, මෙම විශේෂයද කුහරවල කූඩු කරයි. යුගල මැරුණු හෝ මෘදු වූ අතුවල කූඩු සිදුරු හාරන අතර, සාමාන්‍යයෙන් ඒවා ගෙවතු ගස්වල හෝ වනාන්තර මායිමේ මධ්‍යස්ථ උසකින් පිහිටයි. කූඩු කිරීම සාමාන්‍යයෙන් වසරේ මුල් මාසවල සිදු වන නමුත්, ඇතැම් යුගල කාලයේ පසු භාගයේ දෙවන පැටවුන් කණ්ඩායමක් සඳහා උත්සාහ කළ හැක. දෙමාපියන් දෙදෙනාම බිත්තර රැකීම සහ පැටවුන් ඇති දැඩි කිරීමේ කටයුතු බෙදා ගනී.
කූඩු සඳහා මැරුණු දැව මත යැපෙන බැවින්, සියලු මැරුණු දැව ඉවත් කරනවා වෙනුවට පැරණි ගස් රඳවා තබා ගන්නා ගෙවතු සහ වතුවලින් රතු නළල් කොට්ටෝරුවන්ට සැලකිය යුතු ප්‍රයෝජනයක් ලැබේ — සාම්ප්‍රදායික ශ්රී ලාංකේය ගෙවතු සංස්කෘතිය ජෛව විවිධත්වයට සහාය වන ආකාරය පිළිබඳ සිහිකැඳවීමකි.
රතු නළල් කොට්ටෝරුවා වඳවී යාමේ තර්ජනයට ලක්ව සිටීද?
ශ්රී ලංකාවේ සුදුසු පහතරට වාසස්ථාන පුරා එහි පුළුල් ව්‍යාප්තිය සහ වෙනස් කළ භූ දර්ශන ඉවසීමේ හැකියාව පිළිබිඹු කරමින්, IUCN විසින් මෙම විශේෂය දැනට අවම අවධානයට ලක්වූ විශේෂයක් ලෙස තක්සේරු කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, බොහෝ ශ්රී ලාංකේය ආවේණිකයන් මෙන්ම, එය මූලික දේශීය වෘක්ෂලතා ප්‍රමාණයක් මත — විශේෂයෙන් ගෙඩි හටගන්නා ගස් මත — යැපෙන අතර, වාසස්ථාන අහිමිවීම සහ ගෙවතු ශාකවල ඒකාකාරීවීම හේතුවෙන් දිගුකාලීන පීඩනයකට මුහුණ දෙයි.
ගෙවතුවල විවිධ, දේශීය ගෙඩි හටගන්නා ගස් රඳවා තබා ගැනීම, මෙම පක්ෂියාට සහ අනෙකුත් ආවේණික විශේෂවලට සහාය වීමට පුද්ගලයන්ට ගත හැකි වඩාත් ප්‍රායෝගික පියවරවලින් එකකි.
ඒ සමඟම මට දැකිය හැකි වෙනත් ආවේණික පක්ෂීන් මොනවාද?
රතු නළල් කොට්ටෝරුවා වඩාත් සුලභ වන තෙත් කලාප පහතරට සහ කඳු පාමුල ප්රදේශවල, පක්ෂි නරඹන්නන්ට සාමාන්‍යයෙන් ශ්රී ලාංකේය ආවේණිකයන් පුළුල් පරාසයක් හමු විය හැක. ශ්රී ලංකා බටගොයා, අළු ගිරවා, ලංකා ගිරාමලිත්තා සහ අළු කෑදැත්තා යන සියල්ලම සමාන වාසස්ථානවල සිටීමට ඉඩ ඇත. වෙරළ ආසන්න ගෙවතුවල හෝ කඳුකරයේ, ඇල්ල ප්‍රදේශය සහ එය අවට වනාන්තර දිනයක පක්ෂි ලැයිස්තුවට තවත් විශේෂ එක් කරයි.
වඩාත් සංවිධිත පක්ෂි නැරඹුම් අත්දැකීමක් සඳහා, හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය සහ සිංහරාජ අවට වනාන්තර මංපෙත් ආවේණිකයන් ඉහළ සාන්ද්‍රණයකට ප්‍රවේශය සපයයි; නමුත් රතු නළල් කොට්ටෝරුවා හෝර්ටන් තැන්නේ ඉහළ උන්නතාංශවලට ළඟා නොවේ.
රතු නළල් කොට්ටෝරුවන් නැරඹීමට උපදෙස්
- පළමුව නාදය ඉගෙන ගන්න — නිත්‍ය කාල පරතරයන්හිදී නැවත නැවත නැඟෙන ඒකාකාරී, කුහර ස්වරයකි. හඳුනාගත් පසු, තෙත් කලාප පහතරට සෑම තැනකම පාහේ ඔබට එය ඇසෙනු ඇත.
- උසම ගස් මුදුන් පරීක්ෂා කරනවාට වඩා මැද වියන් මට්ටමේ චලනය සොයන්න. ගෙඩි සහිත අතු ඝනව ඇති මැද උසේ කොට්ටෝරුවන් බොහෝ විට ආහාර සොයති.
- බොහෝ නිවර්තන වනාන්තර පක්ෂීන් මෙන්ම, උදෑසන (පෙ.ව. 6–9) සහ පස්වරුව (ප.ව. 4–6) ක්‍රියාකාරීත්වය උච්චතම කාල වේ.
- මෙම විශේෂය සුලභ ගෙවතු වාසස්ථානවල සාපේක්ෂව විවෘත වියනේ 8×42 හෝ 10×42 විශාලනයේ දුරදක්න හොඳින් ක්‍රියා කරයි.
- ඉවසීම ඵල දරයි: කනෙන් නාද කරන පක්ෂියා සොයාගෙන, පසුව එය පිටුපසින් වියන හරහා කඩාවැදීම වෙනුවට, පත්‍ර අතර විවරයකට එය පැමිණෙන තුරු රැඳී සිටින්න.
