Gwarek cejloński

Gwarek cejloński (Gracula ptilogenys, Blyth 1846) to jeden z najbardziej charakterystycznych endemicznych ptaków Sri Lanki — lśniąco głęboko czarny gwarek o ostrym, daleko niosącym się gwizdzie, który nieraz zatrzymuje wędrowców w pół kroku. Choć jest blisko spokrewniony z szerzej rozpowszechnionym gwarkiem (Hill Myna, Gracula religiosa), gatunek ten nie występuje nigdzie indziej na Ziemi, co czyni go priorytetową obserwacją dla miłośników ptaków odwiedzających górskie lasy wyspy.

Czym gwarek cejloński różni się od pospolitego gwarka?

Na pierwszy rzut oka oba gatunki wyglądają podobnie: to duże, lśniąco czarne gwarki z jaskrawożółtymi płatami skóry na głowie. Gwarek cejloński jest jednak nieco większy i ma na głowie tylko jedną parę płatów, natomiast południowy gwarek (Southern Hill Myna, Gracula indica), dzielący z nim lasy, ma płaty o innym kształcie i położeniu. Układ płatów skóry to najwyraźniejsza cecha terenowa, gdy ptaki siedzą z bliska.

Równie charakterystyczny jest głos. Gwarek cejloński ma repertuar przenikliwych, daleko niosących się zawołań — zwykle zapisywanych jako hyu, piau i peeoo — wydawanych jako wysoki, dźwięczny gwizd, który odbija się echem w koronach drzew. Doświadczeni obserwatorzy często lokalizują ten gatunek słuchem na długo przed dostrzeżeniem go w liściastym górnym piętrze lasu.

Gdzie żyje gwarek cejloński?

Gatunek jest w dużej mierze ograniczony do nizinnych i górskich lasów wilgotnej strefy Sri Lanki, gdzie występuje od nizin do wysokości około 2 000 metrów n.p.m. Jego zasięg obejmuje gęsty górski las deszczowy i płaty lasu podgórskiego, zwłaszcza w masywach Knuckles, Rakwana i Sinharaja. Rezerwat leśny Sinharaja — obiekt światowego dziedzictwa UNESCO i jeden z ostatnich dużych nizinnych lasów deszczowych strefy wilgotnej — należy do najpewniejszych miejsc spotkania tego gatunku.

Choć gwarek cejloński ma status gatunku bliskiego zagrożenia, a nie zagrożonego, utrata siedlisk w wyniku fragmentacji lasów pozostaje głównym długoterminowym zagrożeniem. Ptak rzadko bywa notowany poza niezaburzonym lub lekko przekształconym starym lasem.

Czym żywi się gwarek cejloński?

Owoce stanowią zdecydowaną większość diety. Ptaki przemierzają górne piętro koron w poszukiwaniu owocujących drzew, a małe grupy potrafią licznie zlatywać się na obfite drzewo razem z innymi gatunkami owocożernymi. Ulubione są figi i różne leśne jagody, choć gwarek jest oportunistą i korzysta z tego, czego w danym sezonie jest pod dostatkiem.

W przeciwieństwie do wielu ptaków żerujących na ziemi gwarek cejloński prawie nigdy nie schodzi na dno lasu. To prawdziwy specjalista koron drzew: większość aktywności odbywa się w najwyższych gałęziach wysokich drzew wystających ponad okap, przez co dłuższa obserwacja jest próbą cierpliwości i jakości lornetki.

Jak gwarki cejlońskie zachowują się na wolności?

Poza skupiskami przy owocujących drzewach ptaki zwykle przemieszczają się parami lub w małych grupach liczących do około sześciu osobników. Więź w parze wydaje się silna, a oba ptaki często trzymają się blisko siebie, nawołując się nawzajem w koronach drzew. Gdy jednak znajdą szczególnie obfite owocujące drzewo, mogą tymczasowo tworzyć luźne zgrupowania liczące kilkanaście lub więcej osobników, które potem znów się rozpraszają.

Gatunek jest w swoim zasięgu w dużej mierze osiadły, choć obserwatorzy odnotowali lokalne przemieszczenia wysokościowe związane z owocowaniem drzew. Nie odbywa dalekich wędrówek.

Kiedy gwarek cejloński się rozmnaża?

W ciągu roku wyróżnia się dwa sezony lęgowe. Pierwszy trwa od marca do maja; drugi, krótszy, przypada na sierpień i wrzesień. Gniazda umieszczane są w naturalnych dziuplach dużych drzew, zwykle na wysokości od 7 do 15 metrów nad ziemią — na tyle wysoko, by były w dużej mierze niedostępne dla większości drapieżników.

Oba dorosłe ptaki znoszą do dziupli gałązki i delikatniejszy materiał do wyściółki. Typowy lęg liczy dwa jaja, każde o wymiarach około 33 × 25 mm, o jasnym zielonkawoniebieskim tle z lekkimi plamkami lub cętkami. Uważa się, że oboje rodzice dzielą się wysiadywaniem, choć szczegółowe badania biologii lęgowej wciąż są nieliczne.

Gdzie na Sri Lance najlepiej zobaczyć gwarka cejlońskiego?

Każdy stary las strefy wilgotnej na średnich wysokościach może przynieść obserwację, ale kilka miejsc wyróżnia się dostępnością i pewnością spotkań:

• Rezerwat leśny Sinharaja — najbardziej znane miejsce, z doświadczonymi lokalnymi przewodnikami, którzy znają owocujące drzewa i stałe terytoria gwarków.
• Las chroniony Knuckles — rzadziej odwiedzany niż Sinharaja, oferuje spokojniejsze warunki do obserwacji i doskonałe siedliska na średnich wysokościach.
• Obrzeża Horton Plains — skraj lasu poniżej płaskowyżu, dostępny z Parku Narodowego Horton Plains, od czasu do czasu przynosi obserwacje w górnej części zasięgu wysokościowego gatunku.
• Las deszczowy Makandawa (Kithulgala) — stosunkowo łatwo dostępny z Colombo, z leśnymi spacerami z przewodnikiem, podczas których regularnie widuje się ten gatunek obok innych endemitów strefy wilgotnej.

Wczesny ranek jest niezmiennie najbardziej owocną porą: w ciągu pierwszych dwóch godzin po świcie ptaki często się odzywają i aktywnie przemieszczają między owocującymi drzewami.

Jakie inne endemiczne ptaki mogę zobaczyć obok gwarka cejlońskiego?

Te same leśne siedliska strefy wilgotnej, w których żyje gwarek cejloński, skupiają również niezwykłą liczbę endemitów Sri Lanki. W tych samych płatach lasu można spotkać kittę ozdobną, pstrogłowa czerwonoczelnego, kukala jasnodziobego i syczka cejlońskiego. Cały dzień obserwacji ptaków w Sinharaji może przynieść ponad tuzin gatunków endemicznych podczas jednej wycieczki, co czyni to miejsce jednym z najbardziej owocnych celów ornitologicznych w Azji.

Wskazówki dla obserwatorów planujących spotkanie z gwarkiem cejlońskim

• Wynajmij lokalnego przewodnika leśnego — wie, które drzewa właśnie owocują i gdzie ptaki były aktywne w ostatnich dniach.
• Noś stonowane kolory; jaskrawe ubranie może wystarczyć, by płochliwe ptaki koron drzew bezgłośnie odleciały.
• Zabierz lornetkę o powiększeniu co najmniej 8× i dobrej jasności, odpowiednią do mrocznego wnętrza lasu.
• Bądź przy wejściu do lasu przed świtem; dojście do najlepszych siedlisk może zająć 30–45 minut.
• Przyjedź w okresach międzymonsunowych (kwiecień–maj i październik), gdy las jest świeży, a owocowanie często obfite.