Aleksandretta zielonoszyja

Aleksandretta zielonoszyja (Psittacula calthrapae) to jedyna endemiczna papuga aleksandretta Sri Lanki i zapewne najłatwiejsza do rozpoznania. Ta średniej wielkości, długoogonowa zielona papuga o charakterystycznie szarej głowie i wyraźnym czarnym pasku na podgardlu zasiedla wilgotne lasy w całej Strefie Wilgotnej wyspy, a także tereny zadrzewione poza nią — dzięki czemu obserwatorzy ptaków mogą ją spotkać na różnych wysokościach i w różnych siedliskach.

Jak rozpoznać aleksandrettę zielonoszyjną?

Przy długości całkowitej około 29 cm — wliczając ogon, który może osiągać 13 cm — aleksandretta zielonoszyja jest ptakiem zwartym, lecz długoogonowym. Najpewniejsze cechy rozpoznawcze to niebieskawoszara głowa, szeroki czarny pasek na podgardlu oraz zielona obroża oddzielająca szarą głowę od zielonego ciała. Ogon jest niebieski z żółtymi końcówkami, widocznymi w locie.

Dymorfizm płciowy jest wyraźny, gdy wiadomo, na co patrzeć. Samce mają czerwoną górną szczękę i brązową dolną. Samice natomiast mają dziób całkowicie czarny i nieco mniej zieleni na twarzy. Ptaki młodociane są w przewadze całkowicie zielone, z pomarańczowym dziobem, który z wiekiem jaśnieje.

Jedyną możliwą pomyłką jest samica Plum-headed Parakeet, która również ma szary kaptur. Gatunkowi temu brakuje jednak całkowicie czarnego paska na podgardlu, który jest znakiem rozpoznawczym Layard's — raz zauważona, różnica staje się oczywista.

Gdzie na Sri Lance żyje aleksandretta zielonoszyja?

Gatunek skupia się w Strefie Wilgotnej Sri Lanki — południowo-zachodniej części wyspy, gdzie roczne opady są najwyższe i gdzie utrzymuje się las o zwartym okapie. W obrębie tej strefy występuje od nizinnych płatów leśnych i skrajów lasu aż po wzgórza centralne. Poza rdzeniem Strefy Wilgotnej pojawia się także na suchszych, zadrzewionych obszarach wiejskich, choć rzadziej.

Obserwatorzy ptaków, którzy chcą zobaczyć ten gatunek, mają dobre szanse w rezerwatach leśnych o nienaruszonym okapie. Sinharaja Forest Reserve — las deszczowy wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO w południowej części Strefy Wilgotnej — jest niezmiennie jednym z najpewniejszych miejsc w kraju; tworzą się tu mieszane stada żerujące, w których często obok innych endemitów występuje aleksandretta zielonoszyja. Makandawa Rainforest w pobliżu Kitulgala to kolejna łatwo dostępna opcja, położona niżej.

Na większych wysokościach gatunek notowano w okolicach Horton Plains i w otaczających lasach górskich. Horton Plains National Park leży blisko górnej granicy zasięgu wysokościowego tej papugi, dlatego obserwacje są tam rzadkie.

Czym żywi się aleksandretta zielonoszyja?

Jak większość aleksandrett, gatunek ten odżywia się głównie owocami i nasionami. Jego dieta obejmuje owoce, nasiona, pąki i kwiaty, a ptak podąża za sezonową dostępnością pokarmu, zamiast utrzymywać stałe terytoria przez cały rok. Ta koczownicza skłonność sprawia, że stada mogą pojawiać się w ogrodach lub na przekształconych płatach leśnych, gdy dane drzewo zaczyna owocować, a następnie odlatują, gdy zasób się wyczerpie.

Poza sezonem rozrodczym czasem przyłącza się do mieszanych grup żerujących. Opisywano stada żerujące wspólnie z Brahminy Starling — bystry wzrok tych ptaków najwyraźniej daje obu stronom korzyść przy odnajdywaniu źródeł pokarmu.

Jak zachowuje się aleksandretta zielonoszyja?

Aleksandretta zielonoszyja przebywa zwykle w górnym okapie lasu i na skrajach polan, a nie w gęstym wnętrzu lasu, dzięki czemu — mimo zielonego kamuflażu — jest bardziej widoczna niż wiele innych ptaków leśnych. Lot ma szybki i prosty, a długi ogon wyszczupla sylwetkę; grupy często zapowiadają swoją obecność skrzekliwym, gwarnym głosem, jeszcze przed pojawieniem się w polu widzenia.

Jest nieco mniej stadny niż Rose-ringed Parakeet i zwykle przemieszcza się w małych grupach kilku osobników, a nie w dużych stadach. Pary stają się bardziej widoczne w sezonie rozrodczym, gdy nasilają się głosy terytorialne.

Kiedy aleksandretta zielonoszyja się rozmnaża?

Rozmnażanie koncentruje się w naturalnych dziuplach dużych, dojrzałych drzew. Gatunek nie wykuwa własnych dziupli, lecz korzysta z istniejących ubytków — ta zależność od starodrzewu częściowo wyjaśnia, dlaczego utrata siedlisk jest głównym zagrożeniem dla populacji. Typowy lęg to trzy do czterech białych jaj. Ptaki młodociane z pomarańczowymi dziobami są najlepiej widoczne w miesiącach po głównym okresie rozrodczym, gdy świeżo usamodzielnione osobniki przyłączają się do grup żerujących.

Jaki jest status ochronny aleksandretty zielonoszyjnej?

Jako endemit Sri Lanki, aleksandretta zielonoszyja jest z natury wrażliwa na presje, które nie dotyczą żadnej populacji w innym miejscu. Wylesianie w Strefie Wilgotnej zmniejszyło i rozdrobniło siedlisko o zwartym okapie, od którego gatunek ten zależy. Pozostaje ona lokalnie pospolita na zachowanych obszarach nienaruszonego lasu, lecz trendy populacyjne trudno precyzyjnie monitorować. Ochrona dużych rezerwatów leśnych — oraz zachowanie w nich starych drzew dostarczających dziupli gniazdowych — to najbardziej bezpośredni dostępny środek ochrony.

Gatunek nie jest obecnie uznawany za zagrożony w skali globalnej, ale jego ograniczony zasięg oznacza, że każde znaczące zmniejszenie pokrywy leśnej w Strefie Wilgotnej ma nieproporcjonalnie duży wpływ na całą populację.

Kiedy najlepiej zobaczyć aleksandrettę zielonoszyjną na Sri Lance?

Gatunek występuje tu przez cały rok, więc nie ma jednego optymalnego okresu. Pora sucha w Strefie Wilgotnej — z grubsza od stycznia do kwietnia — zwykle jednak oznacza czystsze niebo i bardziej przewidywalne warunki leśne dla obserwacji ptaków. Sezony owocowania wyznaczają lokalne przemieszczenia, a obficie owocujące drzewa niezawodnie przyciągają aleksandretty. Poranne wizyty w terenach leśnych dają największą aktywność, zanim dzienny upał wyciszy ruch ptaków.

Jak aleksandretta zielonoszyja wypada na tle innych aleksandrett Sri Lanki?

Szary kaptur w połączeniu z czarnym gardłem jest cechą unikalną wśród długoogonowych papug Sri Lanki i czyni aleksandrettę zielonoszyjną jednym z łatwiejszych do oznaczenia endemitów dla przyjezdnych obserwatorów ptaków.

Zdjęcie (Aleksandretta zielonoszyja): Rangana Abeyrathne, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0 (przycięte).