Drozdoń cejloński

Drozdoń cejloński (Zoothera imbricata) to jeden z najbardziej nieuchwytnych endemicznych ptaków Sri Lanki – duży, długodzioby drozd, który spędza dni, cicho przemieszczając się w zacienionym podszycie wilgotnych lasów wyspy. Największą szansę na obserwację mają cierpliwi, wcześnie wstający miłośnicy ptaków, gotowi o świcie siedzieć nieruchomo przy leśnej ścieżce. Pozostali częściej słyszą tęskny gwizd ptaka, niż widzą samego ptaka.

Jak rozpoznać drozdonia cejlońskiego?

Gdy uda się go dobrze zobaczyć, gatunek jest nie do pomylenia. Wierzch ciała jest głęboko brązowy, pokryty gęstym czarnym łuskowaniem, które obejmuje ciemię, grzbiet i skrzydła i dało ptakowi nazwę. Spód ciała ma ciepły, głęboki płowy odcień – również gęsto znaczony ciemnymi półksiężycami na piersi i bokach. Dziób jest wyraźnie długi i lekko zakrzywiony w dół, doskonale przystosowany do sondowania ściółki w poszukiwaniu bezkręgowców.

W słabym leśnym świetle możliwa jest pomyłka z samicą drozdaczka (Pied Thrush) (Geokichla wardii) lub z drozdaczkiem plamoskrzydłym (Geokichla spiloptera). Kluczową różnicą jest rozległe czarne łuskowanie drozdonia cejlońskiego na wierzchu ciała w połączeniu z głęboko płowym – a nie białym – brzuchem. Zarówno nogi, jak i dziób wydają się jaśniejsze niż u drozdaczka plamoskrzydłego.

Jak brzmi głos drozdonia cejlońskiego?

Jego śpiew to jeden z najbardziej charakterystycznych dźwięków lasów strefy wilgotnej Sri Lanki tuż przed świtem: seria opadających, fletowych gwizdów oddawanych jako "cheeew-chew-lew", z których każdy łagodnie opada i trwa około sekundy, a cała seria powtarza się kilka razy. Całość brzmi tęsknie i niespiesznie – łatwo ją pomylić z odległym gołębiem lub sową, jeśli się jej nie zna.

Poza okresami śpiewu ptak porozumiewa się ledwie słyszalnym, wysokim "tsit" – głosem kontaktowym tak cichym, że łatwo go przeoczyć, nawet gdy ptak jest zaledwie kilka metrów dalej. Osoby obserwujące go po raz pierwszy często opowiadają, że najpierw słyszały szelest ściółki, a dopiero potem jakikolwiek głos.

Gdzie na Sri Lance żyje drozdoń cejloński?

Drozdoń cejloński jest ściśle ograniczony do strefy wilgotnej i występuje od nizinnych lasów deszczowych, przez pogórza na średnich wysokościach, aż po lasy górskie. Pogórza – zwykle na wysokości od około 300 m do 1 200 m – to strefa, w której spotkania są najczęstsze, ponieważ na tych wysokościach ptaka regularniej widuje się żerującego wzdłuż zacienionych leśnych dróżek i skrajów ścieżek niż w gęstym, zwartym wnętrzu lasu nizinnego.

Rezerwat leśny Sinharaja, obiekt światowego dziedzictwa UNESCO w Prowincji Sabaragamuwa i Prowincji Południowej, powszechnie uważa się za jedno z najlepszych miejsc. Rozległa sieć pieszych ścieżek w pierwotnym lesie deszczowym zapewnia dokładnie to omszałe, bogate w ściółkę siedlisko, którego gatunek potrzebuje. Park Narodowy Horton Plains na wyżynach centralnych to kolejne pewne miejsce, zwłaszcza wzdłuż skrajów lasu graniczących z górskimi łąkami.

Inne obiecujące obszary to zalesione stoki wokół Kitulgali oraz las deszczowy Makandawa, gdzie okap strefy wilgotnej pozostaje w dużej mierze nienaruszony.

Kiedy najlepiej szukać drozdonia cejlońskiego?

Ptak jest aktywny przez cały rok, ale szczyt aktywności śpiewu przypada na sezon lęgowy, który trwa zwykle od lutego do maja, z drugim okresem mniej więcej od lipca do października. Najlepszą porą jest wczesny ranek – pierwsza godzina po brzasku. Gdy dzień się ociepla, a ruch w lesie wzrasta, gatunek szybko chowa się w gęstej roślinności.

Miesiące pory suchej (mniej więcej od grudnia do marca) często zapewniają najlepsze obserwacje w Sinharaji, ponieważ na ścieżkach jest mniej odwiedzających, a dno lasu łatwiej przepatrzyć. Ulewne deszcze, częste w całej strefie wilgotnej od maja, zwykle ograniczają żerowanie i utrudniają odnalezienie ptaka.

Jakich zachowań mogę się spodziewać?

Drozdoń cejloński prowadzi niemal wyłącznie naziemny tryb życia. Żeruje, powoli chodząc po ściółce i od czasu do czasu odrzucając dziobem liście, by odsłonić owady, dżdżownice i drobne bezkręgowce. Rzadko wychodzi na otwartą przestrzeń, woląc wąski pas ziemi między gęstym podszytem a zacienioną leśną ścieżką.

Spłoszony ptak nieruchomieje, zamiast od razu uciekać – jego maskujące łuskowanie zapewnia skuteczny kamuflaż na tle cętkowanego, brązowego dna lasu. Ta reakcja sprawia, że osoby idące ścieżkami zbyt szybko regularnie mijają nieruchomego ptaka w odległości kilku metrów, nie zauważając go.

• Idź powoli i często zatrzymuj się na leśnych ścieżkach.
• Skup uwagę na ziemi w odległości 3–5 metrów od skraju ścieżki.
• Nasłuchuj cichego szelestu poruszanej ściółki.
• Unikaj głośnych rozmów – ptak znieruchomieje lub wymknie się w gęstwinę.
• W gęstym podszycie przydaje się lornetka o krótkiej minimalnej odległości ostrzenia (poniżej 2 m).

Czy drozdoń cejloński jest endemitem Sri Lanki?

Tak. Zoothera imbricata jest endemitem Sri Lanki, co oznacza, że gniazduje wyłącznie na wyspie i nie występuje dziko nigdzie indziej. Przez wiele lat uważano go za podgatunek szeroko rozpowszechnionego kompleksu drozdonia pstrego (Scaly Thrush, Zoothera dauma), ale obecnie uznaje się go za odrębny gatunek ze względu na charakterystyczne upierzenie, ograniczony zasięg i różnice w głosie. Na Sri Lance żyje około 35 endemicznych gatunków ptaków – to jeden z najwyższych wskaźników endemizmu dla wyspy tej wielkości w całej Azji Południowej.

Jak zaplanować wyprawę ornitologiczną, by zobaczyć ten gatunek?

Większość odwiedzających ornitologów łączy miejsca w strefie wilgotnej Sri Lanki w kilkudniową trasę. Praktyczny plan może obejmować dwie lub trzy noce w pobliżu Sinharaji (gdzie miejscowi przewodnicy z rezerwatu są niezbędni i można ich zarezerwować przez renomowanych organizatorów), jedną noc w pobliżu Kitulgali i czas na Horton Plains. Lokalny przewodnik znający las radykalnie zwiększa szanse powodzenia – milczenie ptaka i jego skryty tryb życia sprawiają, że samodzielne poszukiwania są naprawdę trudne.

Dojazd drogowy z Kolombo do większości miejsc w strefie wilgotnej jest dość dobry, a napęd 4×4 bywa potrzebny tylko sporadycznie. Okolice Elli w prowincji Uva również oferują łatwo dostępne lasy górskie, warte odwiedzenia podczas objazdu wyżyn.

Jakie inne zwierzęta mogę spotkać w tym samym siedlisku?

Gęste lasy strefy wilgotnej, w których żyje drozdoń cejloński, należą do najbogatszych w gatunki ekosystemów wyspy. Do endemicznych ptaków często spotykanych w tym samym podszycie i średnim piętrze lasu należą kitta ozdobna, kukal jasnodzioby, drozdaczek plamoskrzydły i kuropatwiak cejloński. Zwłaszcza Sinharaja słynie z mieszanych stad żerujących – dołączenie do takiego stada, gdy przemieszcza się przez las, to jedno z najbardziej satysfakcjonujących przeżyć przyrodniczych w Azji Południowej.

W lasach tych żyją także ssaki, takie jak lutung białobrody, endemiczny dla strefy wilgotnej Sri Lanki, oraz nieuchwytny kot rybak, choć tego ostatniego widuje się rzadko.