Laguna Mawella

Laguna Mawella to niewielka, spokojna laguna przybrzeżna na południowym wybrzeżu Sri Lanki, położona tuż za plażą Mawella, między Dickwella a Tangalle w dystrykcie Hambantota. Zajmuje około 91 hektarów – to tafla nieruchomej wody otoczona palmami kokosowymi, wiejskimi ogrodami i wąskim pasem namorzynów – i leży zaledwie około półtora kilometra od gejzeru morskiego Hummanaya w Kudawella. Większość odwiedzających zna ją jako miejsce na wiosłowanie o wschodzie lub zachodzie słońca, ale to także laguna, z której wciąż żyją rybacy, miejsce wodowania hydroplanów i przedmiot jednego z najdłużej realizowanych planów ochrony przyrody na południowym wybrzeżu.

Laguna Mawella w skrócie

Jak powstała laguna

Laguna Mawella była niegdyś częścią morza. Około pięciu–sześciu tysięcy lat temu, w środkowym holocenie, poziom morza na tym wybrzeżu był o mniej więcej trzy metry wyższy niż dziś, a niskie tereny za obecną plażą tworzyły osłoniętą zatokę. Gdy morze się cofało, wzdłuż brzegu narastały piaszczyste wały i niskie wydmy, które zamknęły zatokę i pozostawiły za mierzeją oddzielny zbiornik wody. Ten sam proces ukształtował skalisty cypel Kudawella na południu, który wznosi się około 30 metrów nad morzem i kryje gejzer morski.

W efekcie powstało wybrzeże o niezwykłej jak na południe kraju różnorodności: szerokie, łukowate plaże, skaliste przylądki i klify, małe zatoczki, a tuż za nimi spokojna laguna zasilana deszczem i niewielkimi strumieniami spływającymi z niskich wzgórz na północy.

Namorzyny, ptaki i dzika przyroda

Namorzyny rosną wąskim, poprzerywanym pasem wzdłuż brzegu laguny i na podmokłych terenach wokół niej. Badania terenowe z 1999 roku odnotowały tu prawdziwe namorzyny, takie jak namorzyn mleczny (Excoecaria agallocha), Sonneratia i namorzyn szary (Avicennia), a także Acanthus ilicifolius o liściach podobnych do ostrokrzewu, paproć namorzynową Acrostichum aureum oraz drzewa nadmorskie, takie jak ketmia lipowata i tespezja topolowa. Rośliny pływające, wśród nich lilie wodne i inwazyjny hiacynt wodny, pokrywają część otwartej wody.

Dla większości odwiedzających główną atrakcją są ptaki. Czaple białe i inne czaple brodzą po płyciznach, kormorany skromne, kormorany indyjskie i wężówki suszą skrzydła na martwych gałęziach, szczudłaki i czajki przeszukują błotniste brzegi, a modrzyki i kokoszki białopierśne buszują w trzcinach. Zimorodki są pospolite wzdłuż brzegów, a nad wodą polują rybitwy. Często widuje się warany paskowane pływające lub wygrzewające się na brzegu, a w lagunie żyją też słodkowodne żółwie i węże wodne. Większy teren podmokły z większą liczbą gatunków, rezerwat ptaków Kalametiya, leży niedaleko na wschód.

Laguna w opałach i plan jej ratowania

Starsi rybacy z Mawella pamiętają zupełnie inną lagunę. Do lat 1950. była głęboka, słonawa i zasobna – żyło w niej około 27 gatunków ryb i skorupiaków, wśród nich chanosy, cefale, lucjany namorzynowe, argusy i trzy gatunki krewetek – i żywiła wiele okolicznych rodzin. W kolejnych dekadach to się zmieniło. Kanał o długości około 700 metrów po południowo-wschodniej stronie, którym woda morska napływała i odpływała, przestał działać, woda stała się niemal słodka, a znaczna część życia morskiego zniknęła. Muł i chwasty wypełniły nieckę, brzegi zasypywano pod działki budowlane, ścieki i odpady z gospodarstw domowych spływały do wody, a przy brzegu moczono łupiny kokosów, by uzyskać włókno kokosowe. Wprowadzony gatunek ryby, tilapia mozambijska, dodatkowo zmienił to, co pozostało.

W krajowym Planie Zarządzania Strefą Przybrzeżną z 1997 roku Mawella i sąsiednie wybrzeże Kudawella zostały uznane za „obszar specjalny”, a w 2000 roku Departament Ochrony Wybrzeża i Urząd Rozwoju Południa opracowały Plan Zarządzania Obszarem Specjalnym w ramach finansowanego przez Norwegię Projektu Zintegrowanego Zarządzania Strefą Przybrzeżną Hambantota. Plan zakładał ograniczenie zanieczyszczeń, wytyczenie granic laguny, aby powstrzymać zajmowanie jej terenu, odnowienie kanału w celu przywrócenia połączenia z morzem, odtworzenie namorzynów i rybostanu oraz ułatwienie publicznego dostępu do laguny i plaży. Dane o głębokości, zasoleniu i gatunkach laguny przytaczane na tej stronie pochodzą z tego planu, a część jego celów wciąż jest w trakcie realizacji.

Połowy nie ustały. Pod koniec lat 1990. na lagunie wciąż pracowało kilkadziesiąt małych czółen bez silnika, a na plaży Mawella niektórzy rybacy bez własnych łodzi nadal wyciągają sieci z brzegu metodą madel, tradycyjną techniką połowu niewodem plażowym. Zaproponowana w 2020 roku przystań rybacka z falochronami u plaży Mawella spotkała się ze sprzeciwem rybaków stosujących metodę madel i lokalnych firm turystycznych, którzy obawiali się erozji i utraty otwartej plaży.

Kajaki i rejsy łodzią

Spokojna woda i brak ruchu sprawiają, że laguna jest jednym z najłagodniejszych miejsc na południowym wybrzeżu, by spróbować kajakarstwa. Wycieczki z przewodnikiem trwają zwykle około dwóch godzin i wyruszają wcześnie rano lub późnym popołudniem, gdy światło jest łagodne, ptaki są najbardziej aktywne, a upał daje się znieść. Płynie się wzdłuż skraju namorzynów, mijając czółna rybaków i wiejskie ogrody, a przewodnik wskazuje ptaki i opowiada, jak wykorzystuje się lagunę. Doświadczenie nie jest potrzebne, choć warto czuć się swobodnie w pobliżu wody. Jeśli wolisz nie wiosłować, tę samą trasę można pokonać powolnym rejsem łodzią z miejscowym przewoźnikiem.

Laguna jest także miejscem wodowania hydroplanów. Cinnamon Air wykorzystuje Lagunę Mawella jako lądowisko wodne dla Dickwella i wybrzeża Tangalle, więc w niektóre dni można zobaczyć, jak niewielki wodnosamolot osiada na wodzie.

Praktyczne wskazówki

• Przyjedź wcześnie lub późno. Wschód słońca i dwie godziny przed zachodem to najlepszy czas na obserwację ptaków, zdjęcia i wygodne wiosłowanie.
• Zabierz ochronę przed słońcem i owadami. Przydadzą się kapelusz, krem z filtrem i środek odstraszający owady, zwłaszcza o zmierzchu w pobliżu namorzynów.
• Nie kąp się w lagunie. Woda jest płytka, zarośnięta i miejscami zanieczyszczona. Do kąpieli przy spokojnym morzu służy plaża Mawella, oddalona o kilka minut.
• Szanuj wieś. Brzeg laguny jest gęsto zabudowany domami i ogrodami. Zanim sfotografujesz ludzi, zapytaj o zgodę, i trzymaj się z dala od sieci i czółen rybackich.
• Nie zostawiaj śmieci. Odpady są jednym z głównych problemów laguny, więc zabierz ze sobą wszystko, co przywiozłeś.

Dojazd

Mawella leży na wybrzeżu, tuż przy drodze Matara–Tangalle (A2), około 8 km na zachód od miasta Tangalle i około 6 km na wschód od Dickwella, a także mniej więcej 190 km od Colombo. Przejazd tuk-tukiem z Tangalle trwa od 15 do 20 minut. Większość organizatorów wycieczek kajakowych i rejsów łodzią spotyka się z gośćmi nad brzegiem wody lub zapewnia odbiór z hoteli w Mawella, Tangalle i Dickwella. Hydroplany czarterowe lądują bezpośrednio na lagunie.

W okolicy

• Gejzer morski Hummanaya w Kudawella, gdzie fale wtłaczają wodę morską w górę przez szczelinę w skale, około 1,5 km od laguny.
• Plaża Mawella, długi łuk piasku między laguną a morzem.
• Plaża Goyambokka i inne zatoki wokół Tangalle.
• Laguna Rekawa i plaża lęgowa żółwi w Rekawa, na wschód od Tangalle.
• Skalna świątynia Mulkirigala Raja Maha Vihara, w głębi lądu od Tangalle.
• Olbrzymi siedzący Budda w Wewurukannala Vihara niedaleko Dickwella.
• Dalej Park Narodowy Bundala i Park Narodowy Yala, oba w zasięgu jednodniowej wycieczki.