Mawella Lagünü

Mawella Lagünü, Sri Lanka'nın güney kıyısında, Dickwella ile Tangalle arasında, Hambantota Bölgesi'nde, Mawella plajının hemen iç kesiminde yer alan küçük ve sakin bir kıyı lagünüdür. Yaklaşık 91 hektarlık alanıyla hindistancevizi palmiyeleri, köy bahçeleri ve ince bir mangrov şeridiyle çevrili durgun bir su yüzeyidir; Kudawella'daki Hummanaya püskürme deliği ise yalnızca bir buçuk kilometre kadar ötededir. Ziyaretçilerin çoğu burayı gün doğumunda ya da gün batımında kürek çekilecek bir yer olarak bilir; ancak burası aynı zamanda balıkçıların hâlâ çalıştığı bir lagün, deniz uçaklarının iniş yeri ve güney kıyısının en uzun soluklu koruma planlarından birinin konusudur.

Bir Bakışta Mawella Lagünü

Lagün Nasıl Oluştu?

Mawella Lagünü, başlangıçta denizin bir parçasıydı. Yaklaşık beş ila altı bin yıl önce, Holosen'in ortasında, bu kıyıda deniz seviyesi bugünkünden kabaca üç metre daha yüksekti ve bugünkü plajın gerisindeki alçak arazi korunaklı bir koydu. Deniz geri çekildikçe kıyı boyunca kum sırtları ve alçak kumullar oluşarak koyu kapattı ve setin arkasında ayrı bir su kütlesi bıraktı. Aynı süreç, güneydeki kayalık Kudawella burnunu da biçimlendirdi; burun denizden yaklaşık 30 metre yükselir ve püskürme deliğini barındırır.

Sonuç, güney için alışılmadık çeşitlilikte bir kıyı şerididir: geniş, kıvrımlı plajlar, kayalık burunlar ve falezler, küçük koylar ve hemen arkalarında, yağmurla ve kuzeydeki alçak tepelerden inen küçük derelerle beslenen sakin bir lagün.

Mangrovlar, Kuşlar ve Yaban Hayatı

Mangrovlar, lagünün kıyısı boyunca ve çevresindeki bataklık zeminde dar, kesik kesik bir şerit halinde yetişir. 1999'da yapılan bir saha araştırması, sütlü mangrov (Excoecaria agallocha), Sonneratia ve gri mangrov (Avicennia) gibi gerçek mangrovların yanı sıra çobanpüskülü yapraklı Acanthus ilicifolius, mangrov eğreltisi Acrostichum aureum ve deniz hibiskusu ile portia ağacı gibi kıyı ağaçlarını kaydetmiştir. Aralarında nilüferlerin ve istilacı su sümbülünün de bulunduğu yüzen bitkiler açık suyun bir kısmını kaplar.

Ziyaretçilerin çoğu için asıl çekim noktası kuşlardır. Ak balıkçıllar ve diğer balıkçıllar sığlıklarda dolaşır, küçük karabataklar, Hint karabatakları ve yılanboyunlar kuru dallarda kanatlarını kurutur, uzunbacaklar ve kızkuşları çamurlu kenarlarda yiyecek arar, sultan tavukları ve ak göğüslü su tavukları da sazlıkları didikler. Kıyılar boyunca yalıçapkınları yaygındır ve suyun üzerinde sumrular avlanır. Su varanları sık sık yüzerken ya da kenarda güneşlenirken görülür; lagünde ayrıca tatlı su kaplumbağaları ve su yılanları da yaşar. Daha fazla türün bulunduğu daha büyük bir sulak alan olan Kalametiya Kuş Koruma Alanı, kısa bir sürüşle doğudadır.

Zor Durumdaki Lagün ve Onu Kurtarma Planı

Mawella'nın yaşlı balıkçıları bambaşka bir lagün hatırlar. 1950'lere kadar lagün derin, acı sulu ve verimliydi; aralarında süt balıkları, kefaller, mangrov lutjanları, argus balıkları ve üç karides türünün bulunduğu yaklaşık 27 balık ve kabuklu türüne ev sahipliği yapıyor, çevresindeki pek çok aileyi geçindiriyordu. Sonraki on yıllarda bu durum değişti. Güneydoğu yakasında deniz suyunu içeri alıp dışarı veren yaklaşık 700 metrelik kanal işlevini yitirdi, su neredeyse tatlılaştı ve deniz canlılarının büyük kısmı ortadan kayboldu. Çamur ve yabani otlar havzayı doldurdu, kıyılar konut arsaları için dolduruldu, kanalizasyon ve evsel atıklar suya karıştı ve kenarda hindistancevizi lifi elde etmek için hindistancevizi kabukları suda bekletildi. Sonradan getirilen bir balık türü olan Mozambik tilapyası da geriye kalanları daha da değiştirdi.

1997 tarihli ulusal Kıyı Bölgesi Yönetim Planı'nda Mawella ve komşu Kudawella kıyısı "özel alan" olarak belirlendi; 2000 yılında ise Kıyı Koruma Dairesi ve Güney Kalkınma İdaresi, Norveç tarafından finanse edilen Hambantota Entegre Kıyı Bölgesi Yönetimi Projesi kapsamında bir Özel Alan Yönetim Planı hazırladı. Plan; kirliliği azaltmayı, işgali durdurmak için lagünün sınırlarını belirlemeyi, denizle bağlantıyı yeniden kurmak için kanalı onarmayı, mangrovları ve balıkları geri getirmeyi ve lagüne ve plaja halkın erişimini kolaylaştırmayı hedefliyordu. Bu sayfada lagünün derinliği, tuzluluğu ve türleri için verilen rakamlar bu plandan alınmıştır ve planın bazı hedefleri hâlâ gerçekleştirilmeyi beklemektedir.

Balıkçılık sona ermedi. 1990'ların sonunda lagünde hâlâ birkaç düzine küçük motorsuz kano çalışıyordu; Mawella plajında ise kendi teknesi olmayan bazı balıkçılar, geleneksel kıyı gırgırı yöntemi olan madel ile ağları hâlâ kıyıdan çekmektedir. 2020'de duyurulan, Mawella plajı açıklarında dalgakıranlı bir balıkçı barınağı önerisi, erozyondan ve açık plajın kaybından endişe eden madel balıkçılarının ve yerel turizm işletmelerinin itirazlarına yol açtı.

Kano ve Tekne Turları

Lagünün durgun suyu ve trafiğin olmaması, burayı güney kıyısında kano denemek için en yumuşak yerlerden biri yapar. Rehberli turlar genellikle yaklaşık iki saat sürer ve ışığın yumuşak, kuşların en hareketli, sıcağın ise katlanılabilir olduğu sabahın erken saatlerinde ya da öğleden sonranın geç saatlerinde başlar. Mangrov kenarları boyunca, balıkçı kanolarının ve köy bahçelerinin yanından kürek çekerken rehberiniz kuşları gösterir ve lagünün nasıl kullanıldığını anlatır. Deneyim gerekmez, ancak su çevresinde kendinizi rahat hissetmeniz gerekir. Kürek çekmek istemezseniz, yerel bir kayıkçıyla yapılan yavaş bir tekne turu aynı suları dolaşır.

Lagün aynı zamanda deniz uçakları için bir iniş yeridir. Cinnamon Air, Mawella Lagünü'nü Dickwella ve Tangalle kıyısı için su inişi noktası olarak kullanır; bu nedenle bazı günler küçük bir deniz uçağının suya konduğunu görebilirsiniz.

Ziyaret İpuçları

• Erken ya da geç gidin. Gün doğumu ve gün batımından önceki iki saat, kuş gözlemi, fotoğrafçılık ve rahat kürek çekmek için en iyi zamanlardır.
• Güneşe ve böceklere karşı korunun. Şapka, güneş kremi ve böcek kovucu, özellikle alacakaranlıkta mangrovların yakınında işe yarar.
• Lagünde yüzmeyin. Su sığ, otlu ve yer yer kirlidir. Deniz sakin olduğunda yüzmek için birkaç dakika uzaklıktaki Mawella plajı uygun yerdir.
• Köye saygı gösterin. Lagün kıyısı evler ve bahçelerle çevrilidir. İnsanları fotoğraflamadan önce izin isteyin, ağlardan ve balıkçı kanolarından uzak durun.
• Arkanızda çöp bırakmayın. Atıklar lagünün başlıca sorunlarından biridir; bu yüzden getirdiğiniz her şeyi geri götürün.

Nasıl Gidilir?

Mawella, Matara–Tangalle yolunun (A2) hemen yakınında, kıyıda yer alır; Tangalle kasabasının yaklaşık 8 km batısında, Dickwella'nın yaklaşık 6 km doğusunda ve Colombo'ya kabaca 190 km uzaklıktadır. Tangalle'den tuk-tuk ile yolculuk yaklaşık 15 ila 20 dakika sürer. Kano ve tekne operatörlerinin çoğu sizi su kenarında karşılar ya da Mawella, Tangalle ve Dickwella'daki otellerden alınmanızı ayarlar. Charter deniz uçakları doğrudan lagüne iner.

Yakındakiler

• Kudawella'daki Hummanaya püskürme deliği; dalgalar burada deniz suyunu kayadaki bir yarıktan yukarı fışkırtır, yaklaşık 1,5 km uzaklıkta.
• Mawella plajı, lagün ile deniz arasındaki uzun kum kavisi.
• Goyambokka plajı ve Tangalle çevresindeki diğer koylar.
• Rekawa Lagünü ve Tangalle'nin doğusunda, Rekawa'daki kaplumbağaların yumurtladığı plaj.
• Tangalle'nin iç kesimindeki Mulkirigala Raja Maha Vihara kaya tapınağı.
• Dickwella yakınındaki Wewurukannala Vihara'da bulunan dev oturan Buda heykeli.
• Daha uzakta, ikisine de günübirlik gezilerle ulaşılabilen Bundala Ulusal Parkı ve Yala Ulusal Parkı.