තම්මැට්ටම ශ්රී ලංකාවේ වඩාත් සුවිශේෂී සාම්ප්රදායික පහර වාද්ය භාණ්ඩවලින් එකකි — එහි කොටස් දෙක එකිනෙකට වෙනස් නාද නිපදවන අතර, එක්ව බෞද්ධ පිළිවෙත්වල රිද්මයානුකූල හදවත් ගැස්ම රැගෙන යන ද්විත්ව බෙරයකි. පැරණි සිංහල සාහිත්යයේ සඳහන් බෙර වර්ග දුසිම් ගණනකින් බොහොමයක් අද ජීවමාන භාවිතයෙන් අතුරුදහන් වී ඇතත්, තම්මැට්ටම තවමත් පවතී; දිවයින පුරා පන්සල් පූජා, පිරිත් සජ්ඣායනා සහ දාන පිංකම්වලදී එය ඇසේ.
තම්මැට්ටම යනු කුමක්ද, එය ක්‍රියා කරන්නේ කෙසේද?
තම්මැට්ටම එකිනෙක සම්බන්ධ කළ පීප්ප හැඩැති බෙර දෙකකින් සමන්විත වන අතර ඒ දෙකම එකවර වාදනය කෙරේ. දකුණු පස බෙරය උස් නාද ද, වම් පස බෙරය පහත්, ගැඹුරු නාද ද නිපදවයි. වාදකයා සාම්ප්රදායිකව කදුරු දැවයෙන් කැටයම් කළ වටකුරු කෝටු යුගලයකින් දෙපසටම පහර දෙන අතර, දෙපසටම සමාන බලයක් යොදන්නේ කලාතුරකිනි. නාද දෙක අතර අන්තර් ක්‍රියාව මෙම භාණ්ඩයට එහි සුවිශේෂී පොහොසත් බව ලබා දෙන අතර, තනි බෙරයකින් කළ නොහැකි රිද්ම රටා වාදනය කිරීමට බෙර වාදකයන්ට ඉඩ සලසයි.
හුදෙක් තාලය සලකුණු කිරීමට පමණක් පවතින බොහෝ පහර වාද්ය භාණ්ඩ මෙන් නොව, තම්මැට්ටම නිශ්චිත චාරිත්රමය අර්ථ දරයි. බැතිමතුන් පන්සලට ආරාධනා කිරීමට, පිරිත් පිංකමකට භික්ෂූන් වහන්සේලා කැඳවීමට හෝ දානයක ආරම්භය සංඥා කිරීමට වෙනස් රිද්ම රටා වාදනය කෙරේ. සෑම රිද්මයක්ම, ඇත්ත වශයෙන්ම, වචන නොමැතිව සභාව තේරුම් ගන්නා පණිවිඩයකි.
තම්මැට්ටමක් සෑදීමට භාවිත කරන ද්‍රව්‍ය මොනවාද?
තම්මැට්ටම බෙරවල කඳ නිශ්චිත ගස් තුනක දැවයෙන් පට්ටල් කරනු ලැබේ: කොහොඹ (Azadirachta indica), ඇහැල (Cassia fistula) සහ කොස් (Artocarpus heterophyllus). සෑම දැවයක්ම තරමක් වෙනස් අනුනාදයක් ලබා දෙන අතර, ශිල්පීන් දැව ලබා ගත හැකි බව සහ භාණ්ඩයෙන් අපේක්ෂිත නාද ස්වභාවය අනුව තෝරා ගනී.
වාදනය කරන මතුපිට සත්ත්ව සම්වලින් ආවරණය කෙරෙන අතර, ඒවා අවශ්‍ය නාදය සහ ආතතිය අනුව තෝරා ගැනේ. කලින් සඳහන් කළ පරිදි, පහර දෙන කෝටු සෑදෙන්නේ කදුරු දැවයෙනි — එය වාදකයාට නිරවද්‍ය පාලනයක් ලබා දෙන ඝන, නම්යශීලී දැවයකි. ගුණාත්මක භාණ්ඩවල මෙම සාම්ප්රදායික තේරීම් වෙනුවට අදටත් කිසිදු කෘත්‍රිම ද්‍රව්‍යයක් යොදා නැත; ධ්වනි ප්‍රතිඵලය රඳා පවතින්නේ දැව කෙඳි, සමේ ඝනකම සහ කෝටුවේ දෘඪතාව යන නිශ්චිත සංයෝජනය මතය.
ඉතිහාසයේ, බෙරයක් සෑදීම හුදු වාණිජ ක්‍රියාවක් නොවීය. ශිල්පීන් වැඩ ආරම්භ කිරීමට පෙර සාම්ප්රදායිකව කුඩා චාරිත්‍රයක් පැවැත්වූහ — මෙම භාණ්ඩය පූජනීය අරමුණක් සඳහා සේවය කරන බවට පිළිගැනීමකි. නූතන වැඩමුළුවල එවැනි සිරිත් එතරම් නිරන්තරයෙන් නොපිළිපැදියත්, හොඳම බෙර සාදන්නන් තවමත් මෙම ක්‍රියාවලිය සැලකිල්ලෙන් සලකන අතර, පරම්පරා කිහිපයකට පෙර සාදන ලද භාණ්ඩ සමහර විට තවමත් පවුල් එකතුවල සහ පන්සල් වාදක කණ්ඩායම්වල භාවිත වේ.
ශ්රී ලාංකේය බෙර වාදන සම්ප්‍රදාය කොතරම් පැරණිද?
පූජාවලිය, ථූපවංසය සහ දළදා සිරිත ඇතුළු ශ්රී ලංකාවේ සම්භාව්ය සාහිත්‍යය පුරා බෙර පිළිබඳ සඳහන් දක්නට ලැබේ. මෙම ග්‍රන්ථවල සාමූහිකව වෙනස් බෙර වර්ග 33ක් පමණ නම් කර ඇත. අද සක්රිය භාවිතයේ පවතින්නේ වර්ග 10ක් පමණ පමණි; ඉතිරිය පවතින්නේ අත්පිටපත්වල නම් ලෙස පමණි — ජීවමාන දැනුම කොතරම් දුරට අඛණ්ඩ භාවිත දාමයන් මත රඳා පවතින්නේද යන්න සිහිපත් කරන්නකි.
තම්මැට්ටම, දවුල සහ උඩැක්කිය සමඟ, ආසියාවේ වෙනත් ප්රදේශයක ආරම්භ වී, ඉන්දියන් සාගරය හරහා සියවස් ගණනාවක සංස්කෘතික සම්බන්ධතා ඔස්සේ ශ්රී ලංකාවට පැමිණි බව සැලකේ. කෙසේ වෙතත්, දිගු කාලීන දේශීය භාවිතය මෙම භාණ්ඩ සුවිශේෂී ශ්රී ලාංකේය දෙයක් බවට පරිවර්තනය කර ඇත. හැඩතල විකාශනය වී ඇත, දැව සහ සම් සියල්ල දේශීයව ලබා ගන්නා අතර, ඒවායේ වාදනය කෙරෙන රිද්ම වාග් මාලාව වෙනත් කොතැනකවත් නොපවතී. මෙහිදී, සම්භවය සහ අනන්‍යතාව යනු වෙනස් දේවල්ය.
සිංහල රජවරුන්ගේ යුගයේදී බෙර වාදනය සමාජ තත්ත්වයක් සහිත වෘත්තියක් විය. රාජ සභා සහ බෞද්ධ විහාරස්ථාන ස්ථිර බෙර වාදකයන් සේවයේ යෙදවූ අතර, දක්ෂ ශිල්පීන්ට ඔවුන්ගේ සේවය වෙනුවෙන් ගම් පවා පිරිනමන ලදී — චාරිත්රමය සංගීතය බෞද්ධ හා රාජකීය ජීවිතයට අහඹු දෙයක් නොව අත්‍යවශ්‍ය දෙයක් බවට පිළිගැනීමකි. පොළොන්නරුව වැනි ස්ථානවල පැරණි චාරිත්රමය සංස්කෘතියේ නටබුන් ඔස්සේ මෙම ඉතිහාසයෙන් කොටසක් සොයා යා හැකි අතර, එහි රාජ අනුග්‍රහය සහ ආගමික පිළිවෙත් අතර සම්බන්ධය ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ තවමත් දැකගත හැකිය.
අද තම්මැට්ටම ඇසෙන්නේ කොහේද?
තම්මැට්ටම මූලිකවම පන්සල් වාද්ය භාණ්ඩයකි. එය ඇසෙන්නේ:
- පිරිත් පිංකම් — භික්ෂූන් වහන්සේලා ආරක්ෂක බෞද්ධ පාඨ සජ්ඣායනා කරන, රාත්‍රිය පුරා හෝ දින කිහිපයක් පුරා පැවැත්වෙන පිංකම්; මෙහිදී බෙරය චාරිත්‍රයේ ප්රධාන සංක්‍රාන්ති සලකුණු කරයි
- දාන පිංකම් — මෙහිදී බෙර වාදනය සංඝයා වහන්සේට පූජාව ආරම්භ කිරීම සංඥා කරයි
- පන්සලට ඇතුළු වීමට ආරාධනා — නියමිත වේලාවන්හිදී බැතිමතුන් වන්දනාවට කැඳවීමට වාදනය කරන නිශ්චිත රිද්ම
- පෙරහැර — විශාල උත්සව පෙළපාලි; ඒ අතරින් වඩාත් ප්‍රසිද්ධ වන්නේ මහනුවර පැවැත්වෙන ඇසළ පෙරහැර උත්සවයයි, එහිදී බෙර කණ්ඩායම් රැසක් ශ්රී දළදා වහන්සේගේ පෙරහැරට සහාය වේ
දැඩි ආගමික සන්දර්භයෙන් පිටත, තම්මැට්ටම සංස්කෘතික ප්‍රසංගවලදී ද, තරුණ ශ්රී ලාංකිකයන් මෙම භාණ්ඩයේ සම්භාව්ය රිද්ම රටා ඉගෙන ගන්නා සාම්ප්රදායික සංගීත පාසල්වල විෂය මාලාවල ද දක්නට ලැබේ.
තම්මැට්ටම අනෙකුත් ශ්රී ලාංකේය බෙර සමඟ සම්බන්ධ වන්නේ කෙසේද?
ශ්රී ලාංකේය පහර වාද්ය භාණ්ඩ පුළුල් ලෙස අතින් වාදනය කරන බෙර සහ කෝටුවලින් වාදනය කරන බෙර ලෙස බෙදේ. තම්මැට්ටම අයත් වන්නේ කෝටුවලින් වාදනය කරන කාණ්ඩයට වන අතර, එයට දවුල — පෙරහැරවලදී බොහෝ විට සුසිර වාද්ය භාණ්ඩ සමඟ වාදනය වන, විශාල, එක් පැත්තක් සහිත බාස් බෙරයක් — සහ උඩරට නර්තන සම්ප්රදායේ ප්රධාන බෙරය වන ගැට බෙරය ද අයත් වේ. ඊට වෙනස්ව, උඩැක්කිය අතින් වාදනය කරන, වැලිඔරලෝසු හැඩැති ආතති බෙරයක් වන අතර ඇතැම් චාරිත්රමය සහ ජන නර්තන ආකෘති සමඟ බැඳී පවතී.
සෑම බෙරයක්ම නිශ්චිත චාරිත්රමය හා සංගීතමය ස්ථානයක් හිමි කර ගනී. ඒවා එකිනෙක වෙනුවට යොදා ගත හැක්කේ කලාතුරකිනි: තම්මැට්ටම රිද්මයක් හුදෙක් දවුලට මාරු කර එහි අර්ථය රඳවා ගත නොහැක. මෙම නිශ්චිතභාවය ශ්රී ලංකාවේ සාම්ප්රදායික බෙර සංස්කෘතිය මෙතරම් බහුස්තර වීමටත්, පිටස්තරයින්ට චාරිත්‍රයකට සහභාගී වීමට පෙර එය තේරුම් ගැනීම වටිනා වීමටත් එක් හේතුවකි.
ශ්රී ලංකාවේ සාම්ප්රදායික බෙර වාදනය අත්විඳීම ගැන සංචාරකයින් දැනගත යුත්තේ කුමක්ද?
සාම්ප්රදායික බෙර වාදනය කෙරෙහි උනන්දුවක් දක්වන සංචාරකයින්ට ප්‍රායෝගික විකල්ප කිහිපයක් ඇත. විශේෂයෙන් මහනුවර ප්රදේශය අවට සහ සංස්කෘතික ත්රිකෝණය ඔස්සේ පැවැත්වෙන පන්සල් උත්සවවල සැබෑ චාරිත්රමය සන්දර්භයන් තුළ සජීවී බෙර වාදනය නිතර දක්නට ලැබේ. ප්‍රාදේශීය පන්සලක පිරිත් පිංකමකට — භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ අවසරය හා දැනුවත්භාවය ඇතිව — සහභාගී වීම තම්මැට්ටම එහි අපේක්ෂිත පරිසරය තුළ ඇසීමට ඇති නිශ්ශබ්දම හා අවංකම ක්‍රමවලින් එකකි.
මහනුවර සංස්කෘතික මධ්යස්ථාන ද සාම්ප්රදායික වාද්ය භාණ්ඩ පිළිබඳ හඳුන්වාදීමේ ප්රදර්ශන පවත්වන අතර, ඇතැම් ගම්මාන පදනම් කරගත් සංස්කෘතික අත්දැකීම්වලට කෙටි වැඩමුළු ද ඇතුළත් වේ. සංචාරයකට පෙර මඟපෙන්වීම සඳහා, මහනුවර සංචාරක තොරතුරු මධ්‍යස්ථානයට බෙර වාදනය වැඩසටහනේ කොටසක් වන ඉදිරි උත්සව හා අවස්ථා වෙත සංචාරකයින් යොමු කළ හැකිය.
ඔබ ඇසළ පෙරහැර නැරඹීමට යන්නේ නම්, කල්තියාම සැලසුම් කරන්න: පෙරහැර ජූලි හෝ අගෝස්තු මාසයේ රාත්‍රී කිහිපයක් පුරා පැවැත්වෙන අතර විශාල ජනකායක් ආකර්ෂණය කරයි. පෙරහැර මාර්ගයට ආසන්න ස්ථාන සම්පූර්ණ බෙර කණ්ඩායමේ පැහැදිලිම දර්ශනය — සහ පැහැදිලිම නාදය — ලබා දෙයි.
තම්මැට්ටම බෙර සෑදීමේ සම්ප්‍රදාය අවදානමට ලක්ව තිබේද?
චාරිත්රමය ජීවිතයට බැඳුණු බොහෝ ශිල්ප සම්ප්‍රදායන් මෙන්, තම්මැට්ටම සෑදීම ද වෙනස් වන ආර්ථික තත්ත්වයන්ගෙන් නිහඬ පීඩනයකට මුහුණ දෙයි. සාම්ප්රදායික ක්‍රියාවලිය — නිවැරදි දැව තෝරා ගැනීම, සම් නිවැරදිව සැකසීම, ආතතිය සීරුමාරු කිරීම — පිළිබඳ ගැඹුරු දැනුමක් ඇති ශිල්පීන් සංඛ්‍යාව පරම්පරාවකට පෙර සිටියාට වඩා අඩුය. ලාභදායී, මහා පරිමාණයෙන් නිපදවන භාණ්ඩ සඳහා වන වාණිජ ඉල්ලුම වෙළඳපොළේ කොටසක් වෙනස් කර ඇත.
ඒ අතරම, සංගීත පාසල්, සංස්කෘතික කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුව සහ තනි ප්‍රවීණ ශිල්පීන්ගේ සහාය ඇතිව සිංහල සංස්කෘතික උරුමය කෙරෙහි ඇති වී ඇති නව උනන්දුව, මෙම ශිල්පීය ක්රම ලේඛනගත කර තරුණ ශිල්පීන්ට සම්ප්‍රේෂණය කිරීමට ක්‍රියා කරයි. සාම්ප්රදායික ක්රම භාවිතයෙන් අද දක්ෂ ශිල්පීන් සාදන භාණ්ඩ සැබෑ ධ්වනි ගුණාත්මක භාවයකින් හා සංස්කෘතික ගැඹුරකින් යුත් වස්තූන් ලෙස පවතී — ඒවා හුදු අලංකාර භාණ්ඩ ලෙස නොව බැරෑරුම් වාදකයන් විසින් සොයනු ලැබේ.
