බුම්මඩිය යනු ශ්රී ලංකාවේ වඩාත් විශේෂිත තාලවාද්ය භාණ්ඩවලින් එකකි. එය දූපතේ දකුණු වෙරළබඩ ප්රදේශයේ චාරිත්රානුකූල හා උත්සව ජීවිතයට මූලික වේ. රුහුණු බෙරය හෝ ගොෂක බෙරය නමින්ද හැඳින්වෙන මෙය, සියවස් ගණනාවක් පුරා පරිණාමය වූ බෙර වාදන සම්ප්රදායක අදියරකි — බට වලින් කැටයම් කළ සරල භාණ්ඩවල සිට අද දිනද ආගමික පෙරහැර සහ නර්තන ප්රසංගවල වාදනය කරන පිරිපහදු කළ, අතින් සාදන ලද බෙර දක්වා.
බුම්මඩිය යනු කුමක්ද? එය පැමිණෙන්නේ කොතැනින්ද?
බුම්මඩිය යනු පහත රට ප්රදේශයේ ප්රධාන බෙරයයි. මෙම ප්රදේශය ඉතිහාසගත වශයෙන් පහත රට — ශ්රී ලංකාවේ දකුණු වෙරළබඩ පටිය — ලෙස හැඳින්වේ. මෙම සම්ප්රදාය තුළ, බෙර වාදනය හුදෙක් සංගීතමය ඇසුරක් පමණක් නොව, චාරිත්ර, උත්සව සහ ප්රජා ජීවිතයේ රිද්මයන් සනිටුහන් කරන අධ්යාත්මික හා සමාජීය ක්රියාවලියක් ලෙසද සේවය කරයි. මෙම භාණ්ඩය සම්භාව්ය උඩරට බෙරයට සමාන පරම්පරාවකට අයත් වුවද, එහි හැඩය, වාදන ක්රමය සහ සංස්කෘතික සන්දර්භය පැහැදිලිවම දකුණු දිග ස්වභාවයක් දරයි.
ශ්රී ලංකාවේ බෙර වාදන සම්ප්රදායන් ස්ථර ගත උරුමයක් නියෝජනය කරයි. මුල්ම බෙර බටවලින් සාදන ලද නිහතමානී සිලින්ඩරාකාර ස්වරූපයන් විය. පරම්පරා ගණනාවක් තුළ, ශිල්පීන් විවිධ චාරිත්රානුකූල අරමුණු සඳහා ගැළපෙන වඩාත් සංකීර්ණ භාණ්ඩ වර්ධනය කළ අතර, එමගින් දූපතේ ප්රදේශ පුරා විවිධාකාර තාලවාද්ය පවුලක් බිහි විය.
බුම්මඩිය සාදනු ලබන්නේ කෙසේද?
මෙම බෙරය සිලින්ඩරාකාර හැඩයෙන් යුක්ත වන අතර, ප්රතිධ්වනියට හා කල්පැවැත්මට සුදුසු ගස්වල දැවයෙන් කැටයම් කරනු ලැබේ. සාම්ප්රදායික ශිල්පීන් කැමති දැව වර්ග කුඩා සංඛ්යාවක් භාවිත කරයි: කිතුල් ගස, පොල් ගස, කොහොඹ, එහෙල සහ මිල්ල. සෑම දැවයක්ම ස්වරයට හා බරට සියුම් වෙනස්කම් ගෙන එන අතර, පළපුරුදු ශිල්පීන්ට බෙරයේ අපේක්ෂිත භාවිතය මත පදනම්ව ප්රබල අභිප්රේතයන් තිබේ.
බෙරයේ මුහුණත සාදනු ලබන්නේ ගවයින්ගේ බඩවැලේ (ආමාශ) පටලයෙනි — පහත රට තාලවාද්යයට සාමාන්ය වූ උණුසුම්, ප්රතිධ්වනිත ස්වරය නිපදවන ද්රව්යය මෙයයි. මෙම පටලය නිවැරදිව දිගු කිරීම හා ස්ථාවර කිරීම ලිඛිත උපදෙස් වලට වඩා, බෙර වාදන පවුල් තුළ වාචිකව හා සෘජු ශිෂ්යත්වය හරහා පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට ගෙන එන ලද ප්රවීණ ක්රියාවලියකි.
අලංකරණය සාදන්නා අනුව හා වාදකයා අනුව වෙනස් වේ. සමහර වාදකයින් දැවමය කඳ සරලව තබා, දැවයේ ස්වාභාවික ධාන්ය රටාව පෙනෙන්නට ඉඩ දෙයි. තවත් සමහරු කඳ මත අලංකාර ලාංඡන ඇඳීම හෝ කැටයම් කරති, හෝ කඳ වටා මල නොබැඳෙන වානේ (stainless steel) වළලු සවි කරති — මෙය බෙරයේ ධ්වනි ගුණයට බලපෑමක් නොකරන නවීන ස්පර්ශයකි.
බුම්මඩිය වාදනය කරනු ලබන්නේ කෙසේද?
සැරෙන් හෝ ලීවලින් වාදනය කරන බෙර වාදන සම්ප්රදායන්ට වෙනස්ව, බුම්මඩිය සම්පූර්ණයෙන්ම අතින් වාදනය කරනු ලැබේ. වාදකයා රෙද්දකින් හෝ ලණුවකින් මෙම භාණ්ඩය ඉණ වටා ස්ථාවර කර, බෙරයේ දෙකෙළවරම ප්රවේශ විය හැකි පරිදි එය තිරස් අතට තබා ගනී. මෙම වාදන ස්ථිතිය පහත රට බෙර වාදනයට විශේෂිත වන අතර, එමගින් වාදකයාට සැලකිය යුතු චලන නිදහසක් ලැබේ — වාදකයින් බොහෝ විට පෙරහැරවල් සමඟ ගමන් කරන හෝ ගතික චාරිත්රානුකූල අවස්ථාවල නර්තන ශිල්පීන් සමඟ ප්රසංග කරන බැවින් මෙය ප්රායෝගික අවශ්යතාවකි.
මෙම ක්රමවේදය සැලකිය යුතු දක්ෂතාවක් ඉල්ලා සිටී. වාදකයින් ඇඟිලි හා අත්ලෙහි පීඩනය හා පිහිටීම වෙනස් කරමින් පටලය මත විවිධ ස්වර නිපදවති. බුම්මඩිය ප්රගුණ කිරීමට සාමාන්යයෙන් වසර ගණනාවක් ගත වන අතර, දක්ෂ වාදකයින් ඔවුන්ගේ ප්රජාවන් තුළ ගෞරවනීය පුද්ගලයින් වෙති.
ශ්රී ලාංකික චාරිත්රවල බුම්මඩිය ඉටු කරන භූමිකාව කුමක්ද?
බුම්මඩිය පහත රට නර්තනයට වඩාත්ම සමීපව සම්බන්ධ වූ භාණ්ඩයයි — මෙය සමහර විට රුහුණු හෝ පහත රට නර්තනය ලෙස හැඳින්වෙන අතර, එය යක්ෂ නර්තන (තොවිල්) සහ වෙස්මුහුණු චාරිත්ර (කෝලම්) ඇතුළු විවිධ චාරිත්රානුකූල ආකාර පුළුල් පරාසයක් ඇතුළත් කරයි. මෙම ප්රසංග හුදෙක් විනෝදාස්වාදයට වඩා වැඩි යමකි: ඒවා ආගමික හා සුව කිරීමේ කාර්යයන් ඉටු කරයි, ආරක්ෂිත දේවතාවුන් ආරාධනා කරමින් හා නියමිත චාරිත්රානුකූල අනුපිළිවෙළ හරහා රෝගාබාධ හෝ අභාග්යයන් ආමන්ත්රණය කරමින්.
මෙම සන්දර්භයේ දී, බෙර නාදය අහම්බෙන් එකතු වූ ඇසුරක් නොවේ. එය ප්රසංගයේ ව්යුහාත්මක කොඳු නාරටියයි, නර්තනයේ වේගය හා තීව්රතාවය මග පෙන්වමින් හා චාරිත්රානුකූල අදියර අතර සංක්රාන්ති සංඥා කරමින්. වාදකයින් හා නර්තන ශිල්පීන් විස්තරාත්මකව එකට පුහුණු වන අතර, චාරිත්රයක් අතරතුර ඔවුන් අතර සම්බන්ධතාවය සමීපව අන්තර්-හිමිකමක් දරයි.
මහනුවර ඇසළ පෙරහැර උත්සවය, එය වෙනස් ප්රාදේශීය බෙර වාදන සම්ප්රදායක මුල් බැස තිබුණද, ශ්රී ලංකාවේ චාරිත්රානුකූල සංස්කෘතියට තාලවාද්යය කෙතරම් මූලික දැයි පුළුල් අයුරින් නරඹන්නන්ට හැඟීමක් ලබා දෙයි. දකුණේ සමාන උත්සව, ජාත්යන්තරව එතරම් ප්රසිද්ධ නොවූවත්, සමානව සංකීර්ණ වන අතර, සම්ප්රදාය වඩාත්ම ජීවමාන වූ ගැඹුරු දකුණේ ගම්මානවල දී ඒවා දැකීම වඩාත් සුදුසුය.
බුම්මඩිය ශ්රී ලංකාවේ පුළුල් බෙර වාදන උරුමයට ගැළපෙන්නේ කෙසේද?
ශ්රී ලාංකික බෙර වාදනය පුළුල් වශයෙන් ප්රාදේශීය රේඛා ඔස්සේ බෙදිය හැකිය. කඳුකර ප්රදේශයේ උඩරට සම්ප්රදාය, අත් හා වක්ර දණ්ඩක් මගින් වාදනය කරන ද්විමුඛ බෙරයක් වන ගැට බෙරය සමඟ සම්බන්ධ වන අතර, එය ආසියාවේ වඩාත්ම තාක්ෂණික අභියෝගාත්මක බෙර අතර සලකනු ලැබේ. බුම්මඩිය කේන්ද්ර කරගත් පහත රට සම්ප්රදාය, එම සුවිශේෂී සංස්කෘතික කලාපයේ සමාජීය හා ආගමික ජීවිතයෙන් හැඩගැසුණු, දකුණු වෙරළ දිගේ ස්වාධීනව වර්ධනය විය.
මෙම සම්ප්රදාය දෙකම ශ්රී ලංකාවේ සංස්කෘතික ආයතන විසින් ජීවමාන උරුමයන් ලෙස පිළිගනු ලබන අතර, මෙම දක්ෂතා ලේඛනගත කර තරුණ පරපුරට ලබා දීම සඳහා ක්රියාමාර්ග අඛණ්ඩව සිදු වේ. විශේෂඥ පාසල් කුඩා සංඛ්යාවක් හා තනි ගුරුවරුන් තවමත් මෙම කලාව ඉගැන්වූවද, බොහෝ සාම්ප්රදායික ශිල්ප මෙන්ම, කැපවූ සිසුන් සංඛ්යාව නවීකරණය සමඟ අඩු වී ඇත.
සංචාරකයින්ට ශ්රී ලංකාවේ බුම්මඩිය හමුවිය හැක්කේ කොතැනින්ද?
බුම්මඩිය එහි සන්දර්භයේ දැකීමට හා ඇසීමට හොඳම අවස්ථා ඇත්තේ දකුණු පළාතේ — විශේෂයෙන් මාතර, හම්බන්තොට සහ අභ්යන්තර රුහුණු ප්රදේශයේ ගම්මාන වටා ය. උරුම මධ්යස්ථානවල සහ උත්සව කාල වකවානුවල දී සමහර විට නරඹන්නන් සඳහා සංස්කෘතික ප්රසංග සංවිධානය කරනු ලැබේ, එහෙත් සත්ය චාරිත්රානුකූල ප්රසංග සංචාරක කාලසටහන්වලට වඩා ආගමික දින දර්ශන හා ප්රජා උත්සවවලට සම්බන්ධය.
ශ්රී ලංකාවේ ශිල්පීය සම්ප්රදායන් කෙරෙහි උනන්දුවක් දක්වන සංචාරකයින්ට සමහර විට බෙර සෑදීමේ වැඩමුළුවලට සංචාර සංවිධානය කරගත හැකි අතර, එහිදී ශිල්පීන් නිෂ්පාදන ක්රියාවලිය ප්රදර්ශනය කරති. මෙම වැඩමුළු ඇතුළත් ද්රව්ය හා ක්රම පිළිබඳ සමීප දර්ශනයක් සහ පහත රට බෙර වාදන පවුලේ භාණ්ඩ සම්පූර්ණ පරාසයම දැකීමේ අවස්ථාවක් ලබා දෙයි.
මෙම සම්ප්රදායේ කොටසක් ගෙදරට රැගෙන යාමට කැමති අයට, බුම්මඩිය ගුණාත්මක අලංකරණ හා වාදනය කළ හැකි භාණ්ඩයක් ලෙසද නිෂ්පාදනය කරනු ලැබේ. ලක්පුර සාම්ප්රදායික ද්රව්ය හා ක්රම භාවිතයෙන් සාදන ලද සත්ය නිදර්ශක ලබා ගනී, එමගින් ශ්රී ලාංකික සංගීත උරුමයේ කොටසක් හිමි කර ගැනීම හැකි කරයි.
බුම්මඩිය මිලදී ගැනීමට ලබා ගත හැකිද?
සාම්ප්රදායික දැව හා ගව පටලයෙන් දකුණු ශ්රී ලාංකික ශිල්පීන්ගේ ක්රම අනුගමනය කරමින් සාදන ලද සත්ය බුම්මඩිය බෙර — ලක්පුර හරහා ලබා ගත හැකිය. සෑම භාණ්ඩයක්ම අතින් සාදන ලද අතර පහත රට බෙර වාදන සම්ප්රදාය නියෝජනය කරයි. වාදනය කළ හැකි භාණ්ඩයක් ලෙස හෝ සංස්කෘතික කෞතුක භාණ්ඩයක් ලෙස මිලදී ගත්තද, එය ශ්රී ලංකාවේ රංග කලා උරුමයේ සැලකිලිමත් හා අර්ථවත් මතකයක් බවට පත් වේ.
