ඌඩැක්කිය යනු ශ්රී ලංකාවේ වර්තමානයේ ද පැවතෙන පැරණිතම තාලවාද්‍ය භාණ්ඩවලින් එකකි — වසර 1,500කට පමණ පැරණි මූලයන් සහිත, පැයක හැඩයට සමාන කුඩා බෙරයකි. පැරණි ග්රන්ථවල ශ්රී ලංකාව පුරා එකල භාවිත වූ බෙර වර්ග 33ක් තරම් සටහන් වී තිබුණද, අද සක්රියව භාවිතයේ ඇත්තේ දහයකටත් අඩු ප්‍රමාණයකි. ඉතිරිය සම්භාව්ය සිංහල සාහිත්යයේ නම් ලෙස පමණක් ඉතිරිව ඇත. මෙම වාසනාවන්ත ඉතිරි වූවන් අතර ඌඩැක්කියද ඇතුළත් වන අතර, එය තවමත් චාරිත්‍රානුකූල උත්සව, ජන සංදර්ශන සහ සංස්කෘතික උත්සවවලදී ඇසීමට ලැබේ.
ඌඩැක්කිය යනු කුමක්ද, එය පැමිණෙන්නේ කොහෙන්ද?
මෙම වර්ගයේ බෙර පිළිබඳ සඳහන් පූජාවලිය, තූපවංසය, සහ දළදා සිරිත වැනි පූජනීය සම්භාව්ය සිංහල ග්රන්ථවල දක්නට ලැබේ. මෙය ශ්රී ලාංකික බෙර සම්ප්රදාය පරිනත හා සාක්ෂරශීලී සංගීත සංස්කෘතියක් තුළ ස්ථාවරව තැබීමකි. ඌඩැක්කිය දකුණු හා අග්නිදිග ආසියාව පුරා පොදු අත් බෙර පවුලකට අයත් වුවද, ශ්රී ලාංකික ස්වරූපයට එහිම සුවිශේෂී තැනීමේ ක්රම සහ චාරිත්‍රානුකූල සන්දර්භයක් ඇත.
මෙම භාණ්ඩය සම්ප්‍රදායික චාරිත්ර සංදර්භ සමඟ සමීපව සම්බන්ධ වේ — විශේෂයෙන් ඇසළ පෙරහැර උත්සවයේ පෙරහැරවලට හා ගම් මට්ටමේ චාරිත්‍රවලට සම්බන්ධ වතාවත් — එහි තියුණු, කාවැද්දෙන ශබ්දය විවෘත අවකාශයන් හරහා රිද්මය රැගෙන යාමට උපකාරී වේ.
ඌඩැක්කිය සාදනු ලබන්නේ කෙසේද?
ඌඩැක්කියක් නිර්මාණය කිරීම දේශීයව ලබාගත හැකි දැඩි දැව සහ සත්ව ද්‍රව්‍ය මත රඳා පවතින දක්ෂතාවක් අවශ්‍ය ක්‍රියාවලියකි. සෑම භාණ්ඩයක්ම සූරිය (Maesopsis eminii වර්ගයේ දැඩි දැව) හෝ අහල ලී වලින් එක් කැබැල්ලකින් කැටයම් කරනු ලබන අතර, පටු ඉණක් මත එකතු වන විවෘත කුහර දෙකක් සාදා එම පැයේ හැඩයට හැඩගස්වනු ලැබේ — මෙය බෙරයට එහි ස්වරූපය ලබා දේ.
- ශරීරය: සූරිය හෝ අහල ලී වලින් කැටයම් කරන ලද, සාමාන්‍යයෙන් දිග සෙන්ටිමීටර 30ක් (පාද එකක් පමණ) පමණ වේ.
- බෙර මුහුණු: සෑම කුහරයක්ම තල්ගොයා (ඉගුආනා) සම හෝ වඳුරු සම වලින් ආවරණය කරනු ලබන අතර, දෙකම එහි ශබ්ද ගුණාංග නිසා සම්ප්‍රදායිකව අගය කරනු ලැබේ.
- ආතතිය පාලන ක්‍රමය: බෙර මුහුණු දෙක භාණ්ඩයේ ශරීරය දිගේ දිවෙන තදින් ඇදගත් ලණුවකින් සම්බන්ධ කර ඇත. මෙම ලණුවට එරෙහිව තද කරන ලද බැඳි රෙදි කැබැල්ලක් මගින් වාදකයාට සංදර්ශනය අතරතුර ස්වරය වෙනස් කිරීමට හැකියාව ලැබේ.
ප්‍රතිඵලය වන්නේ ප්‍රවාහනය කළ හැකි මෙන්ම ස්වර වශයෙන් නම්‍යශීලී භාණ්ඩයකි — මෙම ගුණාංග එය චාරිකා කරන ප්‍රසංගශීලීන්ට සහ දේවාල සංගීතඥයින්ට එක සේ ප්‍රායෝගික කළේය.
ඌඩැක්කිය වාදනය කරනු ලබන්නේ කෙසේද?
ඌඩැක්කිය වලයන් නම් තුනී දණ්ඩ දෙකකින් ගසනු ලැබේ. වාදකයා බෙරය තිරස් අතට හෝ සුළු කෝණයකින් අල්ලාගෙන, විවිධ ස්වර නිපදවීම සඳහා එක් එක් මුහුණ වාරයෙන් ගසයි. සම්බන්ධක ලණුව බැඳි රෙදිය සමඟ තද කිරීමෙන් — සාමාන්‍යයෙන් වම් අත හෝ අත්ල මගින් තද කරනු ලැබේ — බෙර මුහුණු මත ඇති ආතතිය වැඩි වී ස්වරය ඉහළ යයි. තද කිරීම මුදා හැරීමෙන් ස්වරය පහත වැටේ. මෙම ශිල්පීය ක්‍රමය ඌඩැක්කියට ස්ථාවර ස්වර බෙරවලින් එය වෙන් කරන ගායන ස්වභාවයක්, විචල්‍ය ගුණයක් ලබා දේ.
දක්ෂ වාදකයින්ට එකවර ස්වරය වෙනස් කරමින් සංකීර්ණ රිද්මික රටා පවත්වාගෙන යෑමට හැකි වන අතර, එමගින් මෙම භාණ්ඩයේ නිහතමානී ප්‍රමාණය ඇඟවිය හැකි ප්‍රමාණයට වඩා එය සැලකිය යුතු තරම් අභියෝගාත්මක වේ. එය සාමාන්‍යයෙන් තනිව හෝ ගැට බෙරය හෝ යක් බෙරය වැනි අනෙකුත් සම්ප්‍රදායික ශ්රී ලාංකික තාලවාද්‍ය භාණ්ඩ සමඟ වාදනය කරනු ලැබේ.
ශ්රී ලාංකික සංස්කෘතිය තුළ ඌඩැක්කියේ භූමිකාව කුමක්ද?
ශ්රී ලංකාවේ බෙර සම්ප්‍රදායන් හුදෙක් සංගීතාත්මක පමණක් නොවේ — ඒවා චාරිත්‍රානුකූල බරක් රැගෙන යයි. බෙර ඓතිහාසිකව ආගමික චාරිත්‍රවල ආරම්භය ඇඟවූ අතර, රාජකීය පෙරහැර ප්‍රකාශයට පත් කළ අතර, සුව කිරීමේ වතාවත් සමඟ එක් විය. මෙම පද්ධතිය තුළ ඌඩැක්කියට විශේෂිත ස්ථානයක් හිමි වේ: එය කුඩා පරිමාණයේ චාරිත්‍රානුකූල සන්දර්භ, වීදි සංදර්ශන, සහ ග්‍රාමීය ප්‍රජාවන්ගේ ප්‍රකාශිත ජන සම්ප්‍රදායන් සමඟ සම්බන්ධ වේ.
එහි සංයුක්ත ස්වරූපය එය චාරිකා කරන ප්‍රසංගශීලීන්ගේ භාණ්ඩය බවට පත් කළ අතර, එය දිවයින පුරා උරුම ගම්මාන සහ ශිල්ප මධ්‍යස්ථානවල සංස්කෘතික දර්ශක සඳහා වඩාත් ප්‍රවේශ විය හැකි සම්ප්‍රදායික භාණ්ඩවලින් එකක් ලෙස පවතී. මහනුවර අසල ජීවමාන-සංස්කෘති ස්ථාන වෙත පැමිණෙන සංචාරකයින්ට බොහෝ විට උඩරට වෙස් නර්තනය වැනි නර්තන ආකාර සමඟ ඌඩැක්කිය වාදනය වනු දැකිය හැකිය.
ඌඩැක්කිය අදටත් සාදනු ලබනවාද?
ආනයනික ද්‍රව්‍ය සහ වෙනස් වන විනෝදාස්වාද පුරුදු හේතුවෙන් ඉල්ලුම අඩු වීමත් සමඟ, ශ්රී ලංකාවේ සම්ප්‍රදායික සංගීත භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය පසුගිය සියවස පුරා සැලකිය යුතු ලෙස පහත වැටී ඇත. කෙසේ වෙතත්, ප්රධාන වශයෙන් මහනුවර සහ සබරගමුව ප්රදේශවල කේන්ද්‍රගත වූ කුඩා ශිල්පීන් ප්‍රජාවක්, පරම්පරා ගණනාවක් පුරා එතරම් වෙනස් නොවූ ක්රම භාවිතා කරමින් ඌඩැක්කි භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය කරමින් සිටී.
ලක්පුර මෙම ශිල්පීන්ගෙන් සෘජුවම අව්‍යාජ, අතින් සාදන ලද ඌඩැක්කි භාණ්ඩ ලබා ගනී. මෙමගින් ලොව පුරා සංචාරකයින්ට සහ එකතුකරුවන්ට ශ්රී ලංකාවේ ජීවමාන සංගීත උරුමයේ කොටසක් හිමි කර ගැනීමට හැකි වේ. සෑම භාණ්ඩයක්ම අලංකාරමය අනුරූපයක් නොව ක්රියාකාරී තාලවාද්‍ය භාණ්ඩයකි.
ඌඩැක්කිය අනෙකුත් ශ්රී ලාංකික බෙර සමඟ සැසඳෙන්නේ කෙසේද?
| බෙරය | හැඩය | වාදන ක්‍රමය | සාමාන්‍ය සන්දර්භය |
|---|---|---|---|
| ඌඩැක්කිය | පැයාකාර, ~30 cm | දණ්ඩ දෙකක් (වලයන්), ස්වරය සඳහා ලණු ආතතිය | චාරිත්ර, ජන, වීදි සංදර්ශන |
| ගැට බෙරය | බැරල් හැඩය | අත් සහ ඇඟිලි | උඩරට චාරිත්‍රානුකූල හා නර්තන |
| යක් බෙරය | සිලින්ඩරාකාර, විශාල | අත් | තොවිල් චාරිත්ර |
| දාවුල | දෙපස මුහුණු සහිත සිලින්ඩරාකාර | දණ්ඩක් එකක්, අතක් එකක් | පහත රට පෙරහැර |
ශ්රී ලාංකික සම්ප්‍රදායික සංගීතය පිළිබඳ ඔබට කොතැනින් ඇසීමට හෝ ඉගෙනගත හැකිද?
ශ්රී ලාංකික සම්ප්‍රදායික තාලවාද්‍යය පිළිබඳ වඩාත්ම පෝෂණීය ජීවමාන අත්දැකීම් සිදු වන්නේ මහනුවර ප්රදේශය වටාය, එහිදී දේවාල චාරිත්‍රවල බෙර වාදනය අත්‍යවශ්‍ය හා විකල්ප නොවන අංගයක් ලෙස ඇතුළත් වේ — සංචාරක අමතර අංගයක් ලෙස නොවේ. වාර්ෂික ඇසළ පෙරහැර යනු රටේ සම්ප්‍රදායික බෙර වාදනයේ විශාලතම පොදු ප්‍රදර්ශනය වන අතර, සෑම ජූලි හෝ අගෝස්තු මාසයකම රාත්‍රී දහයක් තුළ සම්බන්ධීකරණය කරන ලද පෙරහැරවල බෙරකරුවන් දුසිම් ගණනක් ආකර්ෂණය කර ගනී.
සිගිරිය අසල උරුම ගම්මාන සහ කොළඹ සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථාන ද සංදර්ශන ඉදිරිපත් කරන නමුත්, මෙහි ගුණාත්මකභාවය සහ අව්‍යාජත්වය වෙනස් වේ. වඩාත් සත්‍යවාදී අත්දැකීමක් සඳහා, බෙර වාදනය ප්‍රසංගයක් ලෙස නොව ජීවමාන චාරිත්‍රානුකූල කාර්යභාරයක් ඉටු කරන ග්‍රාමීය ප්රදේශවල කුඩා දේවාල උත්සව සොයා බලන්න.
