Martin Wickramasinghe

Lama Hewage Don Martin Wickramasinghe (29 maja 1890 – 23 lipca 1976) jest powszechnie uważany za ojca współczesnej literatury syngaleskiej. Urodzony w nadmorskiej wiosce Koggala w Prowincji Południowej, wyrósł z pokornych początków, by stać się jedną z najbardziej intelektualnie płodnych postaci w historii kultury Sri Lanki. Odznaczony MBE za wkład w literaturę, jego twórczość jest nadal badana w szkołach i na uniwersytetach na całej wyspie – i tłumaczona na języki daleko wykraczające poza syngaleski.

Co sprawiło, że Martin Wickramasinghe był postacią znaczącą w literaturze Sri Lanki?

Centralną obsesją Wickramasinghe było poszukiwanie tożsamości – poszukiwanie kulturowych korzeni w społeczeństwie podlegającym szybkim zmianom. Pisząc przez ponad sześć dekad, badał, w jaki sposób życie wsi na Sri Lance, wartości buddyjskie i struktury społeczne były kształtowane przez nowoczesność i wpływy kolonialne. Jego powieści nie uciekały w nostalgię; wykorzystywały współczesne myślenie z nauk przyrodniczych, językoznawstwa, filozofii i religii porównawczej do pytań, które były głęboko lokalne.

Tam, gdzie wcześniejsza proza syngaleska opierała się w dużym stopniu na klasycznych lub religijnych formach, Wickramasinghe wprowadził naturalistyczny styl narracji, który sprawił, że fikcja stała się dostępna dla zwykłych czytelników. Sama ta zmiana uzasadnia jego miejsce w kanonie literackim. Jego wpływ można prześledzić w twórczości praktycznie każdego poważnego syngaleskiego powieściopisarza, który poszedł w jego ślady.

Które powieści Martina Wickramasinghe uważa się za lekturę obowiązkową?

Jego twórczość obejmuje ponad sześćdziesiąt lat i obejmuje wczesne opowieści romantyczne oraz późniejsze, psychologicznie złożone dzieła. Do najbardziej popularnych i omawianych tytułów należą:

• Leela (1914) — jego debiutancka powieść, która zapoczątkowała jego naturalistyczny styl.
• Gamperaliya (The Uprooted / Changing Village) (1944) — być może jego najbardziej znane dzieło, śledzące rozpad tradycyjnej rodziny wiejskiej pod wpływem presji ekonomicznej i społecznej
• Madol Doova (Wyspa Mangrowa) (1947) — historia dorastania osadzona w lagunach południowego wybrzeża, powszechnie czytana jako powieść dla młodzieży
• Yuganthaya (Koniec Epoki) (1949) — druga część trylogii społecznej zapoczątkowanej przez Gamperaliya
• Viragaya (Devoid of Passions) (1956) — filozoficzna powieść opowiadająca o protagoniście, który wycofuje się z ziemskich pragnień; często uważana za jego arcydzieło
• Kaliyugaya (Wiek Zniszczenia) (1957) — kończący trylogię Gamperaliya
• Bhavatharanaya (Siddhartha's Quest) (1973) — późne dzieło rozważające życie Buddy

Gamperaliya, Yuganthaya i Kaliyugaya razem tworzą trylogię, która została zaadaptowana zarówno na film, jak i na scenę, zapewniając Wickramasinghe publiczność daleko wykraczającą poza czytelników literatury pięknej.

Zobacz wszystkie książki Martina Wickramasinghe dostępne w Lakpura, po syngalesku i w przekładzie angielskim.

Jakie inne formy pisarstwa tworzył Martin Wickramasinghe?

Jego dorobek wykraczał daleko poza powieść. Pisał zbiory opowiadań, sztuki oraz obszerny zbiór krytyki literackiej i esejów kulturalnych – dzieło, które odzwierciedla zarówno szeroką wiedzę, jak i przekonanie, że krytyka jest nierozerwalnie związana z twórczością.

Wybrane zbiory opowiadań:

• Geheniyak (Kobieta) (1924)
• Magul Gedara (The Wedding) (1927)
• Apuru Muhuna (The Strange Face) (1944)
• Vahallu (Niewola) (1951)

Sztuki:

• Chithra (1940)
• Mayuri (1944)
• Vijitha (1952)

Eseje i krytyka literacka (wybór):

• Sinhala Sahitya Katha (Sinhala Literary Essays) (1932)
• Sahitya Shiksha 1 & 2 (Essays on Literature) (1936, 1938)
• Sinhala Sahityaye Negima (Landmarks of Sinhala Literature) (1945)
• Sahitya Kalava (Sztuka Literatury) (1950)
• Kavya Vicharaya (Sinhala Poetry: A Critical Review) (1954)
• Bana Katha Sahitya (Buddhist Folk Literature) (1955)

Jego krytyka literacka nie była jedynie akademicka; argumentował w niej za konkretnymi kierunkami rozwoju literatury syngaleskiej, dzięki czemu wywarł wpływ jako teoretyk równie duży, jak jako praktyk.

Gdzie mogą odwiedzający dowiedzieć się więcej o Martinie Wickramasinghe w Sri Lance?

Muzeum Ludowe Martina Wickramasinghe w Koggala, niedaleko Galle na południowym wybrzeżu, jest głównym miejscem poświęconym jego pamięci. Kompleks obejmuje jego dom rodzinny, muzeum ludowe z rozległą kolekcją tradycyjnych artefaktów ze Sri Lanki oraz wystawy poświęcone jego życiu i twórczości. Znajduje się w pobliżu systemu lagun Madu Ganga, co czyni go naturalnym punktem na każdej trasie przez południe.

Muzeum jest powszechnie uważane za jedną z najlepiej przygotowanych instytucji kulturalnych na Sri Lance poza Colombo. Przyciąga zarówno miłośników literatury, jak i osoby zainteresowane tradycyjną materialną kulturą Sinhalesów — kolekcje narzędzi, przedmioty gospodarstwa domowego i narzędzia rzemieślnicze prezentowane na wystawie stanowią namacalny zapis świata wiejskiego, który ukształtował twórczość Wickramasinghego.

Jak praca Martina Wickramasinghe'ego wiąże się z dzisiejszą tożsamością kulturową Sri Lanki?

Wickramasinghe pisał w czasie, gdy Sri Lanka – wówczas Cejlon – zmierzała ku niepodległości i zmagała się z pytaniami o to, jak mogłaby wyglądać nowoczesna tożsamość Sinhala. Jego nacisk na osadzanie literatury w doświadczeniu życiowym, a nie w kolonialnym naśladowaniu ani bezkrytycznym tradycjonalizmie, wskazał pisarstwu Sinhala ścieżkę, którą zasadniczo podąża ono do dziś.

Jego zaangażowanie w buddyzm nie miało charakteru pobożnego, lecz filozoficznego i porównawczego — zestawił myśl buddyjską z zachodnią nauką i socjologią, co było podejściem naprawdę niezwykłym na jego epokę. Dzięki temu jego krytyczne i filozoficzne eseje są tak samo istotne dla badaczy religii i kultury, jak i dla studentów literatury.

Powieści Wickramasinghe’a są nadal lekturą obowiązkową w szkołach średnich na Sri Lance, a w szczególności trylogia Gamperaliya pozostaje punktem odniesienia w dyskusjach o zmianach na wsi, kastach i mobilności ekonomicznej na wyspie. Odwiedzający, którzy przeczytają choć jedną z jego przetłumaczonych książek przed podróżą przez południowe wioski, które opisał, odkryją, że krajobraz zyska dzięki temu znacznie bogatszy wymiar.

Czy dostępne są tłumaczenia na język angielski dzieł Martina Wickramasinghe?

Wiele z jego najważniejszych powieści zostało przetłumaczonych na język angielski, a wersje są dostępne za pośrednictwem wydawnictw ze Sri Lanki oraz niektórych międzynarodowych księgarń. Viragaya i Gamperaliya to tytuły, które są najczęściej dostępne w tłumaczeniu. Madol Doova również została przetłumaczona na język angielski i nadal cieszy się popularnością wśród młodszych czytelników. Dla badaczy jego eseje na temat historii literatury syngaleskiej stanowią przystępny punkt wyjścia do zrozumienia jego krytycznego myślenia, choć trudno je zdobyć poza Sri Lanką.