රිදී විහාරය (රිදී පන්සල)

රිදී විහාරය (Ridee Viharaya, Ridi Viharaya ලෙසද ලියැවේ), ඉංග්‍රීසියෙන් "රිදී පන්සල" යන අරුත ඇති නමින් හැඳින්වෙන, කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ රිදීගම පිහිටි පැරණි බෞද්ධ ලෙන් විහාරයකි. දුටුගැමුණු රජුට ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවසේ රුවන්වැලිසෑය නිම කිරීමට උපකාරී වූ බව කියන රිදී සමඟ සම්ප්‍රදාය මෙය සම්බන්ධ කරයි. අද ඔබ දකින දේ යුග රැසකට අයත් ය: දැවැන්ත ගලක් යට ලෙන් විහාර, හින්දු ආකාරයේ කැටයම් සහිත ගල් පිළිම ගෙයක්, සැතපෙන බුදු පිළිමය යට ලන්දේසි උළු සහ ප්‍රසිද්ධ ඇත්දළ කැටයමක්.

රිදී විහාරයේ ඉතිහාසය කුමක්ද?

මෙම කතාව එන්නේ මහාවංශයෙන්, එනම් ශ්‍රී ලංකාවේ මහා වංශකථාවෙනි. දුටුගැමුණු රජු අනුරාධපුරයේ රුවන්වැලිසෑය සැලසුම් කරමින් සිටියදී, නගරයේ සිට යොදුන් අටක් දුරින් අම්බත්ථකෝල නම් ලෙනක රිදී පහළ වූ බව කියැවේ. කඳුකරයට යමින් සිටි වෙළෙන්දෙක් අසල නතර වී, දැවැන්ත කොස් ගෙඩියක් සොයාගෙන, එය එතැනින් වැඩම කළ භික්ෂූන් වහන්සේලාට පිළිගැන්වීය. ඉන් එක් නමක් වන, දේශීය සම්ප්‍රදායේ ඉන්ද්‍රගුප්ත රහතන් වහන්සේ ලෙස සිහිපත් කෙරෙන හිමියන්, ඔහු ලෙනට කැඳවාගෙන ගියහ. වෙළෙන්දා රිදී කැටියක් රජු වෙත ගෙන ගියේය.

ජනප්‍රිය කතාවට අනුව, කෘතඥ රජතුමා එම ස්ථානයේම විහාරයක් ඉදිකර, ගල් කැටයම් ශිල්පීන් 300කට වැඩි පිරිසක් යවා, ඉන්දියාවෙන් රන් ආලේපිත බුදු පිළිමයක් ගෙන්වාගත්තේය.

වාර්තාව පුරාවෘත්තය තරම් පිළිවෙළකට නැත. අම්බත්ථකෝලයේ රජතලෙන ආරාමය ගොඩනැගීමේ ගෞරවය වංශකථාවම පිරිනමන්නේ ක්‍රි.ව. 1 වන සියවස පමණ රජකම් කළ ආමණ්ඩගාමණී අභය රජුටය. වංශකථාවේ බොහෝ කලකට පසු ලියැවුණු කොටසක් එම ගෞරවය දුටුගැමුණු රජුට පිරිනමයි. එබැවින් දුටුගැමුණු රජු විහාරයේ නිසැක නිර්මාතෘවරයෙකුට වඩා සම්ප්‍රදායික නිර්මාතෘවරයා විය හැකිය. බ්‍රාහ්මී සෙල්ලිපි සහ ප්‍රදේශයේ ලෙන් 25ක් පමණ ද ඉතා මුල් කාලයේ සිටම මෙහි භික්ෂූන් වාසය කළ බව පෙන්වයි.

පසුකාලීන පාලකයෝ විහාරය පවත්වාගෙන ගියහ. පොළොන්නරු යුගයේ පළමුවන පරාක්‍රමබාහු සහ නිශ්ශංකමල්ල යන දෙදෙනාම අනුග්‍රාහකයන් ලෙස නම් කෙරේ. පසුකාලීන විශාලතම වෙනස සිදු වූයේ මහනුවර කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජු (1747 සිට 1782 දක්වා) යටතේ ය; ඔහු විහාරය සිද්ධත්ථ සාමණේර හිමියන්ට පවරා, එය ප්‍රතිසංස්කරණය කර, ඉහළ විහාරය එක් කළේය. අද ඔබ දකින සිතුවම් සහ පිළිම බොහොමයක් මහනුවර යුගයට අයත් ය. විහාරය දැන් මල්වතු පාර්ශ්වයට අයත් ය.

රිදී විහාරයේදී දැකිය හැක්කේ මොනවාද?

මෙම සංකීර්ණය මීටර් 60ක් පමණ උස ගල් කුළක් වටා පැතිරී ඇත. රිදී ප්‍රදර්ශනය කර නැති බැවින්, විහාර, කලාව සහ වටපිටාව සඳහා පැමිණෙන්න.

මහා විහාරය, ප්‍රධාන විහාරය

මෙය පැරණිතම කොටස වන අතර ඔබ පළමුව ළඟා වන ප්‍රධාන විහාරය ද මෙයයි. පහළ විහාරය ලෙසද හැඳින්වෙන මෙය, නාගයෙකුගේ හිස මෙන් පෙනෙන බව කියන ගලක් යට පිහිටි රජත ලෙන, එනම් රිදී ලෙන, පුරා පැතිරී ඇත.

• සැතපෙන බුදු පිළිමය: ලෙනේ එක් පැත්තක් දිගේ සැතපෙන මීටර් 9ක පිළිමයකි.
• රන් ආලේපිත බුදු පිළිමය: දුටුගැමුණු රජු පිරිනැමූ බව සම්ප්‍රදායේ කියැවෙන හිඳි පිළිමයක්, දැන් වීදුරු පෙට්ටියක තැන්පත් කර ඇත.
• ලන්දේසි "බයිබල් උළු": සැතපෙන බුදු පිළිමයට යටින් වේදිකාවේ නිල් සහ සුදු උළු 200ක් පමණ, බයිබල් දර්ශන සහ ලන්දේසි ගම්බද ජීවිතය පෙන්වයි. ලන්දේසි තානාපතිවරයෙකු ඒවා කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජුට දුන් බව සම්ප්‍රදායේ කියැවේ. ඒවායේ අවුල් පිළිවෙළ පෙන්වන්නේ ඒවා අතුරන ලද තැනැත්තා ඒවායේ දැක්වෙන කතා නොදැන සිටි බවයි.
• අනෙකුත් පිළිම: හිටි බුදු පිළිම පේළියක්, අවලෝකිතේශ්වර බෝධිසත්ත්වයන් සහ දුටුගැමුණු රජු නියෝජනය කරන බව විශ්වාස කෙරෙන රූපයක්.
• සිතුවම්: බදාම ආලේප කළ ගලෙහි බුදුන් වහන්සේගේ ජීවිත දර්ශන, සමහරක් නිම නොකළ ඒවා සහ සමහරක් දැඩි ලෙස දිරාපත් වූ ඒවා.
• හේවිසි මණ්ඩපය: ලෙන ඉදිරිපිට හේවිසි වාදකයන්ගේ මණ්ඩපය, එහි වහලේ පැරණි දෝලාවක් සහ ඉතා විශාල පාත්‍රයක් ඇත.

පංච නාරි ඝටය ඇත්දළ කැටයම

පහළ සහ ඉහළ විහාර අතර දොරටුවේ ඇත්තේ බොහෝ අමුත්තන් විමසන කැටයමයි. දුර සිට පංච නාරි ඝටය මල් බඳුනක් මෙන් පෙනේ. ළඟින් බලන විට එය, ශරීර එකිනෙක ඇඹරී එම හැඩය සාදන කාන්තාවන් පස්දෙනෙකු බවට පත් වේ. එය සිංහයන් සහ මල් ලියවැල් අතර පිහිටා ඇති අතර, විනාශකාරී ක්‍රියාවකින් පසු දැන් වීදුරුවක් පිටුපස ඇත.

උඩ විහාරය, ඉහළ විහාරය

කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජුගේ ඉහළ විහාරය ගලට හේත්තු කර ඉදිකර ඇති අතර, එහි එකිනෙකට සම්බන්ධ කුටි සහ කොරිඩෝවක් ඇත. එක් කුටියක් කන්දේ ආරක්ෂක දෙවියා වන කුමාර බණ්ඩාරට කැප කර ඇත.

• පිවිසුම: සත්ව සහ මල් පටි සහිත අර්ධ වෘත්තාකාර සඳකඩ පහණ, එනම් චන්ද්‍රශිලාව, සහ පඩි දෙපස කැටයම් කළ කොරවක් ගල්.
• හිඳි බුදු පිළිමය: මකර තොරණක්, එනම් මකර ආරුක්කුවක් යට ය. එහි මකර ආරුක්කුව ශ්‍රී ලංකාවේ වෙනත් කිසිවක් මෙන් නොවන බව විහාරය පවසයි.
• ප්‍රහේලිකා රූප: එක් හිසක් බෙදාගන්නා සිංහයන් තිදෙනෙකු වන ත්‍රි සිංහ; එක් හිසක් බෙදාගන්නා ගවයෙකු සහ ඇතෙකු වන වෘෂභ කුඤ්ජරය; සහ ඇතෙකුගේ හැඩය ගන්නා ලෙස සැකසූ කාන්තාවන් නවදෙනෙකු වන නවනාරී කුඤ්ජරය සොයා බලන්න.
• සිතුවම්: දේවරගම්පල සිල්වත් තැන සිත්තරා සහ නිලගම පරපුරේ ශිල්පීන්ගේ මහනුවර යුගයේ නිර්මාණ.

වරක වැළඳූ විහාරය

මෙම කුඩා ගල් ගොඩනැගිල්ල අනෙක් කොටස්වලට වඩා බෙහෙවින් වෙනස් ය. එහි නම සාමාන්‍යයෙන් පැහැදිලි කෙරෙන්නේ භික්ෂූන් වහන්සේලා කොස් වැළඳූ ස්ථානය ලෙසය. එහි විවෘත ශාලාවේ, පොළොන්නරු යුගයේ හින්දු කෝවිල්වලට ආසන්න ශෛලියකින්, කාන්තා නර්තන ශිල්පිනියන් කැටයම් කළ ගල් කණු අටක් ඇත. කාල නිර්ණය ස්ථිර නැත: විහාරය එය 12 වන සියවසට අයත් කරන අතර, එය හින්දු දේවස්ථානයක් ලෙස ආරම්භ වී 11 වන සියවසේ පමණ බෞද්ධ වූ බව Daily FT පවසයි. එහි බුදු පිළිමය සහ සිතුවම් මහනුවර යුගයට අයත් ය.

සෙරසුම් ගල

පිවිසුමේ දකුණු පසින් ගල් පඩි මෙම ගල සහ එහි කුඩා දාගැබ දක්වා නැඟේ. දුටුගැමුණු රජු වන්දනාවට පෙර මෙහිදී ඇඳුම් මාරු කළ බව සම්ප්‍රදායේ කියැවෙන අතර, පළමු විහාරය මෙහි පිහිටි බව සමහර වාර්තා යෝජනා කරයි. වනගත භික්ෂූන් සඳහා ගලේ කෙටූ පොකුණු සහ ප්‍රදේශයේ පැරණි රාජකීය සෙල්ලිපි ද විහාරය පෙන්වා දෙයි. පැහැදිලි දිනයක ඔබට දොළුකන්ද සහ රිටිගල දෙසට බැලිය හැකිය.

පහන්ගල

පහන්ගල, සෙරසුම් ගල අසල වනය හරහා පැය දෙකක පමණ ඇවිදීමක් ලෙසත්, කඳු සහ බතලගොඩ වැව පිළිබඳ දර්ශන සහිත බවත් විහාරය විස්තර කරයි. විහාරය ඉදිවෙමින් තිබියදී කුමාර බණ්ඩාර උදෙසා මෙහි පහන් දැල්වූ බව දේශීය පුරාවෘත්තයේ කියැවේ. සිතියම්ගත මාර්ගයක් හෝ ස්වාධීන ගමන් මග විස්තරයක් අපට හමු නොවූ බැවින්, විහාරයෙන් දේශීය සහායකයෙකු ගැන විමසා උදෑසනින් පිටත් වන්න.

විහාරයේ ඇතා

විහාරයට සින්දු නම් දළ ඇතෙක් ද සිටින අතර, ඔහු පෙරහැරවලට සහභාගී වී ධාතු වහන්සේලා වඩම්මවයි. භූමියේදී ඇතෙකු හමු වුවහොත්, දුරස්ථව සිටින්න, ළං වීමට හෝ ආහාර දීමට පෙර විමසන්න.

රිදී විහාරයේ පැවැත්වෙන උත්සව මොනවාද?

මෙය ජීවමාන විහාරයක් බැවින්, කාර්යබහුල දින වඩාත්ම අර්ථවත් මෙන්ම වඩාත්ම සෙනඟ පිරි ඒවා විය හැකිය. දින චන්ද්‍ර දින දර්ශනය අනුව වෙනස් වන බැවින්, ඒවා විහාරයෙන් තහවුරු කරගන්න.

• වෙසක්: බුදුන් වහන්සේගේ උපත, බුද්ධත්වය සහ පරිනිර්වාණය සමරන ප්‍රධාන උත්සවය; වෙසක් කූඩු, ධර්ම දේශනා සහ දානමය පිංකම් සමඟ.
• පොසොන්: මිහිඳු මහ තෙරුන් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවට බුදු දහම පැමිණීම සමරයි.
• ඇසළ පෙරහැර: Daily FT සහ වෙනත් වාර්තා, කුමාර බණ්ඩාර දේවාලයේ පෙරහැර සමඟ රිදීගම හරහා යන වාර්ෂික රිදී විහාර පෙරහැරක් විස්තර කරයි. විහාරයේම උත්සව පිටුව මේ ගැන එතරම් ස්ථිර නැති බැවින්, ඒ සඳහා ගමන් කිරීමට පෙර තහවුරු කරගන්න.
• කඨින: වස් සමයෙන් පසු භික්ෂූන් වහන්සේලාට සිවුරු සහ අනෙකුත් අවශ්‍යතා පිළිගැන්වේ.
• පෝය දින: සෑම පුර පසළොස්වක දිනකම වැඩි බැතිමතුන් පිරිසක් පැමිණෙන අතර, ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් සුදු ඇඳුමින් සැරසී සිටිති.

රිදී විහාරයේ නවාතැන් ගත හැකිද?

ඔව්, විහාරයට අනුව; එය වන්දනාකරුවන්ට සහ සංචාරකයන්ට නොමිලේ නවාතැන් සහ ආහාර ලබා දෙයි. නවාතැන් සරල ය. එහි වෙන්කිරීමේ පිටුවේ මෙම විකල්ප දක්වා ඇත:

• A/C කාමරය: අමුණා ඇති නාන කාමරයක් සමඟ.
• A/C නොවන කාමරය: පොදු නාන කාමරයක් සමඟ.
• දර්ශනීය කාමරය: විහාරාධිපති හිමියන්ගේ විශේෂ අවසරය අවශ්‍ය වේ.
• දාන ශාලාව: 500 දෙනෙකු දක්වා කණ්ඩායම් සඳහා ශාලාවකි.

විහාරයේ කාමර වෙන්කිරීමේ පිටුව හරහා ඉල්ලීමක් යවා තහවුරු කිරීමක් ඉල්ලන්න. මිල ගණන්, ඇතුළු වීමේ වේලාවන් හෝ නවාතැන් ගැනීමේ කාල සීමා ප්‍රකාශයට පත් කර නැත. මෙය හෝටලයක් නොව ආරාමයක් බැවින්, කරුණාකර ඊට ගැළපෙන ලෙස ඇඳ පැළඳ හැසිරෙන්න, පරිත්‍යාගයක් කිරීමටද සලකා බලන්න.

මඟ පෙන්වන ලෙන් ගමන්, ගම්බද සංචාර සහ අත්කම් වැඩමුළු ගැනද විහාරයේ වෙබ් අඩවිය විස්තර කරයි. මේවා නිතිපතා පැවැත්වෙන බව අපට තහවුරු කළ නොහැකි වූ බැවින්, මුලින් විමසන්න.

රිදී විහාරයට යන්නේ කෙසේද?

කුරුණෑගල සිට මහනුවර පාරේ මල්ලවපිටිය හන්දිය දක්වා ගොස්, රිදීගම දෙසට යන පාරට හැරෙන්න. කි.මී. 13 සිට 15 දක්වා පමණ ඉදිරියට ගොස්, අවසන් කි.මී. 1.5 සිට 2 දක්වා නාම පුවරු සහිත කන්ද නැඟි පාර ගන්න.

මේවා සිතියම් ඇස්තමේන්තු බැවින්, රථවාහන තදබදය සලකා බලන්න. මෝටර් රථයක් නැතිනම්, බස් හෝ දුම්රියෙන් කුරුණෑගලට ගොස්, ප්‍රාදේශීය බස් රථයකින් හෝ ත්‍රීරෝද රථයකින් ඉදිරියට යන්න.

පැමිණීමට පෙර දැනගත යුතු දේ මොනවාද?

• ඇඳුම්: උරහිස් සහ දණහිස් ආවරණය කරන්න. විහාරවලට ඇතුළු වීමට පෙර සපත්තු සහ තොප්පි ඉවත් කරන්න.
• ඡායාරූප: ඡායාරූප ගැනීමට අවසර ඇති බව වාර්තා වේ, නමුත් විහාර තුළ සහ වන්දනා අතරතුර විමසන්න, බුදු පිළිමයකට පිටුපා කිසිවිටෙක පෙනී නොසිටින්න.
• පා තැබීම: ගල් පඩි සහ නිරාවරණ ගල් අපේක්ෂා කරන්න; ඒවා මධ්‍යාහ්නයේ රත් වන අතර වැස්සේ ලිස්සනසුලු වේ. එක් ලැයිස්තුවක් මෙම ස්ථානය චලනය සීමිත අමුත්තන්ට ප්‍රවේශ විය නොහැකි බව සඳහන් කරයි.
• වේලාව: සිසිල් ගල් සහ අඩු සෙනඟ සඳහා උදෑසන යන්න. පෝය දිනවල සෙනඟ වැඩිය.
• මාර්ගෝපදේශකයන්: ලැයිස්තුවක් මෙහි ගමන් තනිවම සිදු කරන ඒවා ලෙස විස්තර කරයි, එබැවින් විහාර ගැන පැහැදිලි කරන කෙනෙකු අවශ්‍ය නම් ප්‍රදේශයෙන් විමසන්න.

රිදී විහාරය අසල වෙනත් මොනවාද තිබෙන්නේ?

• රඹඩගල්ල: රඹඩගල්ල විහාරයේ දැවැන්ත කළුගල් හිඳි බුදු පිළිමයක්, රිදී විහාරයට හැරෙන තැනින් කි.මී. 5ක් පමණ ඉදිරියෙන්.
• කුරුණෑගල: හිටපු රාජධානිය සහ ළඟම විශාල නගරය.
• යාපහුව: උතුරට වන්නට පිහිටි ගල් බලකොටුවක් සහ කෙටිකාලීන රාජධානියක්.
• දඹුල්ල ලෙන් විහාරය: ලෙන් විහාර සහ මහනුවර යුගයේ සිතුවම් ගැන උනන්දුවක් ඇත්නම් ස්වාභාවික යුගලනයකි.

ඉහළ ඡායාරූපය: මහා විහාරය, Ji-Elle විසින්, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons හරහා. අමුත්තන් සඳහා වන විස්තර විහාරයේ වෙබ් අඩවියෙන් සහ වෙනත් ප්‍රකාශිත මූලාශ්‍රවලින් ලබාගත් අතර ඒවා වෙනස් විය හැකිය. ගමන් කිරීමට පෙර කරුණාකර ඒවා විහාරයෙන් තහවුරු කරගන්න.