පොසොන් පොහොය — පොසොන් පෝය ලෙසද හැඳින්වේ — ශ්රී ලංකාවේ බෞද්ධ දින දර්ශනයේ වඩාත්ම පූජනීය දිනවලින් එකක් වන අතර, සෑම වසරකම ජූනි මස පුර පසළොස්වක දිනයේ සමරනු ලැබේ. එය මීට වසර 2,300කට වඩා පෙර දිවයිනට බුදුදහම පැමිණීම සනිටුහන් කරයි; එම සිදුවීම රටේ සංස්කෘතිය, ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය සහ අනන්‍යතාව අද දක්වාම පෙනෙන ආකාරයෙන් හැඩගැස්වීය. භක්තිමත් බෞද්ධයන්ට ඊට වඩා ආධ්‍යාත්මික වැදගත්කමක් ඇත්තේ වෙසක් පොහොයට පමණි.
පොසොන් පොහොය පිටුපස ඇති කතාව කුමක්ද?
ක්රි.පූ. 3 වන සියවසේදී, යුද්ධයෙන් රටවල් යටත් කර ගැනීම අත්හැර ධර්ම විජය, එනම් ධර්මයෙන් ජය ගැනීම, තෝරා ගත් ඉන්දියාවේ අශෝක අධිරාජයා අසල්වැසි රාජ්‍යවලට බෞද්ධ ධර්මදූතයන් යැවීය. ශ්රී ලංකාවට ඔහු යැව්වේ තම පුත් මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේය; උන්වහන්සේ සමඟ ඉට්ඨිය, උත්තිය, සම්බල සහ භද්දසාල යන භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ සුමන සාමණේරයන් වහන්සේද වැඩම කළහ.
මෙම පිරිස පැරණි අගනුවර වූ අනුරාධපුරය අසල පිහිටි පර්වතයක් වන මිහින්තලයට වැඩම කළ අතර, එහිදී දඩයමේ යෙදී සිටි දේවානම්පියතිස්ස රජු මුණගැසිණි. වංශකතාවලට අනුව, මිහිඳු හිමියන් ප්‍රථමයෙන් රජුගේ නුවණ ප්‍රසිද්ධ ප්‍රශ්නවලින් විමසා බලා, ඉන් පසු ශ්රී ලංකා භූමියේ පළමු බණ දේශනාව පැවැත්වූහ. හිමියන්ගේ ප්‍රඥාවෙන් සහ ධර්මයෙන් පැහැදුණු රජු ධර්මය පිළිගත් අතර — එම හමුවීමෙන් ශ්රී ලංකාවේ බුදුදහම මුල් බැස ගත්තේය.
එබැවින් මිහින්තලය ශ්රී ලංකාවේ බුදුදහමේ උල්පත ලෙස සැලකේ. භික්ෂු ශාසනය — භික්ෂු සංවිධානය — පිහිටුවීමත් සමඟ පුළුල් ශිෂ්ටාචාර ප්‍රබෝධයක් ඇති විය: ඉන් පසු සියවස්වලදී රාජ්‍ය අනුග්‍රහය යටතේ අක්ෂර, ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය, වාරිමාර්ග, සාහිත්‍යය සහ කලා සියල්ල සමෘද්ධිමත් විය.
ප්‍රධාන පොසොන් පොහොය උත්සව පැවැත්වෙන්නේ කොහේද?
පොසොනේ ආධ්‍යාත්මික හදවත වන්නේ උතුරු මැද පළාතේ පිහිටි මිහින්තලය සහ අනුරාධපුරය යන පූජනීය ස්ථාන දෙකයි. සාමාන්‍යයෙන් පුර පසළොස්වක රාත්රිය වටා දින කිහිපයක් පුරා පවතින පොසොන් කාලය තුළ, දිවයිනේ සෑම තැනකින්ම වන්දනාකරුවෝ මෙම පැරණි නගරවලට පැමිණෙති.
- මිහින්තලය: සුදු ඇඳුමින් සැරසුණු බැතිමතුන් පූජනීය කන්ද නගින ග්රැනයිට් පඩි 1,840ක් නගිමින්, කණ්ටක චෛත්‍යය පසුකර, අවට කඳු මුදුන් සරසන දාගැබ් කරා යති. බොහෝ දෙනා මිහිඳු හිමියන් රජුට පළමු බණ දේශනාව පැවැත්වූ බව කියැවෙන ගල් තලය දක්වා, කඳු මුදුනටම නගිති.
- අනුරාධපුරය: චෛත්‍යයන්ගෙන් පිරුණු භූමියක්, ආරාම නටබුන් සහ පූජනීය බෝධීන්ගෙන් යුත් මෙම පැරණි නගරයේ මහා පෙරහැර, රාත්රිය පුරා පිරිත් සජ්ඣායනා සහ විචිත්‍ර ආලෝක පූජා පැවැත්වේ. බුදුරජාණන් වහන්සේ බුද්ධත්වයට පත් වූ බෝධියේම ශාඛාවක් වන ශ්රී මහා බෝධිය වන්දනාවේ කේන්ද්‍රස්ථානයයි.
උත්සව කිසිසේත් උතුරු මැද පළාතට පමණක් සීමා නොවේ. රට පුරා පන්සල් තමන්ගේම වතාවත් පවත්වන අතර, උත්සව කාලය පුරා නගර කූඩු සහ තොරණවලින් සරසනු ලැබේ.
පොසොන් කාලයේ පැවැත්වෙන ආගමික කටයුතු මොනවාද?
පොසොන් පුර පසළොස්වක දිනය සහ ඊට පෙර සහ පසු රාත්‍රීන් පුරා පැතිරෙන පොහොසත් භක්ති වැඩසටහනකින් සමන්විතය.
- සිල් වැඩසටහන්: සුදු ඇඳුමින් සැරසුණු, ආභරණ හා රූපලාවණ්‍ය ද්‍රව්‍යවලින් තොර දහස් ගණන් උපාසක උපාසිකාවෝ අටසිල් සමාදන් වීමට අරුණෝදයට පෙර පන්සල්වලට පැමිණ, පැය විසිහතරක් නිහඬ භාවනාවේ, පිරිත් සජ්ඣායනාවේ සහ ධර්ම අධ්‍යයනයේ යෙදෙති.
- බෝධි පූජා: රට පුරා පූජනීය බෝධීන් වහන්සේලාට පහන්, මල් සහ සුවඳ දුම් පූජා කෙරේ.
- දන්සල්: වන්දනා මාර්ග දිගේ ඉදිකෙරෙන ප්‍රජා දන්සල් පසුකර යන වන්දනාකරුවන්ට ආහාර, තේ සහ කෝපි නොමිලේ පිරිනමයි — එය පින්කමක් ලෙසම සැලකෙන ත්‍යාගශීලී ක්‍රියාවකි.
- තොරණ සහ කූඩු: බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ජීවිතයේ සිදුවීම් සහ ජාතක කතා නිරූපණය කරන විශාල ආලෝකමත් තොරණ පොදු ස්ථානවල, විශේෂයෙන් අනුරාධපුරයේ, ඉදිකෙරේ. සියුම් ලෙස අතින් තැනූ කඩදාසි කූඩු වීදි සහ පන්සල් භූමි ආලෝකමත් කරයි.
- භක්ති ගී: පොසොන් භක්ති ගී (පොසොන් ගී) ගුවන් විදුලියේ සහ රූපවාහිනියේ විකාශය වන අතර දිවයින පුරා පන්සල් රැස්වීම්වලදී ගායනා කෙරේ.
- ධර්ම කියවීම්: හිරු බැස ගිය පසු පවුල් සහ ප්‍රජාවන් පන්සල් භූමියේ රැස් වී, භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් පවසන ජාතක කතා — බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පෙර ආත්මභාවවල කතා — අසා, පූජනීය ග්‍රන්ථ කියවති.
පොසොන් කාලය තුළ සියලු ජීවීන් කෙරෙහි කරුණාව අවධාරණය කරමින් දිවයින පුරා මත්පැන් විකිණීම තහනම් වන අතර, මස් කඩ වසා තැබේ.
පොසොන් වෙසක් සමඟ සසඳන්නේ කෙසේද?
වෙසක් සහ පොසොන් යන දෙකම ශ්රී ලංකාවේ ඉහළම ආගමික වැදගත්කමක් ඇති පුර පසළොස්වක පොහොය දින වේ. මැයි මාසයේ සමරන වෙසක් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ උපත, බුද්ධත්වය සහ පරිනිර්වාණය සිහිපත් කරන අතර, වසරේ වඩාත්ම පූජනීය පොහොය ලෙස සැලකේ. ඊළඟ මාසයේ එන පොසොන් වැදගත්කමින් දෙවැනි වන අතර, එය විශේෂයෙන් ශ්රී ලංකාවේම කතාව — දිවයිනට ධර්මය පැමිණීම සහ වසර දෙදහසකට වැඩි කාලයක් පැවති බෞද්ධ ශිෂ්ටාචාරයේ ආරම්භය — කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි.
වෙසක් වතාවත් රට පුරා වඩාත් සමව බෙදී යන අතර, පොසොන් විශේෂයෙන් අනුරාධපුරය සහ මිහින්තලය දෙසට ආකර්ෂණය වන බැවින්, එය ශ්රී ලංකාවටම ආවේණික වන්දනා සිදුවීමකි.
සංචාරකයන්ට ගෞරවනීය ලෙස පොසොන් පොහොය අත්විඳිය හැක්කේ කෙසේද?
වෙනත් තැනක කලාතුරකින් දැකිය හැකි පරිමාණයකින් සහ අවංකභාවයකින් යුත් ජීවමාන ආගමික සම්ප්‍රදායක් දැකීමට පොසොන් අමුත්තන්ට දුර්ලභ අවස්ථාවක් සලසයි. ප්‍රායෝගික කරුණු කිහිපයක් අත්දැකීම ගෞරවනීය හා ඵලදායී කිරීමට උපකාරී වේ.
- පන්සල් භූමියට ඇතුළු වන විට විනීතව ඇඳ පැළඳ සිටින්න — උරහිස් සහ දණහිස් වැසිය යුතුය. සුදු ඇඳුම් සුදුසු වන අතර අගය කෙරේ.
- ඕනෑම විහාර මන්දිරයකට හෝ චෛත්‍ය මළුවකට ඇතුළු වීමට පෙර පාවහන් ඉවත් කරන්න.
- පොදු ස්ථානවල ඡායාරූප ගැනීමට සාමාන්‍යයෙන් අවසර ඇතත්, වන්දනා කටයුතු සිදුවන අතරතුර අවසරයකින් තොරව එයින් වළකින්න.
- අනුරාධපුරයේ නවාතැන් කලින්ම සැලසුම් කරන්න; පුර පසළොස්වක අවට දිනවල නගරය ඉක්මනින් පිරී යයි.
- ගමනට අමතර කාලයක් වෙන් කරන්න — පුර පසළොස්වක අවට දිනවල අනුරාධපුරයට සහ මිහින්තලයට යන මාර්ග දැඩි තදබදයකට ලක් වේ.
- පොහොය දිනයේ දිවයින පුරා බලපත්‍රලාභී ස්ථානවලින් මත්පැන් ලබා ගත නොහැක.
ඊළඟ මාසයේ මහනුවර පැවැත්වෙන ඇසළ පෙරහැර උත්සවය තවත් ප්‍රධාන බෞද්ධ උත්සවයක් වන අතර, බොහෝ අමුත්තන් ශ්රී ලංකාවේ පැරණි හදවත හරහා යන සංස්කෘතික චාරිකාවක කොටසක් ලෙස එය පොසොන් සංචාරයක් සමඟ සම්බන්ධ කරති.
මිහින්තලය සහ අනුරාධපුරය අසල බැලිය යුතු තවත් දේ මොනවාද?
උතුරු මැද පළාත ආසියාවේ පැරණි උරුමයන් වඩාත් ඝනව පිහිටි ප්‍රදේශවලින් එකකි. මිහින්තල කඳු මුදුනෙන් සහ අනුරාධපුර පූජා නගරයෙන් ඔබ්බට, නොඉක්මන් වේගයකින් ගවේෂණය කරන අයට මෙම ප්‍රදේශය බොහෝ දේ පිරිනමයි.
- අතිශයින් හොඳින් සංරක්ෂණය වූ සඳකඩපහණ, මුරගල් සහ ගල් විහාරය සහිත පසු කාලීන මධ්‍යතන අගනුවරක් වූ පොළොන්නරුවේ නටබුන් ගිනිකොන දෙසින් කි.මී. 100ක් පමණ දුරින් පිහිටා ඇත.
- ප්‍රමාණයෙන් ශ්රී ලංකාවේ විශාලතම ජාතික වනෝද්‍යානය වන විල්පත්තු ජාතික වනෝද්‍යානය ප්‍රදේශයට බටහිරින් මායිම් වන අතර, කොටින් ඔවුන්ගේ ස්වාභාවික වාසස්ථානයේ දැකීමට රටේ හොඳම ස්ථානවලින් එකකි.
- පළාතේ කුඩා කෘෂිකාර්මික නගරයක් වන තඹුත්තේගම, වියළි කලාපයේ ග්‍රාමීය ජීවිතය සහ එහි පැරණි වැව් පදනම් කරගත් වාරිමාර්ග පද්ධති පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබා දෙයි.
