Świątynie Kandy

Kandyjski krajobraz duchowy wykracza daleko poza jego słynne jezioro i pałac królewski. Rozproszone po wzgórzach i dolinach dystryktu Kandy znajdują się skupiska średniowiecznych świątyń, które należą do najwspanialszych przykładów przedkolonialnej architektury religijnej Sinhalesów. Zbudowane głównie w XIV wieku, te miejsca łączą południowoindyjskie, drawidyjskie i rodzime sinhaleskie rzemiosło w coś, co wydaje się całkowicie wyjątkowe. Niezależnie od tego, czy jesteś praktykującym buddystą odbywającym pielgrzymkę, czy podróżnikiem przyciągniętym historią i rzemiosłem, świątynie wokół Kandy nagradzają poświęconą eksplorację w ciągu pół dnia lub całego dnia.

Jakie świątynie w pobliżu Kandy warto odwiedzić?

Cztery świątynie w okolicach Kandy wyróżniają się architektoniczną odmiennością i znaczeniem historycznym. Gadaladeniya Raja Maha Viharaya, Embekka Devale i Lankatilaka Viharaya zostały zbudowane około 1344 r. n.e. i są często odwiedzane jako trio, ponieważ znajdują się w odległości kilku kilometrów od siebie w kierunku Udunuwara. Świątynia Degaldoruwa Viharaya, jaskiniowa świątynia na wschód od Kandy, dopełnia program zwiedzania zupełnie innym charakterem — jej znaczenie tkwi w malowidłach ściennych, a nie w kamieniu czy rzeźbie w drewnie.

Gadaladeniya Raja Maha Viharaya

Zbudowany na rozległej skale granitu we wsi Gadaladeniya, na granicy Udunuwary i Yatinuwary, świątynia ta została wzniesiona w 1344 r. n.e. za panowania króla Bhuvanekabahu IV i jest czasami nazywana Dharmakirti Viharaya lub Saddharmatilaka Viharaya. Jej najbardziej rzucającą się w oczy cechą jest główna sala modlitw, która wykazuje silne wpływy południowoindyjskie: strzelista kamienna nadbudowa (sikhara) wznosi się nad wejściem, a wewnętrzne sanktuarium otacza spokojnego, siedzącego Buddę pod misternie rzeźbionym Makara Torana — dekoracyjnym łukiem z mitycznymi stworzeniami, który powtarza się w świątyniach regionu.

Poboczne sanktuarium obok głównej konstrukcji ma plan krzyżowy, z dużym centralnym sikhara flankowanym mniejszymi wieżami na każdym skrzydle. Świątynia słynie również z metalowych zdobień, które odróżniają ją od rzemiosła skupionego na drewnie w pobliskim Embekka. Miejsce to zostało później poświęcone Velivita Sangharaja, jednemu z najbardziej czczonych mnichów okresu Kandyańskiego, przez króla Narendrasinghe.

Embekka Devale

Około 13 km od centrum Kandy, w wiosce Embekke w pobliżu Daulgala, znajduje się ten devale – świątynia poświęcona bóstwu, a nie ściśle buddyjskiemu vihara – słynąca z jakości średniowiecznych rzeźb w drewnie. Praktycznie każdy element konstrukcyjny kompleksu pokryty jest misternymi płaskorzeźbami, a różnorodność motywów jest niezwykła: splecione łabędzie, dwugłowe orły (herb związany z kandyańską rodziną królewską), zapaśnicy w walce oraz pełne gracji figury taneczne pojawiają się obok siebie na tym samym filarze.

Pawilon wejściowy (Vahalkada) podtrzymywany jest przez 16 rzeźbionych drewnianych kolumn, natomiast Digge, czyli Sala Tańcząca, posiada 32 filarów zawierających około 514 różnych wzorów dekoracyjnych – żadne dwa nie są identyczne. Konstrukcja dachu głównej sali utrzymywana jest razem przez pojedynczy drewniany kołek zwany Madol Kurupuwa, wyczyn tradycyjnego ciesielstwa, który rozkłada ciężar 26 krokwi bez metalowych łączników. Sala Bębniarzy (Hewisi Mandapaya) zawiera filary odzyskane z wcześniejszej królewskiej sali audiencyjnej, co nadaje jej nieco bardziej imponującą skalę niż reszcie kompleksu.

Lankatilaka Viharaya

Lankatilaka dramatycznie wznosi się na skale Panhalgala w Handessie, około 12 km od mostu Peradeniya. Została zbudowana również w 1344 r. n.e. — w tym samym roku co Gadaladeniya — przez ministra Senalankadhikarę pod patronatem króla Bhuvanekabahu IV. Pierwotnie budowla wznosiła się na cztery kondygnacje, ale dziś zachował się jedynie parter i część pierwszego piętra. To, co pozostało, nadal robi wrażenie: zewnętrzne ściany zawierają elementy architektury syngaleskiej z epoki Polonnaruwy, obok tradycji dekoracyjnych drawidyjskich i indochińskich, co odzwierciedla kosmopolityczne sieci artystyczne XIV-wiecznej Sri Lanki.

Wchodząc przez bramę flankowaną rzeźbami gajasimhy — kompozytowymi figurami lwa i słonia symbolizującymi władzę królewską — zwiedzający przechodzą przez kolumnowy pawilon, zanim dotrą do komnaty wewnętrznej. W jej wnętrzu znajduje się kolosalny posąg siedzącego Buddy pod Makara Torana, podobnym w formie do tego w Gadaladeniya, choć większym. Otaczające ściany pokryte są freskami przedstawiającymi dwudziestu czterech Buddów i panteon bóstw opiekuńczych, w tym Upulvana, Samana, Vibhisana i Skandę. Widoki z góry na pola ryżowe i zalesione wzgórza należą do najbardziej kojących w okolicy Kandy. Lankatilaka ma architektoniczne podobieństwa do świątyń znajdujących się w Polonnaruwa, średniowiecznej stolicy Sri Lanki, odzwierciedlając wspólne dziedzictwo estetyczne.

Degaldoruwa Viharaya

Położony we wsi Amunugama, w odległości około 7 km od Kandy, Degaldoruwa to świątynia jaskiniowa o charakterze zupełnie odmiennym od trzech świątyń zbudowanych z kamienia i drewna, opisanych powyżej. Jej sława opiera się wyłącznie na malowidłach ściennych, które uważa się za jedne z najwspanialszych przykładów malarstwa kandyańskiego z XVIII wieku na Sri Lance. Wykonane za panowania ostatnich królów kandyańskich, kompozycje pokrywają sufit i ściany jaskini gęsto warstwowymi scenami z opowieści Dżataki — historii poprzednich żywotów Buddy — przedstawionymi w ciepłych ochrach, głębokich czerwieniach i mineralnych błękitach, które niezwykle dobrze zachowały się w zacisznej scenerii jaskini.

Malarstwa w Degaldoruwa są szczególnie cenione przez historyków sztuki, ponieważ wykazują mniejszy wpływ indyjski niż wcześniejsze buddyjskie murale na Sri Lance, odzwierciedlając wyłonienie się wyraźnie lokalnego stylu wizualnego Kandyan. Na terenie znajduje się społeczność mieszkających mnichów, a świątynia pozostaje aktywnym miejscem kultu.

Kiedy najlepiej odwiedzić świątynie Kandy?

Świątynie są dostępne przez cały rok, choć region Kandy otrzymuje duże opady deszczu od października do stycznia (monsun północno-wschodni) oraz ponownie krótko w kwietniu i maju. Okno lipiec–sierpień przypada na Esala Perahera Festival, kiedy Kandy jest gospodarzem jednej z najwspanialszych buddyjskich procesji w Azji. Odwiedzanie okolicznych świątyń w dniach poprzedzających i następujących po Perahera dodaje temu doświadczeniu ceremonialnej atmosfery, choć zakwaterowanie powinno być zarezerwowane z dużym wyprzedzeniem w tym okresie. Najlepszy czas na zwiedzanie to zazwyczaj poranki — teren świątyń jest chłodniejszy, światło lepsze do fotografii, a działalność religijna osiąga szczyt o świcie.

Jak dostać się do świątyń Kandy z miasta Kandy?

Gadaladeniya, Embekka i Lankatilaka można połączyć w jedną półdniową wycieczkę tuk-tukiem lub prywatnym samochodem, ponieważ znajdują się one w pobliżu Udunuwary, na południowy zachód od Kandy. Typowa trasa to najpierw Gadaladeniya, następnie krótka jazda do Embekka, a stamtąd do Lankatilaka, z powrotem do Kandy przez Peradeniya. Komunikacja autobusowa również obsługuje ten obszar, ale wymaga przesiadek i wydłuża czas podróży. Degaldoruwa znajduje się w przeciwnym kierunku, na wschód od miasta, i najlepiej zwiedzać ją oddzielnie. Wycieczka po mieście Kandy prywatnym pojazdem może obejmować wszystkie cztery świątynie w ciągu jednego dnia.

Co powinni wiedzieć odwiedzający przed wejściem?

• Zdejmuj obuwie przed wejściem do jakiejkolwiek świątyni lub wewnętrznego sanktuarium.
• Ubierz się skromnie — ramiona i kolana powinny być zakryte. Sarongi są często dostępne do wypożyczenia przy wejściu.
• Fotografowanie z lampą błyskową jest zazwyczaj zabronione wewnątrz pomieszczeń z kaplicami; fotografowanie z wykorzystaniem naturalnego światła jest zwykle dozwolone.
• W każdej świątyni przyjęte jest zostawienie niewielkiego datku; niektóre miejsca pobierają symboliczną opłatę za wstęp dla odwiedzających z zagranicy.
• Embekka Devale mieści devale (świątynię bóstwa), a nie wyłącznie buddyjską viharę, więc możesz natknąć się na kandyańskie rytuały obejmujące bębny i ofiary, obok standardowej praktyki buddyjskiej.
• Mnisi są obecni w większości miejsc; zadawanie szacunkowych pytań jest mile widziane, ale przed sfotografowaniem mieszkańców należy o pozwolenie poprosić.

Jak te świątynie wypadają w porównaniu z innymi buddyjskimi miejscami na Sri Lance?

Świątynie w okolicach Kandy wyróżniają się średniowiecznym kunsztem i faktem, że nadal służą jako miejsca aktywnego kultu — nie są to muzea na świeżym powietrzu. W przeciwieństwie do nich, starożytne stupy i kompleksy klasztorne w Polonnaruwa są w dużej mierze stanowiskami archeologicznymi utrzymywanymi przez Centralny Fundusz Kultury. Świątynie w Kandy sprawiają wrażenie bardziej kameralnych, społeczności wokół nich wciąż są związane z życiem religijnym budynków, a tradycja rzeźbienia w drewnie w Embekka nie ma prawdziwego odpowiednika gdziekolwiek indziej na wyspie. Dla zwiedzających, którzy planują szerszą trasę związaną z dziedzictwem buddyjskim, połączenie świątyń w Kandy z Kandy Tourist Information Center jest praktycznym sposobem na zaplanowanie szerszej trasy.