ලූල්කඳුර වතුයාය

ලූල්කඳුර වතුයාය යනු මහනුවර සිට ගිනිකොනදිගින් කිලෝමීටර 35ක් පමණ දුරින්, දෙල්තොට ආසන්නයේ කඳුකරයේ පිහිටි තේ වතුයායකි. එහි ස්කොට්ලන්ත වතු හිමිකරු ජේම්ස් ටේලර්1867 වර්ෂයේ අක්කර 19ක් එළිපෙහෙළි කර, එවකට සිලෝන් නමින් හැඳින්වූ රටේ පළමු තේ වගාව ආරම්භ කළේය. තවමත් 7 වන කෙත ලෙස හැඳින්වෙන එම තේ වත්ත, සිලෝන් තේ කතාව ආරම්භ වන ස්ථානයයි. මෙම වතුයාය අදටත් තේ වගා කරයි, එමෙන්ම ටේලර් ගේ ජීවිතයේ ඉතිරි වූ සලකුණු කිහිපයක් පුරාවිද්‍යාත්මක ස්මාරක ලෙස ආරක්ෂා කර ඇත.

ලූල්කඳුර වතුයාය පිහිටා ඇත්තේ කොහේද?

මෙම වතුයාය පිහිටා ඇත්තේ ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම පළාතේ කඳුකරයේ, ආසන්නතම නගරය ලෙස දෙල්තොට සමඟය. පැරණි වගා ලේඛනවල එය හේවාහේට්ට ලෝවර් වගා දිස්ත්‍රික්කය යටතේ සඳහන් වන අතර, එහි බෑවුම් සාමාන්‍යයෙන් මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 900 සහ 1,500 අතර පිහිටා ඇති බව විස්තර කෙරේ. මහනුවර සිට සුපුරුදු මාර්ගය දකුණට ගලහ සහ දෙල්තොට හරහා දිවෙන අතර, එය කිලෝමීටර 34ක් පමණ ගමනකි. අවසාන කිලෝමීටර කිහිපය පටු, වංගු සහිත මාර්ග ඔස්සේ වතුයාය හරහා ඉහළට නගී.

ලූල්කඳුර යන නමේ අර්ථය කුමක්ද?

ලූල්කඳුර (ලූල්කඳුර) යනු සිංහල ස්ථාන නාමයක් වූ ලූල්කඳුර හි බ්‍රිතාන්‍ය අක්ෂර වින්‍යාසයයි. මෙම නම සාමාන්‍යයෙන් "ලූලා මසුන්ගෙන් පිරි දිය පහර" ලෙස පැහැදිලි කෙරේ. ලූලා යනු මිරිදිය මත්ස්‍යයෙකු වන ඉරි සහිත ලූලා (Channa striata) සඳහා වන සිංහල නමයි. සිංහල භාෂාවෙන් ලියන මූලාශ්‍ර තවමත් මෙම වතුයාය ලූල්කඳුර ලෙස හඳුන්වයි.

ලූල්කඳුර වෙත තේ පැමිණියේ කෙසේද?

ලූල්කඳුර ආරම්භ වූයේ කෝපි වතුයායක් ලෙසය: කෝපි වගා කිරීම සඳහා 1841 වර්ෂයේ මෙම ඉඩම රාජසන්තකයෙන් මිල දී ගනු ලැබිණි. 1835 වර්ෂයේ ස්කොට්ලන්තයේ කින්කාඩිනෂයර් හි උපත ලද ජේම්ස් ටේලර්, වයස අවුරුදු 17දී, එනම් 1852 වර්ෂයේ සිලෝනයට පැමිණ, මෙම වතුයායේ සේවය සඳහා යවනු ලැබ, වසර කිහිපයක් ඇතුළත එහි කළමනාකරු බවට පත් විය. 1860 දශකයේ අග භාගයේදී දිලීර රෝගයක් වූ කෝපි කොළ මලකඩ රෝගය (හෙමිලියා වස්ටට්‍රික්ස්) දිවයිනේ කෝපි වතුයායන් විනාශ කිරීමට පටන් ගත් අතර, වතු හිමියන්ට වෙනත් බෝග සොයා බැලීමට සිදු විය.

ටේලර්, ක්විනින් ලබා දෙන පොත්ත සහිත ගසක් වන සින්කෝනා ද, තේ ද අත්හදා බැලීය. 1867 වර්ෂයේ ඔහු වතුයායේ අක්කර 19ක් (හෙක්ටයාර් 7.7) එළිපෙහෙළි කර, අසාම් දෙමුහුන් බීජවලින් වැඩුණු තේ පැළ එහි රෝපණය කළේය. 7 වන කෙත නම් එම වගාව, ශ්‍රී ලංකාවේ පළමු තේ වගාව ලෙස පිළිගැනේ.

ටේලර් දළු වගා කිරීමෙන් පමණක් නතර නොවීය. 1872 වර්ෂය වන විට ඔහු වතුයාය තුළ ක්‍රියාකාරී තේ කර්මාන්තශාලාවක් පවත්වාගෙන ගිය අතර, ලිපියක ඔහු "තේ පෙරළීම සඳහා මහනුවර තනනු ලබන මාගේම නිර්මාණයක් වන යන්ත්‍රයක්" ගැන විස්තර කර ඇත. අනෙකුත් වතු හිමියන් ඔහුගේ ක්‍රම අනුගමනය කළ අතර, ඉන් පසු දශක ගණනාවක් තුළ කඳුකරය පුරා කෝපි වෙනුවට තේ ස්ථාපිත විය.

ජේම්ස් ටේලර් ට කුමක් සිදු වූයේද?

ටේලර් ලූල්කඳුර හි වසර හතළිහක් පමණ ගත කළේය. තේ කර්මාන්තය වර්ධනය වත්ම, වතුයායන් විශාල සමාගම්වල අයිතියට පත් වූ අතර, 1891 වර්ෂයේ ඔහු විසින්ම පළමු තේ පැළ රෝපණය කළ එම වතුයායෙන් ඔහු ඉවත් කරනු ලැබිණි. ඊළඟ වර්ෂයේ, 1892 මැයි 2 වන දින, වයස අවුරුදු 57දී, දරුණු අතීසාරය සහ ආමාශ ආන්ත්‍රික රෝගයෙන් ඔහු මිය ගියේය. ඔහු මහනුවර මහයාව සුසාන භූමියේ තැන්පත් කර ඇති අතර, ඔහුගේ සොහොන් ගලෙහි ඔහු "මෙම දිවයිනේ සින්කෝනා සහ තේ ව්‍යාපාරයේ පුරෝගාමියා" ලෙස සිහිපත් කරනු ලැබේ.

අද ලූල්කඳුර හි ඔබට දැකිය හැක්කේ කුමක්ද?

ලූල්කඳුර යනු සංචාරක ආකර්ෂණයක් නොව ක්‍රියාකාරී තේ වතුයායක් බැවින්, උරුම මධ්‍යස්ථානයක් නොව තේ වතු, වතු මාර්ග සහ කර්මාන්තශාලාවක් බලාපොරොත්තු වන්න. ටේලර් ගේ කාලයේ ඉතිරි වූ දේවල් තුනක් — ඔහු භාවිත කළ ගල් ආසනය, ඔහුගේ ලිඳ සහ තේ උදුනක නටබුන් — 2008 ජූනි 6 දිනැති රජයේ ගැසට් නිවේදනයක් මගින් පුරාවිද්‍යාත්මක ආරක්ෂිත ස්මාරක ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරනු ලැබිණි. වටපිට කඳුවැටිය දෙස විවර වූ එම ගල් ආසනය, 7 වන කෙත සමඟම, බොහෝ සංචාරකයන් සොයා පැමිණෙන ස්ථානයයි.

ටේලර් ගේ මතකය සඳහා කුඩා කෞතුකාගාරයක් ඔහුගේ මරණයේ සියවස සනිටුහන් කරමින් 1992 වර්ෂයේ වතුයාය තුළ විවෘත කරනු ලැබිණි. විවෘත කරන වේලාවන් ප්‍රකාශයට පත් කර නොමැති බැවින්, ගමන් කිරීමට පෙර ප්‍රදේශයේ අයගෙන් විමසන්න. ලූල්කඳුර හි ටේලර් භාවිත කළ මුල් කාලීන උපකරණ කිහිපයක් මහනුවර මායිමේ පිහිටි හාන්තාන හි සිලෝන් තේ කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කර ඇත. එය ගමන් මගේ පළමු නැවතුම ලෙස කදිම තේරීමකි.

පෙකෝ මාර්ගය ඔස්සේ ලූල්කඳුර වෙත පා ගමනින් යා හැකිද?

ඔව්. ශ්‍රී ලංකාවේ තේ රට හරහා දිවෙන දිගු දුර පා ගමන් මාර්ගය වන පෙකෝ මාර්ගයේ 2 වන අදියර ගලහ සිට ලූල්කඳුර දක්වා කිලෝමීටර 14.7ක් දිග වේ. මාර්ගයේ සංවිධායකයන් පවසන පරිදි එයට මීටර් 853ක නැගීමක් සමඟ පැය පහක් පමණ ගත වන අතර, එය ලූල්කඳුර වතුයායේ ඉහළ කොටස්, ජේම්ස් ටේලර්ගේ ආසනය සහ ඔහුගේ මුල් කුටිය වෙත යන අඩිපාර හරහා දිවෙයි.

සිලෝන් තේ කතාවට ලූල්කඳුර ගැළපෙන්නේ කෙසේද?

ඉන් පසු සිදු වූ සියල්ල එම පළමු තේ වත්තෙන් හටගත්තේය. සියවස අවසන් වන විට තේ දිවයිනේ ප්‍රධාන වැවිලි බෝගය බවට පත් වී තිබූ අතර, අද ශ්‍රී ලංකා තේ මණ්ඩලය තේ වගා කරන කලාප හතක් පිළිගනී: නුවරඑළිය, දිඹුල, උඩපුස්සැල්ලාව, උව, මහනුවර, සබරගමුව සහ රුහුණ. ලූල්කඳුර වෙත යන සංචාරයක් යනු එම කතාව ආරම්භ වූ තේ වත්තේ සිටීමට ලැබෙන අවස්ථාවකි.

ලූල්කඳුර නාමය දරන තේ මොනවාද?

ශ්‍රී ලාංකික තේ සමාගමක් වන මෙල්ස්නා, ලූල්කඳුර නාමය යටතේ බිඳුණු තැඹිලි පෙකෝ ෆැනින් (Broken Orange Pekoe Fannings) කළු තේ ඇසුරුම් කරයි; එහි ඇසුරුම්වල සඳහන් වන්නේ මෙම තේ ලූල්කඳුර වතුයායේ වාර්ෂික සෘතුමය නිෂ්පාදනයෙන් තෝරාගත් බවය. එහි කාඩ්බෝඩ් පෙට්ටිවල "සිලෝන් තේ හි පියා" යන සිරස්තලය සමඟ ටේලර් ගේ ඡායාරූපය දක්නට ලැබේ. ලක්පුර එය ආකාර හතරකින් අලෙවි කරයි: ලූස් තේ ග්‍රෑම් 200 පෙට්ටියක්, ග්‍රෑම් 200 හෝ ග්‍රෑම් 500 ලූස් තේ ෆොයිල් ඇසුරුමක්, තේ බෑග් පෙට්ටියක් සහ සුඛෝපභෝගී තේ බෑග් දහයක කුඩා පෙට්ටියක්.