Sri Lanka හි හොරණෑව තරම් මංගල ගාම්භීරත්වයක් දරන ශබ්ද ඉතා ස්වල්පයකි. ද්විත්ව නළ සහිත මේ ලී රූළු වාදිත්රය — කේනාකාර සිදුරු සහිත, දැව කඳකින් සෑදුණු, සහ විවෘත දේවාල ගෙවතු හරහා ද ඇසෙන සේ ශබ්දය ප්‍රක්ෂේපණය කළ හැකි — සියවස් ගණනාවක් පුරා බෞද්ධ පෙරහැර, රාජකීය අවස්ථා සහ සම්භාව්ය නාට්‍ය ප්‍රේක්ෂණ සඳහා සහකාරිත්වය දී ඇත. හොරණෑව පිළිබඳව අවබෝධ කරගැනීම යනු ශ්‍රී ලාංකික සංස්කෘතිය පිළිබඳ යම් අත්‍යවශ්‍ය කරුණක් අවබෝධ කරගැනීමකි: සංගීතය, ආගම සහ සමාජ අනන්‍යතාව, අනෙකුත් බොහෝ සම්ප්‍රදාය මැකී ගිය දීර්ඝ කාලයකට පසුව ද, කෙතරම් ඒකාබද්ධව පවතින්නේ ද යන්න.
හොරණෑව ඇරඹෙන්නේ කොහෙන් ද?
සංගීත විද්යාඥ කුලතිල්ලක, පූර්ව ශිෂ්‍යත්ව ශාස්ත්‍ර මත ගොඩනඟමින්, හොරණෑවේ ඉපිල්ල බටහිර ආසියාවට සොයා යයි. එතැන් සිට මෙම වාදිත්රය ක්‍රමයෙන් ඉන්දියානු උපමහාද්වීපය හරහා ශ්‍රී ලංකාවට ළඟා වූ බව විශ්වාස කෙරේ. පුළුල් භූගෝලීය චාපයක් හරහා ළඳු ඥාති ලෙස — දකුණු ආසියාවේ shehnai සහ shenai, මැදපෙරදිග සහ මධ්යම ආසියාව හරහා zurna — හඳුනාගත හැකි නමුත්, ශ්‍රී ලාංකික වාදිත්රය සිංහල බෞද්ධ ක්‍රියාකාරිත්වය තුළ ස්වකීය සුවිශේෂ ගතිලක්ෂණ, සම්ප්‍රදාය සහ ධාර්මික භූමිකාව ප්‍රවර්ධනය කරගත්තේය.
කුලතිල්ලක ශික්ෂාදායී භාෂාමය සසඳාබැලීමක් ඉදිරිපත් කරයි: බොහෝ දේශීය බෙරවල සිංහල නාම ඒවායේ ස්ථානීය මූල පැහැදිලිව හෙළිකරන ව්‍යුත්පත්තියන් දරන්නේ ය, නමුත් හොරණෑව යන වචනයම විදේශීය ඇරඹුමක් ගම්ය කරයි, ස්වකීය නාමය ම ඔස්සේ ඒ ගමන සංකේතවත් කරමින්. ඓතිහාසික ග්‍රන්ථ ඒ ම වාදිත්රය සඳහා ජ්‍යේෂ්ඨ හඳුනාගැනීම් දෙකක් — ඔත්තු තන්තිරි සහ පට තන්තිරි — සටහන් කරයි, ඒ නිසා ඒ නාමය ප්‍රමිතිය බවට පත් වීමට ඉබේ කලකට ප්‍රථම ශ්‍රී ලාංකික සංගීත ජීවිතයේ ස්ථාන සලකුණු ලත් ස්ථානයක් ද තිබූ බව ඉඟි කෙරේ.
පංචාතුර්ය ක්රමය කුමක් ද, ඒ තුළ හොරණෑව සිටින්නේ කොතැනක ද?
සම්ප්‍රදායික ශ්‍රී ලාංකික සංගීතය පංචාතුර්ය නම් වර්ගීකරණ රාමුවක් ඔස්සේ සංවිධානය වී ඇත, එය ශබ්ද නිෂ්පාදන ක්රමය අනුව වාදිත්‍ර පුළුල් පවුල් පහකට කාණ්ඩ කරයි. හොරණෑව සුෂිර කාණ්ඩයට අයත් වේ — ක්‍රීඩකයාගේ හුස්ම ඔස්සේ ශබ්දය නිෂ්පාදනය කරන වාදිත්‍ර — සම්භාව්ය ශ්‍රී ලාංකික ගෝෂ්ඨීයේ අනෙකුත් රූළු වාදිත්‍ර සමඟ.
පංචාතුර්ය ගෝෂ්ඨීන් අව්‍යාධිකාරික ජන ඕකෙස්ත්‍රා නොවූහ. ඒවා ඉහළ ම සංස්කෘතික හා ආගමික වැදගත්කමක් ඇති අවස්ථා සඳහා ම — රාජකීය ගජ මංගල, බෞද්ධ දේවාල උළෙල සහ සම්භාව්ය සිංහල ජනාකර්ෂණීය රංග ශිල්පයේ ප්රධාන ස්වරූප තුන — සෝකරි, කෝලම් සහ නාඩගම් — සඳහා ම ඒකරාශි කෙරිණි. මෙම ගෝෂ්ඨීන් තුළ, හොරණෑව බෙර සමඟ සමාන තත්ත්වයක් දැරූ අතර, ඒකල ත්ක්‍ෂ්ය ශ්‍රේෂ්ඨ ලෙස ලබා දිය නොහැකි සංගීත රේඛා රැගෙන, සෑම උත්සවයකට ම ස්වකීය සුවිශේෂ සංගීතමය කටහඬ ලබා දෙමිනි.
හොරණෑව බෞද්ධ ධාර්මික කාර්යයන් හිදී කෙසේ භාවිත කෙරිණි ද?
සිංහල බෞද්ධකම සමඟ ඇති මෙම වාදිත්‍රයේ සම්බන්ධය ගැඹුරු වන අතර ඉතා අසාමාන්‍ය මාධ්‍යයකින් — දේවාල බිතු සිත්තම් ඔස්සේ — ලේඛනගත වී ඇත. ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු වෙරළ දිගේ ඇති දේවාලවල බෞද්ධ බිතු සිත්තම් ශ්‍රද්ධා සම්පන්න ආකෘතීන් සමඟ හොරණෑව සහ අනෙකුත් පංචාතුර්ය වාදිත්‍ර වාදනය කරන සංගීතඥයන් නිරූපණය කරයි. මෙම ප්‍රතිරූප තහවුරු කරන්නේ, ඒ වාදිත්‍රයේ ධාර්මික භූමිකාව ඒකල ප්‍රදේශයකට හෝ ප්‍රජාවකට සීමා නොව, දිවයිනේ විවිධ කලාප හරහා අවබෝධ කෙරුණු බව ය.
නූතන නිවාඩු සංචාරකයන් සඳහා, Kandy හි ශ්‍රී දළදා මාළිගාව සහ ඇසළ පෙරහැර — ආසියාවේ ශ්‍රේෂ්ඨ ම බෞද්ධ පෙරහැර අතර එකක් — ජීවමාන සන්දර්භ ලෙස ඉතිරි ව ඇති, ඒවා හරහා සම්ප්‍රදායික රූළු වාදිත්‍ර ධාර්මික කාර්යයක් ඉටු කිරීම දිගටම ගෙන යයි. මෙම අවස්ථා, හොරණෑව ඒ කලෙක ආධිපත්‍යය දැරූ ආගමික ශ්‍රව්‍ය භූ දර්ශනය සමඟ සෘජු, නිරාමිස හමුවීමක් ලබා දෙයි.
යටත් විජිත සම්බන්ධය හොරණෑවේ ශ්‍රී ලාංකික සංගීතයේ ස්ථානය වෙනස් කළේ කෙසේ ද?
දහනව වන ශතවර්ෂය සැලකිය යුතු හා ලේඛනගත කළ හැකි කඩාවැටීමක් ගෙනාවේය. මෙම කාලයේ බිතු සිත්තම් කැපී පෙනෙන මාරුවක් පෙන්නුම් කිරීමට ඇරඹිය: සිතුවම්කරුවන් සම්ප්‍රදායික පංචාතුර්ය වාදිත්‍ර සමඟ යාතිවිජිත යුරෝපයේ සංගීත සම්පත් — පිත්තල රූළු වාදිත්‍ර, ස්නෙයාර් බෙර, ඝෝෂ සහ වයලීනය — ඇතුළත් කිරීමට ඇරඹූහ. මෙම දෘශ්‍ය සාක්ෂිය, ශ්‍රී ලාංකික ආගමික හා සිවිල් ජීවිතයේ ශ්‍රව්‍ය භූ දර්ශනය යටත් විජිත සංස්කෘතික සබඳතා ඔස්සේ නැවත හැඩ ගැසුණු ආකාරය, ව්‍යතිරේකී ස්පෂ්ටතාවකින්, සටහන් කරයි.
යුරෝපීය ගෝෂ්ඨී සංගීතයේ ළඟාවීම හොරණෑව අහෝසි කළේ නැත, නමුත් ඒ වාදිත්‍රයේ සමාජ ස්ථානය වෙනස් කළේ ය. ඒ කලෙක ඕනෑ ම සැලකිය යුතු ප්‍රසිද්ධ හෝ ආගමික අවස්ථාවකට අත්‍යවශ්‍ය වූ ඉන් ඔබ්බට, ශ්‍රී ලාංකික ලෝකය සිවිල්, හමුදා සහ ජනාකර්ෂණීය සන්දර්භවල ස්ථාන ලබා ගත් බටහිර වාදිත්‍රවලට ඉඩ දෙද්දී, ඒ ශ්‍රී ලාංකික වාදිත්රය මන්දිරාගමිකව සිරිත් සහ උරුම ශිල්ප ක්‍රීඩාව සමඟ වඩාත් සංශ්ලේෂිත ලෙස හා සංශ්ලේෂිත ලෙස සම්බන්ධ වූ ය. ඒ නිසා බිතු සිත්තම් සංස්කෘතික වෙනසේ ආකාරයේ හිතාමතා නොකළ සංරක්ෂාගාරයකට ලෙස සේවය කරයි, කිසිම ලිඛිත ඉතිහාසයකින් සම්පූර්ණයෙන් ග්‍රහණය නොකළ දෙය වර්ණකයේ දී සංරක්ෂණය කරමිනි.
හොරණෑව ශ්‍රව්‍යව පෙනෙන්නේ කෙසේ ද, එය වාදනය කෙරෙන්නේ කෙසේ ද?
හොරණෑව සාමාන්‍යයෙන් පහළ කෙළවරේ ඉදිමිලා ඇති ඝෝෂයක් සහිතව ලීයෙන් කෙටිය ම ය. ක්‍රීඩකයා, ශරීරය දිගේ ඇති ඇඟිලි සිදුරු ශ්‍රේණියක් ඔස්සේ ස්වරය පාලනය කරමිනි, වාදිත්‍රයේ ඉහළ කෙළවරේ ගැලවෙන ද්විත්ව නළ කුඩා කැබැල්ලක් ඔස්සේ ප්‍රශ්වාස කරයි. ශබ්දය ආවේගශීලී හා ඉහළ ස්වරයේ — ආවරණ ලත් ප්‍රසංග ශාලාවල නොව, රාජ්‍ය පෙරහැර හා විවෘත ගෙවතු හරහා බාහිරව ශ්‍රාව්‍ය විය ා ලෙස නිර්මාණය කෙරිණ.
දක්ෂ ක්‍රීඩකයෝ චක්‍රීය ශ්වසනය භාවිත කරති, ශ්වාස ගැනීම සඳහා බාධා නොකර අඛණ්ඩ, නිරවුල් ශබ්දය ලබා දෙන ශිල්ප ක්‍රමයකි. මෙය ඒ වාදිත්‍රයේ ලාක්ෂණික ධාර්මික නිරාවරණය ලබා දෙන සහ ප්‍රශිෂ්ට හොරණෑව ක්‍රීඩකයෙකු සහ නවකයෙකු ව්‍යත්‍යාස කරන ජ්‍යෙෂ්ඨ සංගීත රේඛා නිෂ්පාදනය කරයි. ගෝෂ්ඨී හිදී, හොරණෑව සාමාන්‍යයෙන් ප්රධාන සංගීත භූමිකාව ගන්නා අතර, බෙර ලය සම්ප්‍රදාය ලබා දෙයි, අනෙකුත් වාදිත්‍ර පංචාතුර්ය කාණ්ඩයේ සමස්ත ගතිය සම්පූර්ණ කරයි.
හොරණෑව අදටත් Sri Lanka හි වාදනය කෙරේ ද?
හොරණෑව සක්‍රිය වාදිත්‍රයක් ලෙස ඉතිරිව ඇත, නමුත් දක්ෂ ක්‍රීඩකයන් ගණන දශක කිහිපයකට ඉහළ දී ස්‍රාවය වී ඇත. ඒ ශ්‍රව්‍ය ශ්‍රේෂ්ඨ ලෙස ශ්‍රවණය කළ හැක්කේ, විශේෂයෙන් දකුණු හා මධ්යම පළාත්වල, බෞද්ධ දේවාල උළෙල, පෙරහැර සහ සම්ප්‍රදායික රංග ශිල්ප ශ්‍රේෂ්ඨ ලෙස ය. සාම්ප්රදායික සංගීතඥයන් සහ විශේෂඥයන් සමඟ සම්මුඛ සාකච්ඡා ලබාගත් Chinthaka Prageeth Meddegoda ඇතුළු පර්යේෂකයන් — ඔවුන්ගේ කෘතිය The Cultural Function of the Sri Lankan Horanawa — ජීවමාන සම්ප්‍රදාය ලේඛනගත කිරීමට සහ ජාත්‍යන්තර ශාස්ත්‍රීය ක්ෂේත්‍රයෙන් ලොකු ලෙස බැහැර ව ඇති දැනුම සංරක්ෂණය කිරීමට කාර්ය ලෙස ගත් ය.
ශ්‍රී ලංකාවේ සම්භාව්ය ශිල්ප කලාවලට කැමැති සංචාරකයන් සඳහා, හොරණෑව ලිඛිත වාර්තා ද ඉකිබිදු සංගීත රේඛාවකට සෘජු සම්බන්ධයක් ලබා දෙයි. දකුණු පළාත, ස්වකීය බහු විධ සිත්තම් ලත් දේවාල අභ්‍යන්තර සමඟ, සහ Kandy, දිවයිනේ වඩාත් ශ්‍රේෂ්ඨ ලෙස ප්‍රසිද්ධ පෙරහැරට නිවහනවීමේ — ඒ ස්ථාන දෙකක් ය, ඒ ස්වාභාවික ධාර්මික පරිසරය තුළ ඒ වාදිත්රය සමඟ හමුවීම වඩාත් ශක්‍ය ය.
සංචාරකයන්ට Sri Lanka හිදී සාම්ප්රදායික හොරණෑවක් ගත හැකි ද?
සාම්ප්රදායික හොරණෑව වාදිත්‍ර විශේෂඥ ශිල්පීන් විසින් නිර්මාණය කෙරෙන අතර, සාධාරණ නිදර්ශනයක් ලබාගැනීම සංස්කෘතික අත්දැකීමක් සහ සම්ප්‍රදායික ශිල්පීන් සහාය කිරීමේ ස්ඨිර ක්‍රමවේදයකි. කිලිපය ගහ නිෂ්පාදිත සොuvenir මෙන් නොව, හොඳින් සෑදූ හොරණෑවක් පරම්පරාවල ශිල්ප දැනුම රැගෙනයයි. ශ්‍රී ලාංකාවේ ජීවමාන උරුමය ලෙස, සංචාරක-වෙළෙඳපොළ ප්‍රතිනිෂ්පාදනවලට වෙනුවට, ආකර්ෂිත සංචාරකයන් සඳහා ගැඹුරු සිහිවටන ද්‍රව්‍යයකි. ලක්පුර ප්‍රායෝගික සංගීතඥයන් විසින් අපේක්ෂිත ප්‍රමිතිය සපූරාලන වාදිත්‍ර ලබාගන්නා ලෙස ශිල්පීන් සමඟ කාර්ය ලෙස ගනී.
