පොතු කැස්බෑවා

පොතු කැස්බෑවා (Eretmochelys imbricata) යනු කොරල් පරවල ජීවත් වන කැස්බෑවෙකි; එහි ඉංග්‍රීසි නමට හේතුව තියුණු, කොක්කක් මෙන් වක් වූ හොටයි. ශ්‍රී ලංකාවේ හමු වන මුහුදු කැස්බෑවුන් පස් දෙනාගෙන් වැඩිම තර්ජනයට ලක්ව ඇත්තේද මෙයයි. එහි අලංකාර කටුව සියවස් ගණනාවක් කැස්බෑ කටු සඳහා මූලාශ්‍රය වූ අතර, ඒ වෙළඳාම නිසා සතුන් මිලියන ගණනක් මරා දමන ලදී. මෙහි බිත්තර දමන්නේ ඉඳහිට පමණි, නමුත් දිවයිනේ කොරල් පර මත ආහාර ගන්නා අයුරු දැකිය හැකිය.

පොතු කැස්බෑවා හඳුනාගන්නේ කෙසේද?

හොට සහ කටුවේ දාරය බලන්න. මෙයට වඩාත්ම සමාන ගල් කැස්බෑවාට ඇත්තේ කෙටි, වටකුරු හොම්බක් සහ සිනිඳු කටුවකි.

• හොට: පටු, තියුණු සහ වක් වූ එකක් වන අතර, වෙනත් ඕනෑම මුහුදු කැස්බෑවෙකුට වඩා කොක්කක් මෙනි.
• කටුව: වහලයේ උළු මෙන් එකිනෙක මත පිහිටි ඝන තහඩුවලින් යුක්ත වන අතර, ඇම්බර් සහ දුඹුරු පැහැති අලංකාර රටා සහ කියතක දැති මෙන් පසුපස දාරයක් ඇත.
• වරල්: එක් එක් ඉදිරි වරලේ පෙනෙන නියපොතු දෙකක් ඇත.
• ප්‍රමාණය: වැඩිහිටි සතුන් 1 m පමණ දක්වා වැඩෙන අතර සාමාන්‍ය බර 80 kg පමණ වේ. වාර්තා වූ බරම සතාගේ බර 127 kg ය.

පොතු කැස්බෑවා ආහාරයට ගන්නේ කුමක්ද?

එහි ආහාරයෙන් 70 සිට 95% පමණ මුහුදු ස්පොන්ජ වන අතර, ආහාරයට ගන්නා ස්පොන්ජ වර්ග ගැන එය තෝරා බේරා ගනී. පටු හොට මගින් කොරල් පරයේ පැලුම් තුළට ළඟා විය හැකිය. ඇල්ගී, මුහුදු තෘණ, මොලුස්කාවන්, ක්‍රස්ටේසියාවන් සහ වෙනත් අපෘෂ්ඨවංශීන්ද ආහාරයට ගනී.

පොතු කැස්බෑවා දඩයම් කළේ ඇයි?

එහි කටුව පනා, ආභරණ සහ ඔබ්බවන වැඩ සඳහා යොදා ගත් කැස්බෑ කටු සඳහා මූලාශ්‍රය විය. එක් අධ්‍යයනයකට අනුව 1844 සිට 1992 දක්වා කාලයේ මෙම වෙළඳාම සඳහා පොතු කැස්බෑවුන් මිලියන නවයක් පමණ මරා දමා ඇත. ජාත්‍යන්තර වෙළඳාම දැන් CITES යටතේ තහනම් වන අතර, ජපානය 1994 දී මෙම කටු ආනයනය කිරීම නතර කළේය. එසේ වුවද, යම් නීති විරෝධී වෙළඳාමක් තවමත් සිදු වේ.

පොතු කැස්බෑවුන් බිත්තර දමන්නේ කෙසේද?

ගැහැනු සතුන් එක් කැටියකට බිත්තර 140ක් පමණ දමන අතර, දින 60ක් පමණ ගත වූ පසු බිත්තර පුපුරයි. පොතු කැස්බෑවුන් වැඩෙන්නේ සෙමිනි: ඉන්දු-පැසිෆික් කලාපයේ පරිණත වීමට ඔවුන්ට වසර 30ක් හෝ ඊට වැඩි කාලයක් ගත විය හැකි බැවින්, සිදු වූ හානියෙන් යථා තත්ත්වයට පත්වීමට ඉතා දිගු කලක් ගත වේ.

ශ්‍රී ලංකාවේ පොතු කැස්බෑවුන් දැකිය හැක්කේ කොහේද?

බිත්තර දැමීම සිදු වන්නේ ඉඳහිට පමණක් බැවින්, ඔබට හොඳම අවස්ථාව කොරල් පරයයි. පොතු කැස්බෑවුන් බිත්තර දැමීම කොස්ගොඩ, ඉඳුරුව, රෙකාව සහ බූන්දල යන ස්ථානවල වාර්තා වී ඇත.

• පරෙවි දූපත: නැගෙනහිර වෙරළේ මේ කොරල් පරයේ පොතු කැස්බෑවුන් සහ ගල් කැස්බෑවුන් නිතර දැකිය හැකිය.
• හික්කඩුව: නිරිතදිග වෙරළේ මෙහි කොරල් පරය ස්නෝකලිං කිරීමට පහසුය, නමුත් කැස්බෑවුන් දැකීම කිසිවිටෙක සහතික නොවේ.

චාරිකාවක් සැලසුම් කිරීමට කැස්බෑවුන් නැරඹීම සහ කැස්බෑ පැටවුන් මුදා හැරීම පිළිබඳ අපගේ මාර්ගෝපදේශ බලන්න, නැතහොත් ශ්‍රී ලංකාවේ සියලුම මුහුදු කැස්බෑවුන් ගැන කියවන්න.

පොතු කැස්බෑවා තර්ජනයට ලක්ව සිටීද?

ඔව්. පසුගිය වසර 100 සිට 135 දක්වා කාලයේ ඇස්තමේන්තුගත 80% ක අඩුවීමකින් පසු, IUCN රතු ලැයිස්තුව 1996 සිට මෙය අති දැඩි ලෙස තර්ජනයට ලක්වූ විශේෂයක් ලෙස වර්ග කර ඇත. පැරණි කටු වෙළඳාමට අමතරව, ධීවර උපකරණ, බිත්තර එකතු කිරීම, දූෂණය සහ වෙරළබඩ සංවර්ධනය නිසා බිත්තර දමන වෙරළ තීර අහිමි වීම ද මීට තර්ජන වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ සියලුම මුහුදු කැස්බෑවුන් නීතියෙන් ආරක්ෂා කර ඇත.

පොතු කැස්බෑවුන් අසල හැසිරිය යුත්තේ කෙසේද?

• කොරල් පරයේදී දුරස්ථව සිටින්න. කැස්බෑවෙකු පසුපස හඹා නොයන්න, ස්පර්ශ නොකරන්න; කොරල්වලද නොගැටෙන ලෙස ප්‍රවේශම් වන්න.
• කැස්බෑ කටු කිසිවිටෙක මිලට නොගන්න. එයින් සෑදූ විය හැකි ඕනෑම සිහිවටනයකින් වළකින්න.
• වගකීම් සහිත ක්‍රියාකරුවෙකු තෝරාගන්න. ජලයට බැසීමට පෙර අමුත්තන්ට වනජීවීන් ගැන පැහැදිලි කරන අයෙකු සොයන්න.

ශ්‍රී ලංකාවේ අනෙකුත් මුහුදු කැස්බෑවුන් වන්නේ ගල් කැස්බෑවා, ඔලුගෙඩි කැස්බෑවා, බටු කැස්බෑවා සහ දාර කැස්බෑවාය.