බටු කැස්බෑවා

බටු කැස්බෑවා (Lepidochelys olivacea) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ හමු වන මුහුදු කැස්බෑවුන් පස් දෙනාගෙන් කුඩාම සතා වන අතර, ගල් කැස්බෑවාට පසු මෙහි වැඩිපුරම බිත්තර දමන්නේද මෙයයි. එහි ඉංග්‍රීසි නමේ “ඔලිව්” යන කොටස ලැබී ඇත්තේ එහි ඔලිව්-කොළ පැහැති කටුව නිසාය. ඉන්දියන් සාගරයේ වෙනත් ප්‍රදේශවල මෙය සමූහ වශයෙන් බිත්තර දැමීම ගැන ප්‍රසිද්ධ වුවද, ශ්‍රී ලංකාවේ වෙරළ තීරවලට ගැහැනු සතුන් සාමාන්‍යයෙන් පැමිණෙන්නේ තනිවය.

බටු කැස්බෑවා හඳුනාගන්නේ කෙසේද?

එහි කුඩා ප්‍රමාණය සහ වටකුරු, හදවතක හැඩයට ආසන්න කටුව හොඳම ඉඟි වේ.

• ප්‍රමාණය: කටුව 61 cm පමණ වන අතර, වැඩිහිටි සතුන්ගේ බර 50 kg ඉක්මවන්නේ කලාතුරකිනි.
• කටුව: ඔලිව්-කොළ පැහැති වන අතර දිගට ආසන්නව පළලයි; සමහර විට ඇල්ගී නිසා රතු පැහැයක් ගනී.
• තහඩු: කටුවේ පැති දිගේ සාමාන්‍යයෙන් යුගල හයේ සිට අට දක්වා ඇත; එය වෙනත් ඕනෑම මුහුදු කැස්බෑවෙකුට වඩා වැඩිය.
• පැටවුන්: තද අළු පැහැති වන අතර, තෙත් වූ විට කළු ලෙස පෙනේ.

බටු කැස්බෑවා ආහාරයට ගන්නේ කුමක්ද?

බටු කැස්බෑවුන් වැඩි වශයෙන් ආහාරයට ගන්නේ ජෙලි මාළුන්, මුහුදු ස්ක්වර්ට්, මුහුදු ඉකිරියන්, දැල්ලන්, ගොළුබෙල්ලන්, ඉස්සන් සහ කකුළුවන් වැනි සතුන්ය. මාළුන් සහ මාළු බිත්තරද ගන්නා අතර, වෙනත් ආහාර හිඟ තැන්වල ඇල්ගීද කති.

අරිබාඩා යනු කුමක්ද?

ස්පාඤ්ඤ භාෂාවෙන් “පැමිණීම” යන අරුත ඇති අරිබාඩා යනු දින කිහිපයක් ඇතුළත ගැහැනු සතුන් දහස් ගණනක් එකම වෙරළට පැමිණ සමූහ වශයෙන් බිත්තර දැමීමයි. දන්නා විශාලතම ස්ථානය ඉන්දියාවේ ඔඩිෂා ප්‍රාන්තයේ ගහිර්මාතා වන අතර, එහි වාර්ෂික ගණන් කිරීමක් කැස්බෑවුන් 100,000 සිට 500,000 දක්වා ළඟා විය හැකිය. ශ්‍රී ලංකාවේ අරිබාඩාවක් නැත. මෙහි බටු කැස්බෑවුන් විසිරුණු වෙරළ තීරවල තනි තනිව බිත්තර දමන බැවින්, විශාල සංඛ්‍යාවක් එකට දැකීමට බලාපොරොත්තු නොවිය යුතුය.

බටු කැස්බෑවුන් බිත්තර දමන්නේ කෙසේද?

ගැහැනු සතුන් එක් කන්නයකදී බිත්තර කැටි එකක් හෝ දෙකක්, සමහර විට තුනක්, මාසයක් පමණ පරතරයකින් දමති. එක් කැටියක සාමාන්‍යයෙන් බිත්තර 105 සිට 116 පමණ වේ. මුහුදු කැස්බෑවෙකුට සාපේක්ෂව බිත්තර ඉක්මනින් පුපුරන අතර, සාමාන්‍යයෙන් ගත වන්නේ දින 45 සිට 51 දක්වාය; නමුත් අයහපත් කාලගුණයේදී එය දින 70 දක්වා දිගු විය හැකිය.

ශ්‍රී ලංකාවේ බටු කැස්බෑවුන් දැකිය හැක්කේ කොහේද?

එක් සමාලෝචනයකට අනුව දිවයිනේ බිත්තර දමන කැස්බෑවුන්ගෙන් 30% පමණ බටු කැස්බෑවුන් වන අතර, උච්චතම කාලය නොවැම්බර් සිට මාර්තු පමණ දක්වාය.

• කොස්ගොඩ: නිරිතදිග වෙරළේ ප්‍රකට බිත්තර දමන වෙරළ තීරයක් වන අතර, ආසන්නයේ බිත්තර රැකවරණ මධ්‍යස්ථාන ඇත.
• රෙකාව: දකුණු වෙරළේ ආරක්ෂිත වෙරළ තීරයක්; මෙහිදී රාත්‍රියේ කැස්බෑවුන් බිත්තර දමන අයුරු නැරඹිය හැකිය.
• බූන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය: දකුණු වෙරළේ පිහිටි මෙම උද්‍යානයේ වෙරළ තීරවලද බිත්තර දමති.

චාරිකාවක් සැලසුම් කිරීමට කැස්බෑවුන් නැරඹීම සහ කැස්බෑ පැටවුන් මුදා හැරීම පිළිබඳ අපගේ මාර්ගෝපදේශ බලන්න, නැතහොත් ශ්‍රී ලංකාවේ සියලුම මුහුදු කැස්බෑවුන් ගැන කියවන්න.

බටු කැස්බෑවා තර්ජනයට ලක්ව සිටීද?

IUCN රතු ලැයිස්තුව මෙය අවදානමට ලක්විය හැකි විශේෂයක් ලෙස වර්ග කරන අතර, එය CITES I වන උපග්‍රන්ථයේ ඇතුළත් වේ; එමගින් ජාත්‍යන්තර වාණිජ වෙළඳාම තහනම් කෙරේ. ලොව බහුලවම සිටින මුහුදු කැස්බෑවුන්ගෙන් එකක් වුවද, බිත්තර එකතු කිරීම, දඩයම සහ සියල්ලටම වඩා ධීවර කර්මාන්තය නිසා මෙය පීඩනයට ලක්ව ඇත; ඇදගෙන යන දැල්වල සහ ගිල් දැල්වල පැටලී බොහෝ කැස්බෑවුන් දියේ ගිලී මිය යති. ශ්‍රී ලංකාවේ සියලුම මුහුදු කැස්බෑවුන් නීතියෙන් ආරක්ෂා කර ඇත.

බටු කැස්බෑවුන් නැරඹීම සඳහා උපදෙස්

• මඟපෙන්වන්නෙකු සමඟ යන්න. බිත්තර දමන වෙරළ තීරවලට යාම වඩාත් සුදුසු වන්නේ රාත්‍රියේ ප්‍රාදේශීය මඟපෙන්වන්නෙකු හෝ සංරක්ෂණ ව්‍යාපෘතියක් සමඟය.
• ආලෝකය නිවා තබන්න. දීප්තිමත් ආලෝකය බිත්තර දමන ගැහැනු සතුන්ට බාධා කළ හැකි අතර පැටවුන් නොමඟ යැවිය හැකිය.
• හොඳ බිත්තර රැකවරණ මධ්‍යස්ථානයක් තෝරාගන්න. පිළිගත් මධ්‍යස්ථාන පැටවුන් ප්‍රදර්ශනය සඳහා තබා නොගෙන, ඔවුන් එළියට පැමිණි වහාම මුදා හරිති.

ශ්‍රී ලංකාවේ අනෙකුත් මුහුදු කැස්බෑවුන් වන්නේ ගල් කැස්බෑවා, ඔලුගෙඩි කැස්බෑවා, දාර කැස්බෑවා සහ පොතු කැස්බෑවාය.