අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය

අනුරාධපුරය ලෝකයේ අඛණ්ඩව ජනාවාසව පැවති පැරණිතම නගරවලින් එකක් වන අතර, ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික භූ දර්ශනයේ වඩාත්ම වැදගත් ස්ථානය ලෙස ද සැලකිය හැකිය. සහස්‍ර දෙකකට පෙර පිහිටුවන ලද එය, තම්බපණ්ණි සහ උපතිස්ස නුවර යන පෙර බලකේන්ද්‍රවලින් පසු රජරට රාජධානියේ අගනුවර බවට පත් වූ අතර, පසුව ආසියාව පුරා ථේරවාද බුදුදහමේ හදවත බවට පත් විය. අද මෙම නගරය UNESCO ලෝක උරුම තත්ත්වය දරන අතර වන්දනාකරුවන්, ඉතිහාසඥයන් සහ සංචාරකයන් සමසමව ආකර්ෂණය කරයි.

නගරය කොළඹ සිට කිලෝමීටර 205ක් පමණ උතුරින්, උතුරු මැද පළාත තුළ මල්වතු ඔය ඉවුරේ පිහිටා ඇත. දාගැබ්, ආරාම නටබුන්, රාජකීය පොකුණු සහ පූජනීය ගස්වලින් ඝනව පිරුණු එහි පුරාණ පූජා භූමිය දකුණු ආසියාවේ වෙනත් කිසිවකට සමාන නොවේ.

අනුරාධපුරය ප්‍රසිද්ධ වන්නේ කුමක් සඳහාද?

අනුරාධපුරය වඩාත් ප්‍රසිද්ධ වන්නේ, ඉන්දියාවේ බුද්ධගයාවේදී බුදුරජාණන් වහන්සේ බුද්ධත්වයට පත් වූ මුල් බෝධියේ ශාඛාවකින් වැඩුණු පූජනීය බෝ ගස වන ශ්‍රී මහා බෝධියේ භාරකරු ලෙසය. ක්‍රි.පූ. 3 වන සියවසේදී ශ්‍රී ලංකාවට වැඩම කරවන ලද එය, රෝපණය කළ දිනය දන්නා ලෝකයේ පැරණිතම ලේඛනගත ගස ලෙස වන්දනාවට ලක් වේ.

බෝධියෙන් ඔබ්බට, නගරය හඳුනාගැනෙන්නේ එහි අසාමාන්‍ය ස්තූප මගිනි — බෞද්ධ ධාතු නිදන් කිරීම සඳහා ඉදි කළ අර්ධගෝලාකාර ධාතු ගර්භ. ඒවායින් විශාලතම ජේතවනාරාමය වරෙක පුරාණ ලෝකයේ උසම ගොඩනැගිලි අතර විය. පූජා භූමියට ඉහළින් සුදුවන් පැහැයෙන් බැබළෙන රුවන්වැලිසෑය, ශ්‍රී ලංකාවේ වඩාත්ම ගෞරවයට පාත්‍ර වන්දනා ස්ථානවලින් එකක් ලෙස පවතී. මෙම ස්මාරක එක්ව, අසාමාන්‍ය ඉංජිනේරු හැකියාවක් සහ ගැඹුරු ආධ්‍යාත්මික අරමුණක් යන දෙකම හිමි වූ ශිෂ්ටාචාරයකට සාක්ෂි දරයි.

අනුරාධපුරයේ නැරඹිය යුතු ප්‍රධාන ස්ථාන මොනවාද?

පූජා භූමිය තුළ ප්‍රධාන ස්මාරක බොහොමයක් පහසුවෙන් ආවරණය කළ හැකි ප්‍රදේශයක එක්රැස් වී ඇත. අමුත්තන් සාමාන්‍යයෙන් දින එකක් හෝ දෙකක් තුළ පහත ස්ථාන නරඹති:

• ශ්‍රී මහා බෝධිය — නගරයේ ආධ්‍යාත්මික හදවත වන, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ බුද්ධත්වය හා ජීවමාන සම්බන්ධයක් වන පූජනීය බෝ ගස.
• රුවන්වැලිසෑය (මහා ථූපය) — ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවසේදී දුටුගැමුණු රජු විසින් ඉදි කරන ලද, ඇත් පවුරකින් වට වූ සුදු හුණු ආලේප කළ මහා දාගැබ.
• ථූපාරාමය — ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණිතම ස්තූපය ලෙස පුළුල්ව සැලකෙන, සම්ප්‍රදායට අනුව බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු අකු ධාතුව නිදන් කර ඇති ස්ථානය.
• අභයගිරි දාගැබ — පරිමාව අනුව ලෝකයේ විශාලතම ස්තූපවලින් එකක් වන අතර, වරෙක භික්ෂූන් දහස් ගණනක් වැඩ වාසය කළ විශාල ආරාම සංකීර්ණයක කේන්ද්‍රය විය.
• ජේතවනාරාමය — මහසෙන් රජු විසින් ඉදි කරන ලද දැවැන්ත ස්තූපය; එහි මුල් උස ගීසා පිරමිඩවලට සමාන විය.
• ලෝවාමහාපාය (ලෝහ ප්‍රාසාදය) — මහල් නවයකින් යුත් භික්ෂු සභා ශාලාවක නටබුන්; අද එය ගල් කණු වනාන්තරයකින් සලකුණු වී ඇත.
• මිරිසවැටි විහාරය — වංශකථාවලට අනුව, දුටුගැමුණු රජු යුද්ධයට පෙර සිය හෙල්ල සිටවූ ස්ථානයේ ඔහු විසින් ඉදි කරන ලද ස්තූපයකි.
• ලංකාරාමය — අභයගිරි සංකීර්ණය අසල පිහිටි, වටා ඇති ගල් කණු නිසා කැපී පෙනෙන, වඩා නිහඬ හා අඩුවෙන් නරඹන ස්තූපයකි.
• ඉසුරුමුණි විහාරය — සුන්දර වැවක් අසල පිහිටි ගල් විහාරයක් වන අතර, සුප්‍රසිද්ධ "පෙම්වතුන්" කැටයම ඇතුළු සියුම් උන්නත කැටයම් සඳහා ප්‍රසිද්ධය.

පූජා භූමියට ඇතුළු වීමට ප්‍රවේශ පත්‍රයක් අවශ්‍ය වේ. පෝලිම්වල නොසිට පැමිණීමට හැකි වන පරිදි ලක්පුරට අනුරාධපුර පූජා භූමි ප්‍රවේශ පත්‍රය කලින් සකස් කර දිය හැකිය.

අනුරාධපුරය පොළොන්නරුව සමඟ සසඳන්නේ කෙසේද?

නගර දෙකම පුරාණ රාජකීය අගනුවර සහ UNESCO ලෝක උරුම ස්ථාන වන අතර, බොහෝ ගමන් සැලසුම් ඒවා එක් උතුරු මැද පළාත් චාරිකාවකට ඒකාබද්ධ කරයි. අනුරාධපුරය වඩා පැරණි, විශාල සහ ගැඹුරු ආගමික වැදගත්කමක් දරයි — වසර පුරා වන්දනාකරුවන් පැමිණෙන බැවින්, පුරාවිද්‍යා උද්‍යානයකට වඩා බෙහෙවින් වෙනස් ජීවමාන භක්තිමය වාතාවරණයක් එහි ඇත. ක්‍රි.ව. 11 වන සියවස පමණ වන විට අනුරාධපුරයෙන් පසු අගනුවර බවට පත් වූ පොළොන්නරුව වඩා සංයුක්ත වන අතර ඇතැම් ස්ථානවල වඩා හොඳින් සංරක්ෂණය වී ඇත; එහි සියුම් ගල් කැටයම් සහ අර්ධ දිනක ගවේෂණයකට වටිනා රාජකීය බලකොටුවක් ඇත.

කාලය ඉඩ දෙන්නේ නම්, දින දෙකක් තුළ දෙකම නැරඹීමෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ මුල් ශිෂ්ටාචාරවල පැහැදිලි කතා ප්‍රවාහයක් ලැබේ.

අනුරාධපුරය නැරඹීමට හොඳම කාලය කුමක්ද?

උතුරු මැද පළාතට අර්ධ ශුෂ්ක දේශගුණයක් ඇත. නැරඹීම සඳහා වඩාත්ම වියළි හා සුවපහසු කාලය දළ වශයෙන් මැයි සිට සැප්තැම්බර් දක්වා වන අතර, එවිට වර්ෂාපතනය අඩු වන අතර උෂ්ණත්වය උණුසුම් නමුත් දරාගත හැකි මට්ටමක පවතී. ඊසාන දිග මෝසම (ඔක්තෝබර් සිට ජනවාරි දක්වා) ඉඳහිට තද වැසි ගෙන එන නමුත් පැය කිහිපයකට වඩා ගමනට බාධා කරන්නේ කලාතුරකිනි.

නැරඹීමට වඩාත්ම ආකර්ෂණීය කාලය ශ්‍රී ලංකාවට බුදුදහම හඳුන්වා දීම සමරන ජූනි මාසයේ පොසොන් පොහොය උත්සවයයි. නගරය සුදු ඇඳගත් වන්දනාකරුවන්ගෙන්, ආලෝකමත් සිද්ධස්ථානවලින් සහ රාත්‍රිය පුරා ගමන් කරන පෙරහැරවලින් පිරී යයි — එය දිවයිනේ වෙනත් කිසිදු තැනක සමාන කළ නොහැකි අත්දැකීමකි. ජූලි සහ අගෝස්තු මාසවල වාර්ෂික එසළ පොහොය ද විශාල භක්තිමය රැස්වීම් ආකර්ෂණය කරයි.

කොළඹ සිට අනුරාධපුරයට යන්නේ කෙසේද?

කොළඹ සහ අනුරාධපුරය අතර ප්‍රවාහන විකල්ප කිහිපයක් ඇත:

පූජා භූමිය තුළ, ප්‍රධාන දොරටුව අසල ආගන්තුක නිවාසවලින් කුලියට ගත් බයිසිකලයක් ස්ථාන අතර ගමන් කිරීමට වඩාත්ම ප්‍රායෝගික හා ප්‍රසන්න ක්‍රමයයි. උෂ්ණත්වයේ බයිසිකල් පැදීමට අකමැති අයට ත්‍රීරෝද රථ බහුලව ඇත.

අනුරාධපුරය අසල මට දැකගත හැකි වනජීවීන් මොනවාද?

උතුරු මැද පළාතට ශ්‍රී ලංකාවේ වඩාත් සාරවත් වනජීවී වාසස්ථාන කිහිපයක් මායිම් වේ. අනුරාධපුරයට කිලෝමීටර 30ක් පමණ බටහිරින් පිහිටි විල්පත්තුව ජාතික වනෝද්‍යානය රටේ විශාලතම ජාතික වනෝද්‍යානය වන අතර, දිවියන් ඔවුන්ගේ ස්වාභාවික වාසස්ථානයේදී නිරීක්ෂණය කිරීමට ශ්‍රී ලංකාවේ හොඳම ස්ථානවලින් එකකි. වියළි කලාප වනාන්තරය තුළ පිහිටි ස්වාභාවික විල් (විලු) සහිත එහි සුවිශේෂී භූ දර්ශනය, දකුණේ වඩා ප්‍රසිද්ධ උද්‍යානවලට වඩා සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් ය.

දිස්ත්‍රික්කයේ ග්‍රාමීය මාර්ග දිගේ, විශේෂයෙන් සැන්දෑ කාලයේ වාරි වැව් අසල, අලි බහුලව හමු වේ. වියළි සමයේදී පුරාණ ජලාශ අවට ලතුවැකියන්, පැලිකන් කුරුල්ලන් සහ විවරතුඩුවන් විශාල සංඛ්‍යාවකින් රැස් වෙති.

පුරාණ වැව් නැරඹීමට හොඳම ක්‍රමය කුමක්ද?

අනුරාධපුරයේ ජල ඉංජිනේරු ශිල්පය එහි ස්මාරක තරමටම විස්මිතය. නගරය නඩත්තු වූයේ මිනිසා විසින් තැනූ විශාල ජලාශ ජාලයක් මගිනි — තිසා වැව, නුවර වැව සහ බසවක්කුලම ඒ අතර වේ — ඒවා අදටත් වාරිමාර්ග සඳහා භාවිත වේ. හිරු උදාවේදී හෝ හිරු බැසීමේදී මෙම වැව්වල වැව් බැමි දිගේ බයිසිකල් පැදීමෙන්, ගස් පෙළට ඉහළින් නැගෙන දාගැබ්වල සිල්වට් සහිත, නගරයේ වඩාත්ම හැඟීම්බර දසුන් කිහිපයක් ලැබේ.

ප්‍රධාන වැව් තුනෙන් විශාලතම නුවර වැව හෙක්ටයාර 1,000කට වඩා ආවරණය කරන අතර පොහොසත් පක්ෂි ජීවිතයකට සහාය වේ. අලුයම එහි වැව් බැම්ම දිගේ කෙටි ඇවිදීමක් දියකාවන්, කොකුන්, පිළිහුඩුවන් සහ වෙරළ පක්ෂීන් දැකගැනීමට විශ්වාසදායක ක්‍රමයකි.

අනුරාධපුරය නැරඹීම සඳහා ප්‍රායෝගික තොරතුරු

• ඇඳුම් පැළඳුම්: ක්‍රියාකාරී විහාරස්ථානවල සුදු හෝ ලා පැහැති ඇඳුම් අනිවාර්ය වේ. උරහිස් සහ දණහිස් වැසිය යුතුය. ඕනෑම සිද්ධස්ථානයකට ඇතුළු වීමට පෙර පාවහන් ගලවන්න.
• පාවහන්: පූජා භූමියේදී දහවල් වන විට උණුසුම් වන ගල් ඇතිරිලි මත සැලකිය යුතු ලෙස ඇවිදීමට සිදු වේ. ඝන පතුලක් සහිත, පහසුවෙන් ගලවා දැමිය හැකි පාවහන් ප්‍රායෝගිකය.
• ඡායාරූපකරණය: සාමාන්‍යයෙන් ස්මාරකවල ඡායාරූප ගැනීමට අවසර ඇති නමුත් ශ්‍රී මහා බෝධියේ ආසන්න පාමුලදී අවසර නැත. පළ කර ඇති සංඥා අනුගමනය කරන්න.
• විවෘත වේලාවන්: පූජා භූමිය තුළ බොහෝ ස්ථාන අලුයම සිට හිරු බැසීම පමණ දක්වා ප්‍රවේශ විය හැකිය. රජයේ නිවාඩු දිනවල කෞතුකාගාර පහසුකම් වසා තිබිය හැකිය.
• නවාතැන්: නගරයේ විවිධ ආගන්තුක නිවාස සහ මධ්‍යම පෙළේ හෝටල් ඇත. නව නගරය තුළ හෝ ඊට ආසන්නව (පැරණි නගරය/පූජා භූමි ප්‍රදේශයට වෙනස්ව) නවාතැන් ගැනීමෙන් ආපනශාලා සහ ප්‍රවාහනය වෙත පහසු ප්‍රවේශයක් ලැබේ.