මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කය

මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කය ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාතේ ඊසාන දිග කෙළවරේ පිහිටා ඇති අතර, එහිදී ඝන වනාන්තර බෙංගාල බොක්ක දිගේ විහිදෙන, බොහෝ දුරට සංවර්ධනය නොවූ දිගු වෙරළ තීරයක් හමු වේ. වර්ග කිලෝමීටර 2,617ක් පමණ ආවරණය කරන එය රටේ අඩුම ජන ඝනත්වයක් ඇති දිස්ත්‍රික්කවලින් එකකි — මෑත ඉතිහාසය මෙන්ම භූගෝලය ද මෙම තත්ත්වය හැඩගස්වා ඇත. සුපුරුදු සංචාරක මාර්ගයෙන් ඔබ්බට යන සංචාරකයන්ට මුලතිව් ස්වාභාවික වෙරළබඩ දර්ශන, වැදගත් යුද ස්මාරක ස්ථාන සහ දෙමළ උතුරේ පශ්චාත් ගැටුම් යථා තත්ත්වයට පත්වීම දෙස බැලීමට කවුළුවක් පිරිනමයි.

මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කයේ ඉතිහාසය කුමක්ද?

වර්තමාන මුලතිව් ප්‍රදේශයේ කොටස් වරෙක යුරෝපීය යටත් විජිතකරණයට පෙර උතුරු ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛ දෙමළ රාජ්‍යය වූ යාපනය රාජධානියේ අධිකාරය යටතේ පැවතිණි. ඉන්පසු පෘතුගීසි, ලන්දේසි සහ බ්‍රිතාන්‍ය පරිපාලන අනුපිළිවෙළින් පැමිණි අතර, ඒ සෑම එකක්ම දිවයිනේ පාලනය ප්‍රතිසංවිධානය කළේය. බ්‍රිතාන්‍ය පාලනය යටතේ මෙම ප්‍රදේශය වන්නි දිස්ත්‍රික්කයේ කොටසක් වූ අතර, 1833 කෝල්බෲක්-කැමරන් කොමිසම ජනවාර්ගික පදනම් වූ ව්‍යුහයන් අහෝසි කර භූගෝලීය පළාත් පහක් ස්ථාපිත කරන තෙක් එය දෙමළ පරිපාලන කලාපයක් තුළ පිහිටියේය. වන්නි දිස්ත්‍රික්කය යාපනය සහ මන්නාරම සමඟ අලුතින් පිහිටුවන ලද උතුරු පළාතට ඈඳා ගන්නා ලදී.

අද පවතින ආකාරයේ දිස්ත්‍රික්කය 1978 සැප්තැම්බර් මාසයේදී, වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කයේ උතුරු කොටසින් සහ යාපනය, මන්නාරම සහ ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කවල යාබද කොටස්වලින් භූමිය ලබා ගනිමින් වෙන් කරන ලදී. ප්‍රදේශයේ ජනාවාස රටා දහඅටවන සියවසේ අග භාගයේදී සැලකිය යුතු ලෙස හැඩගැසුණු අතර, එකල යාපනය අර්ධද්වීපයේ — විශේෂයෙන් අලවෙට්ටි, උඩුපිඩ්ඩි සහ නවාලි ප්‍රදේශවල — පවුල් වන්නි අභ්‍යන්තරයේ ඉඩම් වගා කිරීම සඳහා දකුණට සංක්‍රමණය වූහ.

ශ්‍රී ලංකාවේ සිවිල් ගැටුම අතරතුර මුලතිව් ජාත්‍යන්තරව ප්‍රසිද්ධ විය. දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි සංවිධානය (එල්ටීටීඊ) වසර ගණනාවක් දිස්ත්‍රික්කය අල්ලාගෙන සිටි අතර, යුද්ධයේ අවසාන සටන් 2009 මුල් භාගයේදී මුලතිව් නැගෙනහිර වෙරළේ සිදු විය. ස්මාරක, අතහැර දැමූ යටිතල පහසුකම් සහ අඛණ්ඩ ප්‍රතිසංස්කරණ වැඩසටහන් හරහා එම ඉතිහාසයේ බර ප්‍රදේශය තුළ පැහැදිලිව දැකිය හැකිය.

මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කය හරියටම පිහිටා ඇත්තේ කොහේද?

දිස්ත්‍රික්කය දිවයිනේ ඊසාන දිග ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇති අතර, වයඹ දිගින් කිලිනොච්චිය දිස්ත්‍රික්කයට, බටහිරින් මන්නාරම දිස්ත්‍රික්කයට, නිරිත දිගින් වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කයට සහ ගිනිකොන දිගින් ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කයට මායිම් වේ. එහි නැගෙනහිර මායිම බෙංගාල බොක්කේ වෙරළ තීරය වන අතර, එය ජනාවාස ස්වල්පයක් සහ සංචාරක යටිතල පහසුකම් කිසිවක් පාහේ නොමැතිව කිලෝමීටර දස ගණනක් දිගේ විහිදේ — එය ශ්‍රී ලාංකේය ප්‍රමිතීන් අනුව සැබවින්ම දුර බැහැර ප්‍රදේශයක් කරයි.

මුලතිව් දිස්ත්‍රික් නගරය පරිපාලන අගනුවර සහ ප්‍රධාන සේවා කේන්ද්‍රස්ථානය ලෙස ක්‍රියා කරයි. මුලතිව් කොළඹට සම්බන්ධ කරන මාර්ග වවුනියාව හරහා (A9 මහාමාර්ගය ඔස්සේ) හෝ කිලිනොච්චිය සහ යාපනය හරහා උතුරු වෙරළබඩ මාර්ගය දිගේ දිව යයි.

මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කය පරිපාලනය කරනු ලබන්නේ කෙසේද?

ශ්‍රී ලංකාවේ සියලුම දිස්ත්‍රික්ක මෙන්ම, මුලතිව් ද මධ්‍යම රජය විසින් පත් කරනු ලබන දිස්ත්‍රික් ලේකම්වරයෙකු ප්‍රධානත්වය දරන දිස්ත්‍රික් ලේකම් කාර්යාලයක් මගින් පරිපාලනය කෙරේ. දිස්ත්‍රික්කය ප්‍රාදේශීය ලේකම් (DS) කොට්ඨාස හයකට බෙදා ඇති අතර, ඒ සෑම එකක්ම ප්‍රාදේශීය ලේකම්වරයෙකු විසින් අධීක්ෂණය කරනු ලැබේ. මෙම ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස තවදුරටත් ග්‍රාම නිලධාරී (GN) වසම් 136කට බෙදා ඇති අතර, ඒවා ප්‍රාදේශීය පාලනයේ සහ සේවා සැපයීමේ මූලික ස්තරය වේ.

මුලතිව්හිදී සංචාරකයන්ට දැකිය හැකි සහ කළ හැකි දේ මොනවාද?

මුලතිව් සංචාරක කර්මාන්තය තවමත් සංවර්ධනය වෙමින් පවතින අතර, ස්වාධීන සිතුවිලි ඇති සංචාරකයන්ට එහි ආකර්ෂණයේ කොටසක් වන්නේ එයයි. දිස්ත්‍රික්කයේ පොල් ගස්වලින් වට වූ දිගු වෙරළ තීරය එහි සුන්දරත්වය නොතකා සංචාරකයන් ස්වල්පයක් පමණක් දකී. මුලතිව් නගරය අසල සහ තවත් උතුරට නන්දිකඩාල් දෙසට ඇති වෙරළ තීරවලට ප්‍රවේශ විය හැකි නමුත්, පහසුකම් තවමත් මූලික මට්ටමේ පවතී.

• නන්දිකඩාල් කලපුව: කලපුව සහ එය වට කරන තෙත්බිම් පාරිසරිකව වැදගත් වන අතර, සිවිල් යුද්ධයේ අවසාන අදියරේ ප්‍රධාන ස්ථානවලින් එකක් සලකුණු කරයි. අසලින් යුද ස්මාරක ඉදිකිරීම් ස්ථාපිත කර ඇත.
• යුද ස්මාරක ස්ථාන: ස්මාරක කිහිපයක් සහ සේවයෙන් ඉවත් කළ යුධ උපකරණ ප්‍රදර්ශන ගැටුම පිළිබඳ ගැඹුරු සිහිකැඳවීම් ලෙස පවතී. මේවා ඉතිහාසඥයින්, මාධ්‍යවේදීන් සහ 2009 සිදුවීම් සමඟ පෞද්ගලික සම්බන්ධතා ඇති අය ආකර්ෂණය කරයි.
• කොක්කිලායි කලපුව: දිස්ත්‍රික්කයේ දකුණු වෙරළබඩ මායිමේ පිහිටි මෙම කලපුව පිළිගත් කුරුලු නැරඹුම් ස්ථානයක් වන අතර, විශේෂයෙන් උතුරු අර්ධගෝලයේ ශීත ඍතු මාසවලදී ජලචර කුරුල්ලන් සහ සංක්‍රමණික විශේෂ ආකර්ෂණය කරයි.
• චාලෙයි සහ පුදුකුඩියිරිප්පු: පශ්චාත් යුද ප්‍රතිසංස්කරණයේ වේගය පිළිබිඹු කරන සහ යථා තත්ත්වයට පත්වෙමින් පවතින උතුරේ දෛනික ජීවිතය පිළිබඳ සැබෑ දසුනක් ලබා දෙන කුඩා වෙරළබඩ නගර.
• වෙරළබඩ ධීවර ප්‍රජාවන්: මුලතිව් ආර්ථිකය ධීවර කර්මාන්තය මත පදනම් වේ. උදෑසන කලින් මසුන් ඇල්ලීමේදී දේශීය ධීවරයින් නැරඹීම හෝ ඔවුන් හා එක්වීම, එය දේශීයව සංවිධානය කර ගන්නා සංචාරකයන්ට අවිධිමත් නමුත් අමතක නොවන අත්දැකීමකි.

බෙංගාල බොක්කේ පොහොසත් ජලය සැලකූ විට, සාගර ක්‍රියාකාරකම් කෙරෙහි උනන්දුවක් දක්වන අයට දිස්ත්‍රික්කයේ වෙරළෙන් ඔබ්බට ගැඹුරු මුහුදේ මසුන් ඇල්ලීම සඳහා අවස්ථා ලැබිය හැකි නමුත්, දිස්ත්‍රික්කයේ සංවිධිත සේවා සපයන්නන් සීමිත බැවින් කල්තියා සැලසුම් කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.

මුලතිව් නැරඹීමට හොඳම කාලය කවදාද?

ශ්‍රී ලංකාවේ ඊසාන දිග වෙරළ ඊසාන දිග මෝසම් සුළඟේ (දළ වශයෙන් නොවැම්බර් සිට ජනවාරි දක්වා) බලපෑමට ලක් වන අතර, එය මුලතිව්වලට අධික වර්ෂාව ගෙන එයි. සංචාරය සඳහා වඩාත් සුවපහසු කාලය මැයි සහ සැප්තැම්බර් අතර වන අතර, එවිට කාලගුණය වඩාත් වියළි වන අතර මුහුද වඩාත් සන්සුන්ය. එම මාසවලින් පිටත, දිගු වර්ෂාවෙන් පසු වෙරළබඩ ප්‍රදේශවලට මාර්ග ප්‍රවේශය දුෂ්කර විය හැකි අතර, දැනටමත් සීමිත නවාතැන් විකල්ප තවත් අඩු විය හැකිය.

කොළඹ සිට මුලතිව්වලට යන්නේ කෙසේද?

කොළඹ සිට වඩාත් ප්‍රායෝගික මාර්ගය වන්නේ A9 මහාමාර්ගය දිගේ උතුරට වවුනියාව දක්වා රිය පැදවීම හෝ බස් රථයකින් යාම, පසුව B69 මාර්ගය ඔස්සේ ඊසාන දිගට මුලතිව් නගරය දෙසට ඉදිරියට යාමයි — මුළු ගමන කිලෝමීටර 320ක් පමණ වන අතර මාර්ග තත්ත්වය අනුව පෞද්ගලික වාහනයකින් සාමාන්‍යයෙන් පැය පහේ සිට හයක් ගත වේ. විකල්ප මාර්ගයක් ත්‍රිකුණාමලය හරහා ඊසාන දිග වෙරළ දිගේ ඉහළට දිව යන අතර, එය දුර වැඩි කළද මනරම් කලපු ප්‍රදේශ හරහා ගමන් කරයි. මුලතිව්වලට දුම්රිය සම්බන්ධතාවක් නොමැත; ආසන්නතම දුම්රිය ස්ථාන බටහිරින් උතුරු දුම්රිය මාර්ගයේ පිහිටා ඇත. දිස්ත්‍රික්කය ගවේෂණය සඳහා වඩාත් නම්‍යශීලී විකල්පය වන්නේ කොළඹ හෝ යාපනයේ සිට පෞද්ගලික මෝටර් රථයක් කුලියට ගැනීමයි.

මුලතිව් සංචාරකයන්ට ආරක්ෂිතද?

දිස්ත්‍රික්කය 2009 සිට සිවිල් සංචාර සඳහා විවෘතව ඇති අතර සාමාන්‍ය පරිදි පරිපාලනය කෙරේ. හිටපු ගැටුම් කලාප අසල සමහර ප්‍රදේශවලට තවමත් සීමිත ප්‍රවේශයක් ඇති බව හෝ පුපුරා නොගිය යුධ උපකරණ සම්බන්ධයෙන් ප්‍රවේශම් විය යුතු බව සංචාරකයන් දැනුවත් විය යුතුය — ස්ථාපිත මාර්ගවල රැඳී සිටීම සහ නුහුරු ග්‍රාමීය භූමියකට පිවිසීමට පෙර දේශීය මඟපෙන්වීම් ලබා ගැනීම සුදුසුය. ශ්‍රී ලංකා සංචාරක සංවර්ධන අධිකාරියට සහ ප්‍රාදේශීය රජයේ කාර්යාලවලට වර්තමාන ප්‍රවේශ සීමා පිළිබඳව උපදෙස් දිය හැකිය.

දිස්ත්‍රික්කය සහාය දක්වන වනජීවීන් සහ ස්වාභාවික පරිසර මොනවාද?

වියළි කලාප පඳුරු වනාන්තරවල විශාල ප්‍රදේශ මුලතිව් අභ්‍යන්තරයෙන් වැඩි කොටසක් ආවරණය කරන අතර, අලි, මුවන් සහ විවිධ කුරුලු විශේෂවලට වාසස්ථාන සපයයි. වෙරළ දිගේ ඇති කලපු — විශේෂයෙන් කොක්කිලායි — ජලචර කුරුල්ලන් සඳහා ජාත්‍යන්තරව පිළිගැනේ. බටහිරින් පිහිටි විල්පත්තු ජාතික වනෝද්‍යානය තරම් ප්‍රසිද්ධ, නිල වශයෙන් ගැසට් කළ ජාතික වනෝද්‍යානයක් දිස්ත්‍රික්කයේ නොමැති වුවද, එහි භූමියෙන් බොහෝ කොටසක නොකැළඹුණු ස්වභාවය නිසා ග්‍රාමීය ප්‍රදේශ හරහා ගමන් කරන අයට වනජීවීන් හමුවීම සාපේක්ෂව සුලභය.