වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය

වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාතේ දකුණු කොටසේ පිහිටා ඇති අතර, දිවයිනේ වියළි කලාප උතුර සහ වඩාත් ඝන ජනාවාස සහිත මධ්‍යම ප්‍රදේශ අතර මායිම දෙපසම විහිදේ. යාපනය දෙසට විහිදෙන, පඳුරුවලින් වැසුණු විශාල තැනිතලා වන වන්නියට දොරටුව ලෙස දිගු කලක් තිස්සේ හැඳින්වෙන මෙම දිස්ත්‍රික්කය සියවස් ගණනාවක ස්තරගත ඉතිහාසයක් දරයි: පුරාණ රාජධානි, යටත් විජිත පරිපාලනය සහ දශක ගණනාවක සිවිල් ගැටුමකින් පසු මන්දගාමී, අධිෂ්ඨානශීලී යථා තත්ත්වයට පත්වීම. අද වවුනියාව, ජනප්‍රිය දකුණු සංචාර මාර්ගයෙන් ඔබ්බට ශ්‍රී ලංකාව ගැන කුතුහලයක් දක්වන සංචාරකයන්ට වැඩි වැඩියෙන් ප්‍රවේශ විය හැකි ගමනාන්තයකි.

වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කයේ ඉතිහාසය කුමක්ද?

ක්‍රි.පූ. 5 වන සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. 13 වන සියවස දක්වා, වර්තමානයේ වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය සාදන භූමිය, උතුරු මැද තැනිතලා පුරා විහිදුණු චාරිත්‍රමය සහ කෘෂිකාර්මික හදවත වූ පුරාණ රාජධානිය වන රජරටේ කොටසක් විය. පොළොන්නරුවේ නටබුන් එම යුගයේ ශිෂ්ටාචාරයේ පරිමාණය පිළිබඳ යම් අවබෝධයක් ලබා දෙයි. රජරට පරිහානියෙන් පසු, ප්‍රදේශය දළ වශයෙන් 13 වන සියවසේ සිට උතුරු අර්ධද්වීපය ආධිපත්‍යය දැරූ හින්දු දෙමළ රාජ්‍යයක් වූ යාපනය රාජධානියේ අධිරාජ්‍යත්වය යටතේ ක්‍රියා කළ වන්නි ප්‍රධානීන් අතට පත් විය.

යටත් විජිත පාලනය අනුප්‍රාප්තික රැළි ලෙස පැමිණියේය. 16 වන සියවසේදී පෘතුගීසි පරිපාලකයින් දිස්ත්‍රික්කය සිය උතුරු භූමි ප්‍රදේශවලට ඈඳා ගත් අතර, 17 වන සියවසේදී ලන්දේසීන් ද, අවසානයේ 1815 දී මුළු දිවයින පුරාම පාලනය තහවුරු කළ බ්‍රිතාන්‍යයන් ද පැමිණියහ. මුල් බ්‍රිතාන්‍ය පාලනය යටතේ, ලංකාව ජනවාර්ගිකව නිර්වචනය කළ පරිපාලන ව්‍යුහයන් තුනකට — පහතරට සිංහල, උඩරට සිංහල සහ දෙමළ — බෙදා තිබූ අතර, එකල වන්නි දිස්ත්‍රික්කය ලෙස හැඳින්වූ ප්‍රදේශය දෙමළ පරිපාලනයට අයත් විය.

1833 කෝල්බෲක්-කැමරන් කොමිසම මෙය භූගෝලීය පළාත් පහකට ප්‍රතිසංවිධානය කළේය. වන්නි දිස්ත්‍රික්කය යාපනය සහ මන්නාරම සමඟ ඒකාබද්ධ කර උතුරු පළාත පිහිටුවන ලදී. පසුකාලීන දශක තුළ දිස්ත්‍රික්කය ප්‍රථමයෙන් මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කය ලෙසත් පසුව වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය ලෙසත් නම් කරන ලදී. 1948 දී ශ්‍රී ලංකාව නිදහස ලබන විට, වවුනියාව උතුරු පළාත තුළ ඇති දිස්ත්‍රික්ක තුනෙන් එකක් විය. 1978 සැප්තැම්බර් මාසයේදී වවුනියාවේ උතුරු ප්‍රදේශවලින් මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කය වෙන් කරන ලද අතර, එමගින් දිස්ත්‍රික්කයට එහි වර්තමාන මායිම් ලැබුණි.

ශ්‍රී ලංකාවේ සිවිල් යුද්ධය අතරතුර වවුනියාවේ සිදු වූයේ කුමක්ද?

20 වන සියවසේ අග භාගයේ වැඩි කාලයක් සහ 2000 ගණන් දක්වා, වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කයේ සැලකිය යුතු කොටස් දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි සංවිධානය (එල්ටීටීඊ) විසින් පාලනය කරන ලදී. දිස්ත්‍රික්කය ඉදිරි පෙළ කලාපයක් බවට පත් වූ අතර, වවුනියාව නගරයම රජය සතු සහ කැරලිකරුවන් සතු භූමිය අතර ප්‍රායෝගික මුරපොළක් ලෙස ක්‍රියා කළේය. සිවිල් ජීවිතය දැඩි ලෙස අඩාල වූ අතර, ප්‍රදේශයට ඇතුළු වීම සහ පිටවීම වසර ගණනාවක් දැඩි ලෙස සීමා කරන ලදී.

2009 මැයි මාසයේදී ජාතික වශයෙන් යුද්ධය අවසන් වීමට වසරකට පෙර, 2008 දී ශ්‍රී ලංකා හමුදාව මුළු දිස්ත්‍රික්කයම නැවත අල්ලා ගත්තේය. පශ්චාත් යුද සමය සැලකිය යුතු ප්‍රතිසංස්කරණයක්, අවතැන් වූ ප්‍රජාවන් නැවත පදිංචි කිරීමක් සහ අමුත්තන්ට ක්‍රමයෙන් නැවත විවෘත කිරීමක් ගෙන ආවේය. දැන් මෙහි සංචාරය කිරීම යනු සක්‍රීයව නැවත ගොඩනැගෙමින් පවතින ප්‍රදේශයක් හමුවීමයි — එය වඩාත් ස්ථාපිත සංචාරක මාර්ගවල නොමැති බරක් සහ ගැඹුරක් අත්දැකීමට ලබා දෙයි.

වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කයේදී මට දැකිය හැකි සහ කළ හැකි දේ මොනවාද?

වවුනියාව නගරයම සාම්ප්‍රදායික සංචාරක කේන්ද්‍රයකට වඩා ක්‍රියාකාරී වෙළඳ නගරයක් වන නමුත්, එහි වීදි දිගේ ඇවිදීමට කාලය ගන්නා කුතුහලයෙන් යුත් සංචාරකයන්ට එය වටිනා අත්දැකීමක් ලබා දෙයි. නගරයට බටහිරින් පිහිටි චෙට්ටිකුලම් ප්‍රදේශය පුරාණ වැව් සහ අවට පඳුරු වනාන්තරවලට නිවහන වන අතර — ප්‍රදේශයේ වාරිමාර්ග යුගයේ අතීතය ඉඟි කරන නිස්කලංක භූ දර්ශනයකි.

• මඩුකන්ද විහාරය: මුල් අනුරාධපුර යුගයට අයත් යැයි විශ්වාස කෙරෙන, දිස්ත්‍රික්කයේ වඩාත් වැදගත් බෞද්ධ ස්ථානවලින් එකකි. වසර පුරා වන්දනාකරුවන් පැමිණේ.
• වවුනියාව පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරය: ප්‍රදේශයෙන් සොයා ගත් පුරාවස්තුවල කුඩා නමුත් වටිනා එකතුවක් වන අතර, දිස්ත්‍රික්කයේ පූර්ව යටත් විජිත ස්තර පිළිබඳ පසුබිම් අවබෝධයක් ලබා දෙයි.
• ඕමන්තේ මුරපොළ ප්‍රදේශය: ඓතිහාසිකව උතුර සහ දකුණ අතර මායිම වූ, දැන් විවෘත හරස් ස්ථානයක් වන මෙය, ගැටුම් සමය සිහිපත් කරන හෝ අධ්‍යයනය කරන අයට තවමත් යම් බරපතලකමක් දරයි.
• අවට වැව් ප්‍රදේශ: දිස්ත්‍රික්කය පුරා වී වගාවට සහාය වන පුරාණ වාරිමාර්ග වැව් (වැව) විසිරී ඇත. උදෑසන කලින් සංචාරය කිරීමෙන් හොඳ කුරුලු නැරඹීමක් ලැබෙන අතර, ජල මාර්ග අවට ලතු වැහිලිහිණියන්, විවරතුඩුවන් සහ විවිධ පිළිහුඩු විශේෂ සුලභය.
• විල්පත්තු ජාතික වනෝද්‍යානයට ප්‍රවේශය: විල්පත්තු ජාතික වනෝද්‍යානය වවුනියාවේ සිට ළඟා විය හැකි දුරක පිහිටා ඇති අතර, උතුරු සංස්කෘතික ගමන් සැලැස්මක් වනජීවී දිනයක් සමඟ ඒකාබද්ධ කිරීම සඳහා දිස්ත්‍රික්කය ප්‍රායෝගික කඳවුරක් කරයි.

කොළඹ සිට වවුනියාවට යන්නේ කෙසේද?

වවුනියාව කොළඹට උතුරින් කිලෝමීටර 250ක් පමණ දුරින් පිහිටා ඇති අතර, වියළි උතුරු භූමියට ඇතුළු වීමට පෙර දඹුල්ල හරහා ගමන් කරන ප්‍රධාන උතුරු-දකුණු ධමනි මාර්ගය වන A9 මහාමාර්ගය ඔස්සේ පැය හතරේ සිට පහක් පමණ ගත වන පහසු රිය පැදවීමකි. ගමනම පැහැදිලිව වෙනස් භූ දර්ශන කලාප කිහිපයක් හරහා ගමන් කරන අතර, තමන්ම රිය පදවන සංචාරකයන්ට සාධාරණ ලෙස සරලය.

උතුරු දුම්රිය මාර්ගයේ දුම්රිය සේවා කොළඹ කොටුව දුම්රිය ස්ථානය වවුනියාව සමඟ සම්බන්ධ කරයි. සේවාව අනුව ගමන් කාලය වෙනස් වන නමුත්, දළ වශයෙන් පැය පහේ සිට හයක් බලාපොරොත්තු වන්න. දුම්රිය මාර්ගයෙන් යාමට වඩා සැහැල්ලු විකල්පයක් ලබා දෙන අතර, මාර්ගයේ උතුරු කොටස — යුද හානියෙන් පසු නැවත ඉදි කරන ලද — ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණෙන බොහෝ අමුත්තන් කලාතුරකින් දකින දර්ශන හරහා ගමන් කරයි.

කොළඹ බණ්ඩාරනායක ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළට පැමිණෙන අයට, විශේෂයෙන් ගමන් මලු සමඟ ගමන් කරන්නේ නම් හෝ ප්‍රමාද වී පැමිණෙන්නේ නම්, පෞද්ගලික ප්‍රවාහනය වඩාත් සුවපහසු විකල්පයයි. ලක්පුර දිස්ත්‍රික්කයේ විවිධ නවාතැන් ස්ථානවලට ගුවන්තොටුපළේ සිට වවුනියාවට ප්‍රවාහන සේවා පිරිනමයි.

වවුනියාව නැරඹීමට හොඳම කාලය කවදාද?

වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය වසරේ වැඩි කාලයක් වියළි දේශගුණයක් අත්විඳින අතර, ඊසාන දිග මෝසම ඔක්තෝබර් සහ ජනවාරි අතර වර්ෂාව ගෙන එයි. සංචාරය සඳහා වඩාත් වියළි සහ සුවපහසු කාලය පෙබරවාරි සිට සැප්තැම්බර් දක්වා වන අතර, එවිට උෂ්ණත්වය උණුසුම් නමුත් ඉවසිය හැකි වන අතර මාර්ග තත්ත්වය විශ්වාසදායකය. මෙම කාලයෙන් පිටත සංචාරය කළ හැකි නමුත්, ඉඳහිට අධික වර්ෂාව සහ වඩාත් දුර බැහැර ප්‍රදේශවල වැව් මාර්ග ජලයෙන් යට වීමේ හැකියාව බලාපොරොත්තු වන්න.

අප්‍රේල් සහ ජූනි අතර දිස්ත්‍රික්කය සැලකිය යුතු ලෙස උණුසුම් වන අතර, එවිට මධ්‍යාහ්න උෂ්ණත්වය 35°C ඉක්මවිය හැකිය. මෙම කාලය තුළ පුරාවිද්‍යා ස්ථාන සහ වැව් ප්‍රදේශවල ඇවිදීම් සඳහා උදෑසනම පිටත් වීම දැඩි ලෙස නිර්දේශ කෙරේ.

වවුනියාව සහ අවට ප්‍රදේශවල මට සොයා ගත හැකි වනජීවීන් මොනවාද?

වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කයෙන් වැඩි කොටසක් ආවරණය කරන වියළි කලාප පඳුරු ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු තැනිතලාවලට ආවේණික වනජීවීන් රැසකට සහාය වේ. ශ්‍රී ලාංකේය අලි සෘතුමය ලෙස වැව් ප්‍රදේශ හරහා ගමන් කරන අතර, විශේෂයෙන් උදෑසන සහ සැන්දෑ කාලයේ කෘෂිකාර්මික ප්‍රදේශ අසල ඔවුන් දැකීම අසාමාන්‍ය නොවේ. වලසුන්, තිත් මුවන් සහ වල් ඌරන් ද වනාන්තර කොටස්වල සිටී.

කුරුලු ජීවීන් විශේෂ ආකර්ෂණයකි. පුරාණ වැව් ජලජ පක්ෂීන් සඳහා චුම්බක ලෙස ක්‍රියා කරන අතර, පඳුරු වනාන්තරවල ලංකා අළු කෑදැත්තා, අවිච්චියා (සංක්‍රමණ කාලයේදී) සහ විවිධ බිඟුහරුවන් සහ දුම්බොන් කවුඩන් වැනි විශේෂ සිටී. කැපවූ වනජීවී අමුත්තන්ට, වවුනියාව ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම සහ පැරණිතම ජාතික වනෝද්‍යානවලින් එකක් වන විල්පත්තු වෙත ගමනක් සමඟ ඒකාබද්ධ කිරීම ප්‍රායෝගිකව බෙහෙවින් අර්ථවත්ය.

වවුනියාවේ මා නවාතැන් ගත යුත්තේ කොහේද?

ගැටුම අවසන් වූ දා සිට වවුනියාවේ නවාතැන් විකල්ප පුළුල් වී ඇති නමුත්, දිස්ත්‍රික්කය තවමත් මධ්‍යම පරාසයේ සහ අඩු වියදම් කාණ්ඩයේ ස්ථිරව පවතී. නගරයේ ව්‍යාපාරික අමුත්තන්ට සහ උතුරට යන ගමන් සැලසුම්වල හරහා ගමන් කරන සංචාරකයන්ට සේවය කරන ආගන්තුක නිවාස සහ සංචාරක හෝටල් කිහිපයක් ඇත. දිස්ත්‍රික්කය ගවේෂණය සඳහා සුවපහසු කඳවුරක් සොයන සංචාරකයන්ට, Hotel Oviya, Nelly Star Hotel සහ Thampa Tourist Hotel වැනි නවාතැන් වඩාත් ප්‍රසිද්ධ විකල්ප අතර වන අතර, ඒ සෑම එකකටම කොළඹ ගුවන්තොටුපළේ සිට ලක්පුරේ පෞද්ගලික ප්‍රවාහන සේවාව හරහා ළඟා විය හැකිය.

වවුනියාව නැරඹීම ආරක්ෂිතද?

ඔව්. 2009 දී සිවිල් යුද්ධය අවසන් වූ දා සිට දිස්ත්‍රික්කය සම්පූර්ණයෙන්ම සිවිල් පරිපාලනය යටතේ පවතින අතර, සංචාරය අසීමිතය. යටිතල පහසුකම් ක්‍රමයෙන් අලුත්වැඩියා කර පුළුල් කර ඇත. ගැටුම් සමයේදී ප්‍රදේශයට පැමිණි සංචාරකයන්ට එය සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් වී ඇති බව පෙනෙනු ඇත. එසේ වුවද, සමහර ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල තවමත් සීමිත සේවා ඇති බැවින්, ප්‍රධාන A9 මාර්ගයෙන් බැහැරව යන්නේ නම් මුදල්, ඉන්ධන සහ අවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය රැගෙන යාම සුදුසුය.