Sinhala Avurudu Gry Tradycyjne

Co roku w kwietniu Sri Lanka zatrzymuje się na chwilę, aby uczcić swoje najgłębiej odczuwane święto: Nowy Rok Sinhaleski i Tamilski, znany jako Sinhala Avurudu. Choć okazja ta upamiętniana jest rytuałami, jedzeniem i spędzaniem czasu z rodziną, to tradycyjne gry – avurudu krida – ożywiają dzielnice, od wiosek ryżowych w głębi kraju po nadmorskie miasteczka na południu. Te gry to nie tylko sentymentalna nostalgia. Nadal są rozgrywane w formie zawodów, ocenianych przez starszyznę wsi, w rytmie bębna rabaana. Zrozumienie ich to sposób na poznanie żywej tkanki kultury Sinhalesów.

Jakie są najpopularniejsze gry w Nowy Rok Sinhala?

Zbiór gier Avurudu jest szeroki — niektóre sprawdzają sprawność fizyczną, inne polegają na strategii lub czystym szczęściu — ale podstawowy zestaw pojawia się na prawie każdej uroczystości na poziomie wioski.

Kotta Pora (Walka Poduszkami)

Dwóch zawodników siedzi okrakiem na poziomym kole, każdy z jedną ręką związaną z tyłu, i próbuje zrzucić się nawzajem za pomocą poduszki. Kiedy gra toczy się nad stawem lub kanałem ryżowym, upadek to nie tylko porażka – to zmoczenie, ku uciesze wszystkich obserwatorów. Ograniczenie związane z jedną związaną ręką wymaga równowagi równie bardzo, co siły.

Lissana Gaha Nageema (Wspinaczka na Natłuszczony Słup)

Wysoki drewniany słup jest pokryty smarem, a na szczycie przymocowana jest niewielka nagroda — flaga, moneta lub paczka słodyczy. Uczestnicy na zmianę próbują się na niego wspiąć. Większość zjeżdża w dół w ciągu kilku sekund. Gra nagradza połączenie surowej siły chwytu, kontroli ciała i umiejętności odczytywania śladów odsłoniętego drewna pozostawionych przez poprzedniego wspinacza.

Kana Mutti Bindeema

Szereg glinianych garnków zawieszony jest na wysokości głowy. Każdy garnek wypełniony jest wodą, piaskiem, a czasem nagrodą. Uczestnicy z zawiązanymi oczami są kręceni w kółko, a następnie otrzymują kij i pozostawieni sami sobie, aby znaleźli i rozbili właściwy garnek. Garnki wypełnione samą wodą sprawiają, że publiczność jest mokra, co oczywiście jest częścią atrakcji.

Konkurs Jedzenia Banisów

Bułki zawiesza się na linie na wysokości twarzy. Zawodnicy, z rękami związanymi za plecami, ścigają się, aby zjeść całego bułka bez użycia rąk. Szybkość i technika mają znaczenie, ale opanowanie pod śmiechem obserwatorów jest równie ważne.

Kamba Adeema (Przeciąganie Lina)

Najprostsza próba siły w zespole. Dwie drużyny chwytają przeciwne końce liny i ciągną. Zwycięża drużyna, która przeciągnie kotwicę przeciwnika za centralny znacznik. Tug of war podczas Avurudu często odbywa się między wioskami i nabiera powagi, której zwykły opis może nie oddać.

Porapol Gaseema (Rzucanie Kokosami)

Drużyny na zmianę rzucają kokosami przez otwartą przestrzeń. Gracze bronią się, używając własnych kokosów jako osłon. Zwycięża drużyna, która na koniec zachowa najwięcej nienaruszonych kokosów. Wymaga to dobrego celowania i pewnej odwagi. Kokos, centralny element codziennego życia na Sri Lance, pojawia się w tradycjach Cocos nucifera na wyspie w większej liczbie kontekstów, niż zdają sobie sprawę większość odwiedzających.

Onchili Pedeema (Huśtawka)

Huśtawki na linach są zawieszane między drzewami lub wznoszone na bambusowych konstrukcjach na tę okazję. W tej aktywności mogą uczestniczyć osoby w każdym wieku, a towarzyszą jej tradycyjnie pieśni ludowe – szczególnie onchili padam – śpiewane przez obecne kobiety. Huśtawki te mają kontemplacyjny charakter, który odróżnia je od bardziej rywalizacyjnych gier.

Aliyata Asa Thabeema

Na tablicy rysowany lub malowany jest duży zarys słonia. Zawiązany na oczach gracz musi podejść do przodu i precyzyjnie umieścić znacznik w oku słonia. Brzmi to prosto. Nie jest. Ta gra to ulubieniec tłumu, ponieważ nawet nieudane próby są niezwykle zabawne.

Które gry Avurudu wymagają strategii, a nie sprawności fizycznej?

Nie wszystkie noworoczne gry są atletyczne. Dwie gry planszowe stanowią podporę spokojniejszej części programu Awurudu.

Olinda Keliya

Tradycyjna gra w stylu mancala, rozgrywana na drewnianej planszy z dwoma rzędami po dziewięć dołków. Gracze rozrzucają nasiona olinda po planszy, starając się zgromadzić więcej nasion niż przeciwnik do końca gry. Zasady premiują planowanie strategiczne ponad improwizację, a doświadczeni gracze potrafią przewidzieć kilka ruchów do przodu. Plansze do olindy, często pięknie rzeźbione, są charakterystycznym elementem rzemiosła lankijskiego.

Pancha Keliya (Pancha Dameema)

Pancha Keliya, grana za pomocą pięciu małych muszelek kauri, planszy do gry i skorupy kokosa jako kubka do rzucania, łączy w sobie strategię i losowość. Widoczny wzór pięciu muszelek po każdym rzucie określa ruchy gracza na planszy. Gracz, który zbierze najwięcej nasion, wygrywa. Jest to jedna z najstarszych gier w tradycji Avurudu i nadal cieszy się popularnością wśród dorosłych.

Jaka rolę odgrywają muzyka i rytuały w grach Avurudu?

Dwie aktywności znajdują się na granicy między zabawą a ceremonią.

Raban Geseema (Gra na Rabanie)

Rabaana to płaski, trzymany w rękach bęben, na którym grają głównie kobiety w okresie Nowego Roku. Grupy zbierają się, aby grać w rytmicznych wzorach wezwania i odpowiedzi, czasami wplatając improwizowane piosenki. Umiejętność ocenia się pod kątem precyzji rytmu i zdolności do utrzymania tempa w skomplikowanych sekwencjach. Jest to rywalizacja w taki sposób, w jaki rywalizuje się w muzyce ludowej – mniej o wygrywanie, a bardziej o zademonstrowanie mistrzostwa.

Ankeliya (Szarpnięcie Rogu)

Ankeliya wyróżnia się na tle innych gier. Dwa zespoły – tradycyjnie nazywane Udupila i Yatipila – są przypisane do jednego z dwóch splecionych rogów sambara, przymocowanych do drzewa. Obie drużyny ciągną jednocześnie. Zespół, którego róg pęknie, przegrywa. Gra ma korzenie rytualne związane z boginią Paththini i traktowana jest z powagą, której brakuje czysto rekreacyjnym grom. Jest mniej popularna obecnie, ale wciąż praktykowana w niektórych społecznościach wiejskich w okresie Nowego Roku.

Czy są zawody Avurudu dla kobiet?

Wiele gier tradycyjnie kojarzonych jest z uczestniczkami, choć jest to wzorzec kulturowy, a nie ścisła zasada.

• Pol Girasima (Konkurs Ścierania Kokosów): Uczestnicy rywalizują w jak najefektywniejszym ścieraniu kokosa. Oceniane są zarówno szybkość, jak i drobność powstałej wiórki. Niegdyś umiejętność wyłącznie domowa, dziś celebrowana jako samodzielna dziedzina sztuki.
• Raban Geseema: Raban to instrument perkusyjny, na którym gra się podczas Avurudu. Tradycyjnie, granie na rabanie podczas Nowego Roku jest zwyczajem głównie kobiecym, praktykowanym przez grupy sąsiedzkie, które formują się na kilka tygodni przed Nowym Rokiem.
• Onchili Pedeema: Huśtanie jest popularne wśród obu płci, ale towarzyszące mu pieśni są częścią ustnej tradycji kobiet.

Czym jest procesja Avurudu Kumariya i Kumaraya?

Oprócz gier i zabaw, większość uroczystości społecznych obejmuje konkurs strojów tradycyjnych. Młodzi mężczyźni i kobiety ubierają się w formalne stroje Kandyan lub Synhalijczyków z nizin – jedwabne sari, w stylu osariya dla kobiet, strój narodowy dla mężczyzn – i są oceniani pod względem wyglądu, zachowania i znajomości zwyczajów. Zwycięzcy zostają koronowani na Awurudu Kumaraya (Księcia Nowego Roku) i Awurudu Kumariya (Księżniczkę Nowego Roku) dla danej społeczności. Paradę traktuje się poważnie w mniejszych miastach, gdzie wiąże się to z prawdziwym prestiżem społecznym.

Gdzie zazwyczaj odbywają się gry Avurudu?

Gry są organizowane na poziomie wioski (grama niladhari), co oznacza, że prawie każda społeczność w wiejskich okręgach wyspy organizuje własny program. Wersje miejskie odbywają się na terenach szkolnych, w przestrzeniach świątynnych i parkach publicznych. Esala Perahera Festival w Kandy jest najbardziej znanym świętem kulturalnym kraju, ale Avurudu jest prawdopodobnie bardziej powszechne, ponieważ dociera jednocześnie do każdego zakątka wyspy. Goście zatrzymujący się w kwietniu w wiejskich pensjonatach lub wiejskich butikowych hotelach mają duże szanse na zaproszenie do udziału, a nie tylko do oglądania.

Jak zmieniały się tradycyjne noworoczne gry?

Wiele gier zachowało się w pierwotnej formie. Niektóre, takie jak Ankeliya, stały się rzadsze, ponieważ zależą od określonych kontekstów rytualnych. Inne przeniknęły do kultury cyfrowej: w aplikacjach mobilnych można znaleźć uproszczone wersje Pancha Keliya, Kana Mutti Bindeema i wspinaczki na natłuszczony słup, dzięki czemu gry te trafiają do pokolenia, które poznaje je najpierw na ekranie, a dopiero potem na polu. To, czy w ten sposób tradycja jest zachowywana, czy rozwadniana, jest przedmiotem żywej debaty wśród badaczy kultury ludowej Sri Lanki.

To, co się nie zmieniło, to społeczna funkcja tych gier. Stanowią one mechanizm spójności społecznej – powód, dla którego sąsiedzi mogą się spotykać, rywalizować bez szkody i dla którego młodsze pokolenia mogą poznawać rytm kultury, którą dziedziczą. Dla odwiedzających przyjazd do Sri Lanki w kwietniu z pewną wiedzą na temat tych gier jest autentycznym sposobem na zaangażowanie się, a nie tylko obserwację.