Taniec Nizinny (Pahatharata Natum)

Taniec Low Country – znany w języku Sinhala jako Pahatharata Natum – jest jedną z trzech klasycznych tradycji tanecznych Sri Lanki, obok stylów Kandyan i Sabaragamuwa. Zakorzeniony na nizinach prowincji Zachodniej i Południowej, niesie ze sobą głęboką rytualną wymowę, która odróżnia go od innych sztuk performatywnych na wyspie. Tam, gdzie taniec Kandyan jest uroczysty i dworski, Pahatharata Natum jest fundamentalnie świętą praktyką: choreografowaną negocjacją między światem ludzi a światem duchów.

Co to jest Low Country Dance i skąd pochodzi?

Tradycja wywodzi swoją nazwę od nisko położonego, nadmorskiego obszaru geograficznego, na którym się rozwinęła – głównie z okręgów Galle, Matara i Hambantota wzdłuż południowego wybrzeża. Historycznie, ten region stanowił dużą część starożytnego królestwa Ruhunu, dlatego styl ten był niegdyś również określany jako Ruhunu Dance (Taniec Ruhunu). Ważne szkoły i linie rodowe Pahatharata Natum pozostały skupione w tych nadmorskich społecznościach przez wieki, przekazując wiedzę od mistrza do ucznia poprzez ściśle strzeżone linie rodzinne.

Forma tańca dzieli się zasadniczo na dwie kategorie: Taniec Diabła (Yakun Natuma), wykonywany w celu konfrontacji i uspokojenia złych duchów, które uważa się za przyczynę choroby i nieszczęścia, oraz Taniec Bóstw (Devol Natuma), wykonywany w celu wezwania błogosławieństwa i ochrony bogów i bogiń. Obie kategorie dzielą wspólne ramy rytualne, a obie w dużym stopniu opierają się na maskach – definiującej cechę wizualną tej tradycji, która nie ma prawdziwego odpowiednika w stylach Kandyan lub Sabaragamuwa.

Czym jest ceremonia Daha Ata Sanniya?

Najbardziej rozbudowanym kompleksem rytualnym w tradycji Nizinnej jest Daha Ata Sanniya – dosłownie ceremonia Osiemnastu Chorób. Jest to rytuał leczniczy, w którym przywoływane i uspokajane są osiemnaście odrębnych postaci w maskach, z których każda reprezentuje konkretną kategorię choroby lub dolegliwości, które demony rzekomo sprowadzają na ludzi. Postacie wahają się od tych związanych z gorączką i ślepnącymi wzrokiem, po te powiązane z zaburzeniami mowy i chorobami nerwowymi.

Każda postać występuje sekwencyjnie podczas jednej całonocnej ceremonii, identyfikowana przez unikalnie rzeźbioną i malowaną maskę. Same maski są uważane za przedmioty rytualne równie bardzo jak artystyczne, a rzemieślnicy, którzy je tworzą – głównie z okolic Ambalangody na południowym wybrzeżu – kultywują tradycje rzemiosła liczące kilkaset lat. Pełne przedstawienie Daha Ata Sanniya to znaczące przedsięwzięcie społecznościowe, zazwyczaj zlecane przez rodzinę w imieniu chorego członka.

Jakie maski są używane w Tańcu Nizin?

Maski w Pahatharata Natum przedstawiają niezwykłą gamę postaci: demony z kłami i wyłupnymi oczami, ptaki o bogatym upierzeniu, kobry i stworzenia złożone, łączące cechy ludzkie i zwierzęce. Rzeźbienie wykonuje się z drewna kaduru (Strychnos nux-vomica), które jest lekkie i łatwe w obróbce, a maski wykańcza się żywymi naturalnymi pigmentami, a w czasach współczesnych lakierami.

W różnych rytuałach występują trzy główne kategorie postaci masek. Maski Sanni reprezentują osiemnaście demonów chorób z Daha Ata Sanniya. Maski Raksha — zwykle z kobrą za głową — są używane w procesyjnych tańcach mających na celu odwrócenie złego oka. Maski Kolam przedstawiają szerszą gamę postaci, w tym osoby królewskie, mieszkańców wsi i postaci komiczne, pojawiające się w teatralnej formie tej tradycji, która łączy elementy satyry społecznej z jej funkcją rytualną.

Jak Low Country Dance różni się od Kandyan Dance?

Obie tradycje dzielą niewiele pod względem słownictwa choreograficznego, z wyjątkiem podstawowej pozycji mandiya — kolana lekko ugięte i rozstawione na boki, ramiona uniesione i ugięte w łokciach w linii klatki piersiowej. Poza tą podstawową pozycją style całkowicie się rozchodzą. Taniec Kandyan (Udarata Natum) wykonywany jest bez masek, kładzie nacisk na skomplikowaną pracę stóp i gesty dłoni zaczerpnięte z ikonografii buddyjskiej, i jest związany z dworem królewskim Kandyan i Esala Perahera Festival. Pahatharata Natum, z kolei, koncentruje się na postaciach w maskach, wykorzystuje dramatyczne ruchy całym ciałem, aby ucieleśnić istoty duchowe, i jest wykonywany na prośbę rodzin, a nie przy okazji uroczystości państwowych.

Muzyka również się różni. Taniec Low Country jest akompaniowany przez Yak Bera, cylindryczną, dwugłową perkusję uderzaną obiema rękami. Jej pulsujący, natarczywy rytm jest zupełnie inny niż bardziej melodyjna perkusja występująca w przedstawieniach Kandyan. Instrumenty trzcinowe i dęte dołączają do Yak Bera podczas dłuższych sekwencji rytualnych, tworząc krajobraz dźwiękowy mający na celu zmianę atmosfery przestrzeni wykonawczej.

Gdzie w Sri Lance można zobaczyć Tańce Nizinne?

Sercem żywej tradycji jest Ambalangoda, niewielkie nadmorskie miasteczko położone mniej więcej w połowie drogi między Colombo a Galle. Kilka rodzinnych warsztatów w tym miejscu produkuje maski, a także prezentuje je zwiedzającym. Muzeum Masek Ariyapala w Ambalangodzie oferuje przystępny wstęp do różnych tradycji maskarskich i ich rytualnego kontekstu, prezentując zarówno antyczne, ceremonialne eksponaty, jak i współczesną produkcję rzemieślniczą.

Rzeczywiste ceremonie rytualne — ceremonie Daha Ata Sanniya i sesje Tovil (egzorcyzmy) — są wydarzeniami społecznymi, a nie przedstawieniami dla turystów i zazwyczaj odbywają się w nocy, często trwając do świtu. Odwiedzający, którzy szczerze chcą być świadkami autentycznego rytuału, a nie wystawionego pokazu, mogą czasami zorganizować udział poprzez lokalne kontakty kulturalne lub specjalistyczną wycieczkę. Wycieczka po mieście Galle może być dobrym punktem wyjścia do poznawania szerszego krajobrazu kulturowego Prowincji Południowej, w którym Pahatharata Natum stanowi żywą nić.

Jaka jest współczesna wartość kulturowa Pahatharata Natum?

Taniec Low Country zajmuje niezwykłą pozycję w życiu kulturalnym Sri Lanki. Jest jednocześnie uznawaną klasyczną formą sztuki – nauczaną w szkołach artystycznych i prezentowaną podczas krajowych wydarzeń kulturalnych – oraz żywym rytuałem, który rodziny w Prowincji Południowej wciąż zlecają w celach leczniczych. Ta podwójna egzystencja nadaje tradycji witalność, której często brakuje czysto teatralnym lub zachowanym w muzeach sztukom.

Rzemiosło rzeźbienia masek związane z tą tradycją zyskało międzynarodowe uznanie dzięki wystawom i kolekcjom w Europie i Ameryce Północnej, a kilka rodzin rzeźbiarzy z Ambalangody zostało formalnie uhonorowanych przez rząd Sri Lanki za zachowanie dziedzicznej wiedzy rzemieślniczej. Działania mające na celu udokumentowanie i nauczanie ceremonii Daha Ata Sanniya również otrzymały wsparcie instytucji kulturalnych, choć przekazywanie najgłębszej wiedzy rytualnej pozostaje w gestii linii przekazu praktyków.

Dla podróżników zainteresowanych związkiem między sztuką, medycyną i kosmologią w kulturach Azji Południowej, Pahatharata Natum oferuje niezwykle bezpośrednie spojrzenie na światopogląd, w którym taniec nie jest występem dla samego występu, ale praktycznym narzędziem służącym do utrzymania dobrostanu w społeczności.