රිළවා

රිළවා (Macaca sinica) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ පමණක් දැකිය හැකි වඳුරෙකු වන අතර, බොහෝ අමුත්තන්ට මුලින්ම හමු වන්නේද මොහු ය. සිංහලෙන් රිළවා ලෙස හැඳින්වෙන මෙම සතා දිවයින පුරා පන්සල්වල, පැරණි නටබුන් අතර, වනාන්තරවල සහ ගම්මානවල මායිම්වල ජීවත් වේ. පොළොන්නරුවේ රූගත කළ 2015 ඩිස්නි වාර්තා චිත්‍රපටයේ ප්‍රධාන චරිතයද මොහු වන අතර, එහි මොහුගේ නිවහන දැන් වානරයන්ගේ රාජධානිය ලෙස හැඳින්වෙන්නේ ඒ නිසා ය.

රිළවා හඳුනා ගන්නේ කෙසේද?

රිළවා යනු රන්-දුඹුරු සිට රතු පැහැය දක්වා වර්ණයෙන් යුත්, සුදුමැලි රෝම රහිත මුහුණක් සහ දිගු වලිගයක් ඇති කුඩා වඳුරෙකි. එහි ඉංග්‍රීසි නමට (Toque Macaque) හේතුව මොහු වෙන් කර හඳුනා ගන්නා ලක්ෂණයයි: හිස මුදුනේ මැද සිට පිටතට විහිදෙන, කුඩා වටකුරු තොප්පියක් (toque) බඳු පිළිවෙළට කැරකුණු කෙස් ගුච්ඡයයි. දිවයිනේ වෙන කිසිම සතෙකු මෙබඳු නොවේ. ශ්‍රී ලංකාවේ ලංගූර් වඳුරන් දෙවර්ගය වඩා විශාල හා සිහින් වන අතර, ඔවුන්ගේ මුහුණු කළු හෝ තද පැහැති ය.

රිළවාගේ උප විශේෂ මොනවාද?

උප විශේෂ තුනක් පිළිගෙන ඇති අතර, ඒ සෑම එකක්ම දිවයිනේ එක් දේශගුණික කලාපයකට බැඳී ඇත:

• වියළි කලාපීය රිළවා (M. s. sinica): අනුරාධපුරය, පොළොන්නරුව, කුරුණෑගල, මොණරාගල සහ හම්බන්තොට ඇතුළු උතුරු සහ නැගෙනහිර පහත්බිම්.
• තෙත් කලාපීය හෙවත් සුදුමැලි නළල් රිළවා (M. s. aurifrons): කෑගල්ල, ගාල්ල සහ මාතර දිස්ත්‍රික්ක ඇතුළු නිරිත දිග ප්‍රදේශය.
• කඳුකර රිළවා (M. s. opisthomelas): නුවරඑළිය සහ හක්ගල උද්භිද උද්‍යානය අවට ප්‍රදේශය ඇතුළු කඳුකරය.

රිළවුන් ජීවත් වන්නේ කෙසේද?

රිළවුන් 8 සිට 40 පමණ දක්වා සතුන්ගෙන් යුත් රංචු වශයෙන් ජීවත් වන අතර, පිරිමි සහ ගැහැනු යන දෙපාර්ශ්වය අතරම දැඩි ආධිපත්‍ය ධූරාවලියක් පවතී. තරාතිරම උපතේ සිටම වැදගත් ය: ඉහළ තරාතිරමක ගැහැනු සතෙකුගේ පැටවුන්ට සාමාන්‍යයෙන් වඩා හොඳ ආහාර සහ සෙවණ ලැබේ. තරුණ පිරිමි සතුන් වයස අවුරුදු 6 සිට 8 පමණ වන විට තම උපන් රංචුව හැර යන අතර, විශාලතම රංචුවල ඇති ආතතිය නිසා ඇතැම් සාමාජිකයන් පිටත් වීමට සිදු විය හැකිය.

දශක ගණනාවක සිට පොළොන්නරුවේ රංචු අධ්‍යයනය කෙරෙන අතර, එය ආසියාවේ දීර්ඝතම කාලයක් පවත්වාගෙන යන ප්‍රයිමේට ක්ෂේත්‍ර අධ්‍යයනවලින් එකකි. එහි රිළවුන් මිනිසුන්ට මෙතරම් හුරු වී සිටින්නේත්, චිත්‍රපටයක් නිර්මාණය කිරීමට තරම් ඔවුන්ගේ පවුල් නාට්‍ය සමීපව අනුගමනය කිරීමට හැකි වූයේත් ඒ නිසා ය.

රිළවා ආහාරයට ගන්නේ කුමක්ද?

රිළවා ප්‍රධාන වශයෙන් පළතුරු භක්ෂකයෙකි. එක් අධ්‍යයනයකට අනුව ඔහුගේ ආහාරයෙන් 77% ක් පළතුරු වූ අතර, මල්, හතු සහ කෘමීන් වැනි ගොදුරු කුඩා කොටස් විය. වල් අත්තික්කා ඔහුගේ ප්‍රියතම ආහාර අතර වන අතර, කම්මුල් මලු නිසා ඉක්මනින් ආහාර එකතු කර වඩා ආරක්ෂිත තැනක දී ආහාරයට ගැනීමට හැකිය. පන්සල් සහ නගර අවට පූජා ද්‍රව්‍ය සහ අමුත්තන්ගෙන් සොරකම් කළ හැකි ඕනෑම දෙයක්ද ගනී.

ශ්‍රී ලංකාවේ රිළවුන් දැකිය හැක්කේ කොහේද?

දිවයිනේ වඳුරන් අතරින් සොයා ගැනීමට පහසුම මෙම විශේෂය දේශගුණික කලාප තුනේම වෙසෙයි.

• පොළොන්නරුව: මධ්‍යකාලීන නටබුන් අතර මිනිසුන්ට හුරු වූ රංචු ආහාර සොයන සම්භාව්‍ය ස්ථානය.
• සීගිරි පර්වත බලකොටුව: ගල අවට වනාන්තරයේ සහ එය කරා යන මාර්ගය දිගේ රංචු වෙසෙති.
• යාල සහ උඩවලව ජාතික වනෝද්‍යාන: සෆාරියේදී, සාමාන්‍යයෙන් ජලය අසල, නිතර දැකිය හැකිය.
• අනුරාධපුරය සහ දඹුල්ල: පැරණි ස්ථාන සහ ගුහා විහාර අවට බහුලව දැකිය හැකිය.

විශේෂ සංචාරයක් සැලසුම් කිරීමට, ශ්‍රී ලංකාවේ වඳුරන් නැරඹීම සහ ප්‍රයිමේටයන් නැරඹීම පිළිබඳ අපගේ මාර්ගෝපදේශ බලන්න.

රිළවා වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව සිටිනවාද?

ඔව්. IUCN රතු ලැයිස්තුව රිළවා වඳවීමේ තර්ජනයට ලක් වූ විශේෂයක් ලෙස වර්ග කරයි. නිතර දකින සතෙකු වුවද, වගා බිම් සහ වන හෙළි කිරීම් නිසා ඔහුගේ වනාන්තර වාසස්ථානයෙන් වැඩි කොටසක් අහිමි වී ඇති අතර, දඩයම සහ සුරතල් සතුන් වෙළඳාමද ඔහුට තර්ජනයකි. ඔහු බෝගවලට හානි කරන නිසා බොහෝ ගොවීන් ඔහුව පළිබෝධකයෙකු ලෙස සලකන බැවින්, මිනිසුන් සමඟ ගැටුම වර්ධනය වන ගැටලුවකි.

රිළවුන් අසල හැසිරිය යුත්තේ කෙසේද?

• කිසි විටෙක ආහාර නොදෙන්න. ආහාර දීමෙන් වඳුරන් මිනිසුන් වෙත ළඟා වීමට පුරුදු වන අතර, එය සපා කෑම් සහ ගැටුම්වලට මඟ පාදයි.
• ඔබේ බෑග් ආරක්ෂිතව තබා ගන්න. ජනාකීර්ණ ස්ථානවල රිළවුන් ආහාර, එතුම් සහ ආහාර මෙන් පෙනෙන ඕනෑම දෙයක් ඉක්මනින් උදුරා ගනිති.
• දුරක් තබා ගන්න. මීටර කිහිපයක් ඈතින් සිටින්න, පැටවුන් සමඟ සිටින මව්වරුන් අසල විශේෂයෙන් සැලකිලිමත් වන්න.
• කලින් යන්න. රංචු වඩාත් ක්‍රියාශීලී වන්නේ අරුණෝදයෙන් පසු පළමු පැය කිහිපයේ වන අතර, ඡායාරූප සඳහා හොඳම ආලෝකයද එවිට ලැබේ.

ශ්‍රී ලංකාවේ අනෙක් වඳුරන් වන්නේ හැලි වඳුරා සහ කළු වඳුරා ය.