කළු වඳුරා

කළු වඳුරා (Trachypithecus vetulus, Semnopithecus vetulus ලෙසද වර්ග කෙරේ) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ පමණක් දැකිය හැකි පත්‍ර භක්ෂක වඳුරෙකු වන අතර, දිවයිනේ වඳුරු විශේෂ තුන අතරින් වඩාත් ලජ්ජාශීලී සතා ය. තද පැහැති, ඈත් වී සිටින මොහු නිරිත දිග වැසි වනාන්තරවල සිට මධ්‍යම කඳුකරයේ මීදුම් සහිත කඳු දක්වා ගස් මුදුන්වල ජීවිතයෙන් වැඩි කාලයක් ගත කරයි. මොහු වඳවීමේ තර්ජනයට ලක් වූ විශේෂයක් ලෙස සඳහන් වන බැවින්, සෑම දර්ශනයක්ම වෙහෙසට වටී.

කළු වඳුරා හඳුනා ගන්නේ කෙසේද?

ඉංග්‍රීසි නම (Purple-faced Langur) "දම් මුහුණැති" යන අර්ථය දුන්නත්, මුහුණ සැබවින්ම දම් පැහැ නොවේ. එය තද පැහැති වන අතර, යටි කොටස වඩා ලා පැහැති වී සුදුමැලි රැවුල් කෙස් වැටියක් ඇත.

• ලොම්: බොහෝ දුරට දුඹුරු පැහැති වන අතර, කකුල්වල සුදු සිට අළු පැහැති "කලිසමක්" සහ සුදු හෝ සුදු-අළු පසුපසක් ඇත.
• අත් පා: දම්-කළු පැහැති ය.
• ප්‍රමාණය: පිරිමි සතුන් හිසේ සිට පසුපස දක්වා 50 සිට 67 cm වන අතර, වලිගය 67 සිට 85 cm වේ. ගැහැනු සතුන් තරමක් කුඩා ය. බර සාමාන්‍යයෙන් උප විශේෂය අනුව 3 සිට 11 kg පමණ වේ.

මොහු රිදී-අළු පැහැති හැලි වඳුරාට වඩා බෙහෙවින් තද පැහැති වන අතර, රිළවාගේ කෙස් තොප්පිය සහ රතු පැහැති ලොම් මොහුට නැත.

කළු වඳුරාගේ උප විශේෂ මොනවාද?

උප විශේෂ හතරක් පිළිගෙන ඇති අතර, ඒ සෑම එකක්ම දිවයිනේ වෙනස් ප්‍රදේශයක ජීවත් වේ:

• දකුණු පහත්බිම් තෙත් කලාපය (T. v. vetulus): නිරිත දිග තෙත් වනාන්තර.
• උතුරු පහත්බිම් තෙත් කලාපය (T. v. nestor): කුඩාම උප විශේෂය, 4 සිට 6 kg පමණ. රටේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ ප්‍රදේශයේ ජීවත් වේ.
• වියළි කලාපය (T. v. philbricki): විශාලතම උප විශේෂය, පොළොන්නරුව අවට ඇතුළු උතුරු සහ නැගෙනහිර පහත්බිම් වනාන්තරවල දැකිය හැකිය.
• කඳුකර (T. v. monticola): උස් කඳුකරයේ වෙසෙන වලස් වඳුරා (Bear Monkey); සීතලට ගැළපෙන දිගු, ඝන ලොම් ඇත.

කළු වඳුරා ආහාරයට ගන්නේ කුමක්ද?

කළු වඳුරා බොහෝ දුරට පත්‍ර භක්ෂකයෙකු වන අතර, පළතුරු, මල් සහ බීජද ගනී. වගා ප්‍රදේශවල කොස්, රඹුටන්, කෙසෙල් සහ අඹ වැනි පළතුරු ඔහුගේ ආහාරයෙන් අඩක් දක්වා විය හැකි අතර, එය වගාකරුවන් සමඟ ගැටුමට මඟ පෑදිය හැකිය.

කළු වඳුරන් ජීවත් වන්නේ කෙසේද?

කණ්ඩායම් කුඩා වන අතර පුළුල්ව විසිරී ඇත; බොහෝ කණ්ඩායම්වල සිටින්නේ එක් වැඩිහිටි පිරිමි සතෙකු පමණි. මෙම වඳුරන් බිමට එන්නේ කලාතුරකිනි; රිළවුන්ට වඩා නිහඬ සහ ඈත් වී සිටින ඔවුන් සොයා ගැනීමට පහසුම ක්‍රමය ගස් වියනේ චලනයට සවන් දීමයි.

ශ්‍රී ලංකාවේ කළු වඳුරන් දැකිය හැක්කේ කොහේද?

• සිංහරාජ වන රක්ෂිතය: තෙත් කලාපයේ වැදගත් බලකොටුවක් වන මෙහි රංචු වැසි වනාන්තර වියන හරහා ගමන් කරති.
• හෝටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය: වලස් වඳුරා සොයා යා යුතු තැන; බොහෝ විට උදෑසන මීදුම් වනාන්තරයේ මායිම්වල දැකිය හැකිය.
• පොළොන්නරුව: වියළි කලාපීය උප විශේෂය වානරයන්ගේ රාජධානිය අවට වනාන්තරවල වෙසෙන අතර, අනෙක් වඳුරන් දෙවර්ගයට වඩා අඩුවෙන් දැකිය හැකිය.
• නකල්ස් කඳු පන්තිය: කඳුකරයේ වන පෙදෙස්, සාමාන්‍යයෙන් දේශීය මඟපෙන්වන්නෙකු සමඟ.

විශේෂ සංචාරයක් සැලසුම් කිරීමට, ශ්‍රී ලංකාවේ වඳුරන් නැරඹීම සහ ප්‍රයිමේටයන් නැරඹීම පිළිබඳ අපගේ මාර්ගෝපදේශ බලන්න.

කළු වඳුරා වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව සිටින්නේ ඇයි?

IUCN රතු ලැයිස්තුව මෙම විශේෂය වඳවීමේ තර්ජනයට ලක් වූ විශේෂයක් ලෙස වර්ග කරයි. ප්‍රධාන තර්ජනය වන්නේ ගොවිබිම්, තණබිම් සහ මාර්ග නිසා ඔහුගේ වනාන්තර අහිමි වීම සහ කැබලි වීමයි. බෝග හානි නැවැත්වීමට විෂ දීමටත්, ආහාරය සහ ඖෂධ සඳහා දඩයම් කිරීමටත් ඔහු ලක් වේ. නගර සහ ගම්මානවල, ගස් පෙදෙස් අතර ගමන් කරන විට මෙම වඳුරන් විදුලි රැහැන් සහ මාර්ග තරණය කරන අතර, ඔවුන්ට උපකාර කිරීමේ එක් ක්‍රමයක් ලෙස ලණු පාලම් යෝජනා කර ඇත.

කළු වඳුරෙකු දැකීම සඳහා උපදෙස්

• ඉහළ බලන්න. බිම නොව ගස් වියන පරීක්ෂා කර, සෙලවෙන අතු දෙස බලා සිටින්න.
• දේශීය මඟපෙන්වන්නෙකු යොදා ගන්න. කණ්ඩායම් කුඩා හා විසිරී ඇති අතර, ඔවුන් ආහාර ගත් තැන් මඟපෙන්වන්නා දනී.
• කලින් යන්න. උදෑසන වැඩිම ක්‍රියාකාරකම් සහ වන මායිමේ පැහැදිලිව දැකීමේ හොඳම අවස්ථාව ලැබේ.
• නිහඬව සිට දුරක් තබා ගන්න. මොවුන් ලජ්ජාශීලී සතුන් වන අතර, බාධා වුවහොත් ඉවතට යති. කිසි විටෙක ආහාර පිරිනමන්න එපා.