පොලොන්නරුව රාජධානිය

පොලොන්නරුව යනු ශ්‍රී ලංකාවේ වඩාත් සම්පූර්ණව රැකී ඇති මධ්‍යකාලීන නගරයකි. පුරාණ වංශකථාවල "පුලතිසිපුර" ලෙසත්, ඊටත් පෙර "විජයරාජපුර" ලෙසත් හඳුන්වනු ලැබූ මෙම නගරය මුලින් සිංහල රාජධානියේ හමුදා මුරපොළක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වූ අතර, ක්‍රිස්තු වර්ෂ 10 වන සියවසේදී චෝල වංශිකයන් අනුරාධපුරය යටත් කරගැනීමෙන් පසු එහි අගනුවර බවට පත් විය. චෝලයන් එයට "ජනනාථමංගලම්" යන නම ලබා දුන්හ. 12 වන සියවසේ පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජු ඇතුළු සිංහල රජවරුන්ගේ පාලන සමයේදීම පොලොන්නරුව එහි ඉහළම දේශපාලනික හා ගෘහනිර්මාණ උච්චතම අවස්ථාවට පත් විය. අද වන විට මෙම පුරාණ නගරය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ස්ථානයක් ලෙස නම් කර ඇති අතර, එය ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු මැද පළාතේ පොලොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ පරිපාලන මධ්‍යස්ථානය ද වේ.

පොලොන්නරුවේ පුරාණ නගර නටබුන් වලදී ඔබට දැකගත හැක්කේ කුමක්ද?

මෙම නටබුන් උතුරේ සිට දකුණට විහිදෙන දළ වශයෙන් කිලෝමීටර් 4ක් වූ තීරුවක් පුරා විසිරී ඇති අතර, පා ගමනින් හෝ බයිසිකලයෙන් ගවේෂණය කළ හැකි තරම් ඒකරාශී වී ඇත. මෙම ස්ථානය ස්වාභාවිකවම කොටස් කිහිපයකට බෙදී ඇති අතර, ඒ සෑම එකක්ම මධ්‍යකාලීන ශ්‍රී ලාංකික ශිෂ්ටාචාරය පිළිබඳ වෙනස් දර්ශනයක් ලබා දෙයි.

රාජකීය කොටුව සහ චතුරස්‍රය

පුරාණ නගරයේ හදවතේ පිහිටා ඇත්තේ මධ්‍යකාලීන රාජධානියේ පරිපාලන හා නේවාසික කේන්ද්‍රය වූ කොටුවයි. ඊට ආසන්නයේ, ඇතැම් විට "දළදා මාලුව" ලෙස හඳුන්වන චතුරස්‍රය, ස්ථානයේ වඩාත්ම ගෘහනිර්මාණ විශාලත්වයක් සහිත කොටසයි. මෙහි ඇති ගොඩනැගිලි අතර, අලංකාරව කැටයම් කළ මුරකටු සහිත රවුම් ධාතු මන්දිරයක් වන "වටදාගේ"ද, ශුද්ධ දළදා වහන්සේ රැකවරණය කර ඇතැයි විශ්වාස කරන "හැටදාගේ"ද වේ. දිග මීටර් නවයක් පමණ වූ ගල් පුවරු ලිපියක් වන "ගල් පොත" ද මේ අතර පිහිටා ඇත — එය ඉතාපත්‍රවලට වඩා ගලෙහි කැටයම් කරන ලද රාජකීය ප්‍රකාශනයකි.

ගල් විහාරය

චතුරස්‍රයට උතුරින්, පොලොන්නරුවේ වඩාත්ම ප්‍රසිද්ධ ස්මාරකය ලෙස ගල් විහාරය සැලකිය හැකිය. තනි ග්‍රැනයිට් මුහුණතකින්ම කැටයම් කරන ලද මෙම සංකීර්ණයේ බුද්ධ ප්‍රතිමා හතරක් ඇතුළත් වේ: ධ්‍යානයේ වැඩසිටින පිළිමයක්, විහාරගෙයක් තුළ ඇති කුඩා වැඩසිටි බුද්ධ ප්‍රතිමාවක්, මීටර් හතක් පමණ උසැති සිටි පිළිමයක්, සහ මීටර් 14ක් පමණ දිගැති සැතපුම් පිළිමයක්. මුහුණුවල සන්සුන්කම, සිවුරේ නැමුම් වල නිරවද්‍යතාවය — මෙම කැටයම් කිරීමේ ගුණාත්මකභාවයට දකුණු ආසියාතික ගල් මූර්ති කලාවේ සමානයන් ස්වල්පයකි.

බෞද්ධ විහාරස්ථාන සහ ආරාම

පොලොන්නරුව ගැඹුරින්ම බෞද්ධ නගරයක් වූ අතර එහි භූදර්ශනය ඊට සාක්ෂි දරයි. "රන්කොත් වෙහෙර" ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම දාගැබ් (ස්තූප) වලින් එකකි, එය අනුරාධපුරයේ රුවන්වැලිසාය ආදර්ශයට ගෙන තැනූවකි. තවත් හොඳින් රැකී ඇති ස්තූපයක් වන "කිරි වෙහෙර" සුභද්‍රා බිසව විසින් ඉදි කරන ලද බව සැලකේ. "අලංකාරය" යන අරුත දෙන "ලංකාතිලක" ගල් විහාරය, මීටර් 17ක් පමණ උසැති බිත්ති සහිත විශාල ගඩොල් විහාරගෙයකි; ඇතුළත ඇති හිස රහිත සිටි බුද්ධ ප්‍රතිමාව තවමත් සැලකිය යුතු ගාම්භීරත්වයක් දක්වයි. "අලහන පිරිවෙන" ප්‍රධාන ආරාමික සංකීර්ණයක් හා රාජකීය ආදාහන භූමියක් විය. ස්ථානයේ උතුරු කෙළවරේ පිහිටි "තිවංක පිළිම ගෙය"හි පොලොන්නරු යුගයේ ඉතිරිව ඇති වඩාත්ම අලංකාර බිතුසිතුවම් කිහිපයක් අඩංගු වේ.

පරාක්‍රම සමුද්‍රය

නටබුන් වලට බටහිරින් "පරාක්‍රමබාහුගේ මුහුද" යන අරුත ඇති "පරාක්‍රම සමුද්‍රය" විහිදේ — එය 12 වන සියවසේදී කලින් තිබූ වැව් කිහිපයක් එකට සම්බන්ධ කිරීමෙන් ඉදි කරන ලද විශාල කෘතිම ජලාශයකි. එය පුරාණ ලොව විශාලතම වාරිමාර්ග වැඩකටයුතුවලින් එකක් ලෙස තවමත් පවතින අතර, අද දක්වාත් කෘෂිකාර්මික කටයුතු සඳහා භාවිත වේ. වේල්ල දළ වශයෙන් කිලෝමීටර් 14ක් දිගට විහිදෙන අතර, සම්ප්‍රදායිකව පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජු ලෙසම හඳුනාගනු ලබන විශාල ගල් කැටයමක් එහි ඇත, නමුත් ඇතැම් විද්වතුන් එම රූපය සෘෂිවරයෙකු බව යෝජනා කරති. සවස් වරුවේදී වැව් මතුපිට ගැඹුරු තඹ වර්ණයක් ගනී, ජල පක්ෂීන් වේල්ල ආශ්‍රිතව රැස් වේ.

පොලොන්නරුව සංචාරයක් ආරම්භ කළ යුත්තේ කොහෙන්ද?

පුරාණ නගරයට දකුණු ප්‍රවේශ මාර්ගය අසල පිහිටි පොලොන්නරු කෞතුකාගාරය, පළමු නැවතුම් ස්ථානය ලෙස නිර්දේශ කෙරේ. එහි ඇති මුල් නගර සැලැස්මේ පරිමාණ ආකෘති, විවෘත අවකාශයේ නටබුන් පමණක් සෑම විටම ලබා නොදිය හැකි පසුබිම් තොරතුරු ලබා දෙයි. කැටයම් කරන ලද ලෝකඩ ප්‍රතිමා, ලිඛිත ගල්, සහ මැටි භාණ්ඩ ඇතුළු කෞතුක වස්තූන් ගඩොල් පදනම් ක්ෂේත්‍රයක් සහ ජීවමාන මධ්‍යකාලීන අගනුවර අතර පරතරය පියවීමට උපකාර වේ. නටබුන් වෙත යාමට පෙර කෞතුකාගාරයේ පැයක් ගත කිරීම, පසුව කරන ඇවිදීම බෙහෙවින් වටිනා කරයි.

ඒකාබද්ධ එක් ප්‍රවේශපත්‍රයක් පුරාවිද්‍යා ස්ථානයට සහ කෞතුකාගාරයට ප්‍රවේශය ආවරණය කරයි. ප්‍රවේශපත් ස්ථානයේ ප්‍රවේශ ද්වාරයේදී ලබාගත හැකි අතර බලපත්‍රලාභී සංචාරක නියෝජිතායතන හරහා කලින් සංවිධානය කර ගත හැකිය.

කොළඹ හෝ වෙනත් ප්‍රධාන නගරවලින් පොලොන්නරුව වෙත යන්නේ කෙසේද?

පොලොන්නරුව කොළඹට ඊසාන දෙසින් කිලෝමීටර් 215ක් පමණ දුරින් පිහිටා ඇත. වඩාත් පහසු විකල්ප පහත සාරාංශගත කර ඇත.

අන්තර් නගර දුම්රිය කොළඹ සහ පොලොන්නරුව අතර බැටිකලෝවා මාර්ගය හරහා, කොටුව දුම්රිය ස්ථානයේ සිට පිටත් වේ. ගමන පැය පහේ සිට හයක් පමණ ගත වේ. පුද්ගලික ප්‍රවාහන සේවා වැඩි නම්‍යශීලී බවක් ලබා දෙන අතර, සීගිරිය හෝ මිනේරිය වැනි අවට ස්ථාන සමඟ පොලොන්නරුව ඒකාබද්ධ කරන විට ප්‍රායෝගික වේ.

පොලොන්නරුව චාරිකාවට වඩාත් සුදුසු කාලය කුමක්ද?

පොලොන්නරුව ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයේ පිහිටා ඇත. ප්‍රධාන වියළි කාලගුණය මැයි සිට සැප්තැම්බර් දක්වා පවතින අතර, එම කාලයේ උදේ කාලය පැහැදිලි වන අතර දහවල් ආරම්භයේම චාරිකාව ආරම්භ කළහොත් රත්බව පාලනය කරගත හැක. ඊසාන දිග මෝසම් වාතය ඔක්තෝබර් සිට ජනවාරි දක්වා වැසි ගෙන එන නමුත්, ඒවා බොහෝවිට කෙටි කාලීන වන අතර අඩු සංචාරක ගහනයක් තුළ වඩාත් මනනිවනසුලු චාරිකාවක් ලබාගත හැක. පෙබරවාරි සිට අප්‍රේල් දක්වා කාලය සුවපහසු අතරමැදි කාලයක් ලෙස සැලකේ. කුමන මාසයක වුවද නටබුන් තුළ දහවල් කාලයේ සංචාරය වළකින්න — ගල් තාපය විමෝචනය කරන අතර ස්ථානය තුළ සෙවණ සීමිතය.

පොලොන්නරුව අසල කුමන වනජීවීන් දැකගත හැකිද?

පොලොන්නරුව අවට ග්‍රාමීය පෙදෙස ඉතිහාසය සඳහා නටබුන් මෙන්ම වනජීවීන් සඳහාද ආකර්ෂණීය ස්ථානයකි. පහසුවෙන් ළඟා විය හැකි මිනේරිය සහ කව්දුල්ල ජාතික උද්‍යාන දෙකම, වල් අලි විශාල රැළි සත්කාරකත්වය කරයි — ජූලි සහ ඔක්තෝබර් අතර මිනේරියේ සිදුවන ප්‍රසිද්ධ "එකතුවීම" (The Gathering) අඩු වෙමින් පවතින වැව් වෙරළ ප්‍රදේශයට අලි සිය ගණනක් ආකර්ෂණය කරන අතර, එය පෘථිවියේ ආසියානු අලින්ගේ විශාලතම එකම රැස්වීම් වලින් එකකි. අළු ලංගූර් වානරයන් පුරාණ නගරය තුළ දිගින් දිගටම දක්නට ලැබෙන අතර, නටබුන් ඉහළින් ගස් සෙවනේ ගමන් කරමින් ඇතැම් විට ගල් වේදිකා වෙත බැසීම ද සිදු කරයි. රිලා වානරයන් ද සමානවම සුලභයි. මිනේරිය වැව සහ අවට පඳුරු වනාන්තරය ද මල් කොකුන් (painted storks), අළු කොකුන්, දිය කපුටන්, සහ ඇතැම් විට දිවියන් ද පෝෂණය කරයි.

පොලොන්නරුව එක්දින චාරිකාවකට සුදුසුද, නැතහොත් රාත්‍රී නවාතැන් ගත යුතුද?

සීගිරිය, හබරණ, හෝ පාසිකුඩා වලින් නිවැරදිව සැලසුම් කළ එක්දින චාරිකාවක් කළ හැකි හා ප්‍රචලිත එකකි. කෙසේ වෙතත්, පොලොන්නරුවේ රාත්‍රී නවාතැන් ගැනීමෙන්, දිනයේ වඩාත් නිහඬ අවස්ථාවන්හිදී — විවෘත වීමෙන් ටික වේලාවකට පසුව සහ සවස් වරුවේ ආලෝකයේදී — ගල් උණුසුම් වර්ණයක් ගන්නා, සංචාරක කණ්ඩායම් අඩු අවස්ථාවන්හිදී නටබුන් වෙත පිවිසීමට හැකියාව ලැබේ. හෝටල් කිහිපයක්ම පරාක්‍රම සමුද්‍රයේ වේල්ල අසබඩ, වැව දෙස විවෘත දර්ශන සහිතව පිහිටා ඇත. එම ප්‍රදේශයේ රැඳී සිටීම, පසුදින උදේ මිනේරිය හෝ කව්දුල්ල හි සෆාරි චාරිකාවක් සමඟ පුරාණ නගරය ඒකාබද්ධ කිරීම ද ප්‍රායෝගික කරයි.