මහ සමන් දේවාලය

රත්නපුරයේ හදවතේ පිහිටි සබරගමුව මහ සමන් දේවාලය, ශ්‍රී ලංකාවේ හතරවරම් දෙවිවරුන් අතුරින් එක් කෙනෙකු වන සමන් දෙවියන්ට කැප වූ ප්‍රධානතම නමස්කාර ස්ථානය ලෙස සැලකේ. ශ්‍රී පාදයේ (Adam's Peak) මුදුනේ ඇති දේවාලයට පසුව වැදගත්කමින් දෙවැනි ස්ථානය ගන්නා මෙම දේවාලය වසර පුරා දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවලින් වන්දනාකරුවන් හා සංස්කෘතික සංචාරකයන් ආකර්ෂණය කරයි; සැප්තැම්බර් මාසයේ පැවැත්වෙන ප්‍රසිද්ධ වාර්ෂික පෙරහැර අවස්ථාවේදී මෙම ජනප්‍රවාහය උච්චතම අවස්ථාවට පත් වේ.

මහ සමන් දේවාලයේ ඉතිහාසය කුමක්ද?

මෙම ස්ථානය යටත්විජිත යුගයට බොහෝ පෙර දක්වා විහිදෙන ඉතිහාසික ස්ථර රැසක් දරයි. පෘතුගීසි සම්බන්ධතාවයට පෙර, මුල් වාර්තාවල හින්දු දේවාලයක් ලෙස සඳහන් වූ පුරාණ දේවාලයක් මෙහි පැවති බවට විශ්වසනීය සාක්ෂි තිබේ. පෘතුගීසි පාලන සමයේදී, 1618–1620 පමණ කාලය තුළ, මුල් දේවාලයේ භූමියේම බලකොටුවක් හා ක්‍රිස්තියානි දේවස්ථානයක් ඉදිකරන ලද අතර, එමඟින් ස්වදේශික නමස්කාර ස්ථානය effectively ඉවත් කරන ලදී.

දේවාලයේ ප්‍රතිසංස්කරණය සිදු වූයේ මහනුවර රාජධානියේ කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජතුමාගේ (රාජ්‍ය කාලය 1747–1781) යටතේය. රත්නපුරය අත්පත් කර ගැනීමෙන් පසු, ඔහු පෘතුගීසි බලකොටුව හා දේවස්ථානය විනාශ කරන ලෙස අණ කළ අතර, එම ශුද්ධ භූමියේම නව දේවාලයක් ඉදිකරන ලදී. අද දැකගත හැකි ගොඩනැගිල්ල එම රජු විසින් නියෝජනය කරන ලද දේවාලය යැයි පුළුල් ලෙස විශ්වාස කෙරේ; එය ආගමික භක්තියේ හා එම ප්‍රදේශය මත මහනුවර පාලන බලය නැවත තහවුරු කිරීමේ ස්මාරකයක් බවට පත් කරයි.

මහ සමන් දේවාලය පෙනෙන්නේ කෙසේද?

වර්තමාන දේවාලයට ඊසාන දිශාවෙන් දිගු පෙරහැර මාර්ගයක් ඔස්සේ ළඟා විය හැක. නරඹන්නන් පුරාණ බෝ ගසකින් සිටුවූ ද්වාරයක් හරහා ගමන් කර ඉඩකඩ සහිත සෘජුකෝණාස්‍රාකාර බාහිර වටරවුමකට ඇතුළු වෙති. මෙම විවෘත මළුව, වාර්ෂික පෙරහැර පෙළපාලියට සහභාගී වන අලංකාරව සරසන ලද අලි ඇතුන් රැස්කර ගැනීමට තරම් විශාල වේ — එය මෙම උත්සවය දේවාලයේ අනන්‍යතාවයට කෙතරම් මූලික දෙයක්ද යන්න පිළිබිඹු කරන ප්‍රායෝගික අවශ්‍යතාවකි.

අභ්‍යන්තර ගර්භගෘහයේ සමන් දෙවියන් සමඟ වඩාත් සම්බන්ධ ලාංඡනය වන ඊතලය තැන්පත් කර ඇත; එයට දේවාලයේ භෞතික සැකැස්මේ හා මෙහි සිදු කරන චාරිත්‍රවල කේන්ද්‍රීය ස්ථානයක් හිමි වේ. මෙම දේවාල සංකීර්ණය මහනුවර ගෘහනිර්මාණ රසඥතාව, පරම්පරා ගණනාවක වන්දනාකරුවන්ගේ ස්ථරගත භක්තිය සමඟ මුසු කරමින්, චාරිත්‍රානුකූලව විධිමත් හා ගැඹුරින්ම පෞද්ගලික යන දෙඅංශයෙන්ම දැනෙන වාතාවරණයක් නිර්මාණය කරයි.

සමන් දෙවියන් කවුරුන්ද?

විෂ්ණු, කතරගම, හා විභීෂණ සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ හතරවරම් දෙවිවරුන් (සතර වරම් දෙවියෝ) අතුරින් එක් කෙනෙකු ලෙස සමන් දෙවියන් වන්දනා කෙරේ. ඔහු සම්ප්‍රදායිකව ශ්‍රී පාදය හා සබරගමුව ප්‍රදේශය සමඟ සම්බන්ධ වන අතර, ඔහුගේ ආශිර්වාදය පතන අයට ආරක්ෂාව හා ආශිර්වාද ලබා දෙන බව විශ්වාස කෙරේ. ඔහුගේ නමස්කාරය මෙම ප්‍රදේශයේ වාර්තාගත ඉතිහාසයට පෙර පවතී, හා රත්නපුරයේ දේවාලය ඔහුගේ ගෞරවය වෙනුවෙන් වූ වැදගත්ම පහතරට දේවාලය ලෙස සැලකේ.

සමන් දේවාල පෙරහර අතරතුර සිදු වන්නේ කුමක්ද?

රත්නපුරයේ වාර්ෂික පෙරහැර, අලංකාරයෙන් හා සම්ප්‍රදායික චාරිත්‍ර ආරක්ෂා කිරීමෙන් මහනුවර ඇසළ පෙරහැරට පසුව දෙවැනි ස්ථානයට සම්මත කෙරේ. සැප්තැම්බර් මාසයේ පැවැත්වෙන මෙම උත්සවය, දේවාලයේ ප්‍රධාන ලාබෑ භාරකරු වන බස්නායක නිලමේ විසින් නියම කරන ලද සුබ මොහොතවලින් පාලනය වන, ප්‍රවේශමෙන් සැකසූ සිදුවීම් අනුක්‍රමයක් අනුගමනය කරයි.

මෙම උත්සවය ආරම්භ වන්නේ සුබ මොහොතක කප් සිටුවීමේ චාරිත්‍රයෙනි, එය උත්සව සමයේ විධිමත් ආරම්භය සංඥා කරයි. ඉන්පසු රාත්‍රී පහක් පුරා පැවැත්වෙන කුඹල් පෙරහැර නම් මූලික පෙරහැර පැවැත්වේ, ඉන්පසු තවත් දින පහක් පුරා ප්‍රධාන පෙරහැර පැවැත්වේ.

ප්‍රධාන පෙරහැරේ ප්‍රධාන අංග අතර:

• සෑම පෙරහැරක්ම ආරම්භ වීමට පෙර කොට්ටිම්බුවල රජමහා විහාරයේ හිමිවරුන් විසින් පිරිත් දේශනා කිරීම
• සෑම රාත්‍රියකම උත්සවය ආරම්භය ප්‍රකාශ කිරීම සඳහා උත්සවාකාරයෙන් තුවක්කු වෙඩි තැබීම
• සමන් දෙවියන්ගේ ශුද්ධ ඊතලය, පෙරහැර පුරාම ප්‍රමුඛව රැගෙන යාම
• කුඹල්කරුවෙකු හා ස්ත්‍රී භක්තිකාවන් විසින් සිදු කරන චාරිත්‍රානුකූල රංගන, ආධ්‍යාත්මිකව වැදගත් ලෙස සැලකේ
• මහබාබ රූපය — එක් පැත්තක සන්සුන් මුහුණක් හා අනෙක් පැත්තේ උග්‍ර මුහුණක් සහිත විශාල ද්විමුඛ රූපයක්, එය පළමු රාජසිංහ රජුගේ ද්විත්ව ස්වභාවය සංකේතවත් කරයි
• ශ්‍රී ලංකාවේ සම්භාව්‍ය නර්තන සම්ප්‍රදාය තුනම නියෝජනය කරන නර්තන ශිල්පීන්: උඩරට, සබරගමුව, හා පහතරට
• පෙරහැරේ චාරිත්‍රානුකූල හරය සාදන අලංකාරව සරසන ලද අලි ඇතුන්

මෙම උත්සවය වාර්ෂිකව දස දහස් ගණන් වන්දනාකරුවන් හා නරඹන්නන් ආකර්ෂණය කරමින්, රත්නපුරයේ වීදි ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ හා ජනශ්‍රැති සම්ප්‍රදායේ ජීවමාන ප්‍රකාශනයක් බවට පත් කරයි.

මහ සමන් දේවාලය ශ්‍රී ලංකාවේ අනෙකුත් ප්‍රධාන දේවාල හා සසඳන්නේ කෙසේද?

කොළඹ සිට මහ සමන් දේවාලයට යන්නේ කෙසේද?

රත්නපුරය කොළඹින් ගාල්පාර A4 මාර්ගය ඔස්සේ ගාව 100 කිලෝමීටර් ගිනිකොන දෙසින් පිහිටා ඇත. පුද්ගලික කාර් එකකින් හෝ රියදුරකු සමඟ, කඳුකර අඩවිවල තදබදය අනුව ගමන සාමාන්‍යයෙන් පැය දෙකක් හෝ දෙකහමාරක් පමණ ගත වේ. කොළඹ බැස්ටියන් මාවත බස් නැවතුම්පොලෙන් රත්නපුරයට නිතිපතා පොදු බස් රථ ධාවනය වේ. දේවාලය නගර මධ්‍යයට ආසන්නව පිහිටා ඇති බැවින්, රත්නපුරයට පැමිණි පසු එහි ළඟා වීම පහසුය.

රත්නපුරය ම, අඩදින හෝ පූර්ණදින සංචාරයකට සුදුසුය — මෙම නගරය දිවයිනේ මැණික් වෙළඳාම් අගනුවර වන අතර, සිංහරාජ වන රක්ෂිතය දකුණට ගාව 30 කිලෝමීටර් දුරින් පිහිටා ඇති බැවින්, එය දිගු දකුණු හෝ කඳුකර සංචාරක සැලැස්මකට ස්වාභාවිකව යා වේ.

මහ සමන් දේවාලයට යාමට පෙර නරඹන්නන් දැන ගත යුත්තේ කුමක්ද?

ශ්‍රී ලංකාවේ ක්‍රියාත්මක සියලුම නමස්කාර ස්ථාන මෙන්ම, නරඹන්නන් අභ්‍යන්තර පරිශ්‍රයට ඇතුළු වීමට පෙර පාවහන් ගලවා, නිහතමානීව ඇඳුම් ඇඳීම අපේක්ෂා කෙරේ — උරහිස් හා දණහිස් ආවරණය විය යුතුය. අභ්‍යන්තර ගර්භගෘහය තුළ ඡායාරූප ගැනීම සීමා විය හැකි අතර, චාරිත්‍ර හෝ පූජකවරුන් ඡායාරූප ගැනීමට පෙර අවසර ලබා ගැනීම ආචාරශීලී බව සලකනු ලැබේ. සියලුම ආගම් වල නරඹන්නන්ට දේවාලය විවෘතව ඇති අතර, ගෞරවනීය හා නොඉක්මන් ප්‍රවේශයක් එහි වැඩ විසීම් කරන පූජකවරුන් හා ලාබෑ භාරකරුවන් විසින් අගය කරනු ලැබේ.

ඔබ වාර්ෂික පෙරහැරට සහභාගී වීමට සැලසුම් කරන්නේ නම්, රත්නපුරයේ නවාතැන් කලින් ම වෙන් කරවා ගන්න — උත්සව සතියේදී නගරය ඉක්මනින් පිරී යන අතර, ප්‍රධාන පෙරහැර රාත්‍රීවලදී පෙරහැර මාර්ගය ඔස්සේ ඇති නැරඹුම් ස්ථාන තදබදයට පත් වේ.