සිංහරාජ වර්ෂාරණ්යය ශ්රී ලංකාවේ ඉතිරිව ඇති අවසාන විශාල මූලික පහත්බිම් නිවර්තන වර්ෂාරණ්ය භූමිය වන අතර, එය දකුණු-බටහිර තෙත් කලාපයේ ආසන්න වශයෙන් අක්කර 18,900 ක් (හෙක්ටයාර් 7,648) පුරා විහිදේ. 1988 දෙසැම්බරයේ UNESCO ලෝක උරුම අඩවියක් ලෙස ප්රකාශයට පත් කරන ලද මෙය දිවයිනේ පරිසර විද්යාත්මකව වඩාත් වැදගත් භූ දර්ශනයන්ගෙන් එකක් වන අතර, ලෝකයේ වෙනත් කිසිදු තැනක නොමැති ජීව විශේෂයන්ගේ ජීවමාන සංරක්ෂාගාරයකි. සංරක්ෂිතය සබරගමුව සහ දකුණු පළාත් දෙකටම විහිදෙන අතර, සියවස් ගණනාවක් ජනාවාස ක්රියාකාරකම් ආශ්රිතව සිදු වූ නමුත් එහි ගංගා, කඳු පටි සහ වනාන්තර ශාඛා ආවරණය බොහෝ දුරට නොකඩවා පවතී.
සිංහරාජ වර්ෂාරණ්යය වැදගත් වන්නේ කෙසේද?
සිංහරාජ හි ස්වදේශිය ජීව විශේෂයන්ගේ අසාමාන්ය සංකේන්ද්රණයක් දක්නට ලැබේ. සංරක්ෂිතයේ ගස් වලින් 60%කට වැඩි ප්රමාණයක් ශ්රී ලංකාව ට ආවේණික වන අතර, රටේ ආවේණික ක්ෂීරපායී සහ සමනල ප්රජාතීන් අතරින් අඩකට වඩා මෙහිදී දක්නට ලැබේ. ශ්රී ලංකාවට ආවේණික පක්ෂී විශේෂ 20 න් 19 ක් සංරක්ෂිතය තුළ වාර්තා වී ඇත — මෙම සංඛ්යාව සිංහරාජ ව දකුණු ආසියාවේ වැදගත්ම පක්ෂී නිරීක්ෂණ ගමනාන්ත අතරට රැගෙන යයි.
1875 දී Waste Lands Ordinance යටතේ සංරක්ෂිත ප්රදේශයක් ලෙස ප්රථමයෙන් ආරක්ෂා කරන ලද මෙම වනාන්තරය, 1978 දී UNESCO ගේ Man and the Biosphere (MAB) වැඩසටහනට ඇතුළත් කරන ලදී. ඉන් දශකයකට පසු, 1988 ඔක්තෝම්බර් මාසයේ, ශ්රී ලංකාව ප්රථම ජාතික වනාන්තර උරුම ප්රදේශය බවට පත් වූ අතර, මාස දෙකකට පසු UNESCO ලෝක උරුම තත්ත්වය අත්කර ගත්තේය — රටෙහි ඒ බව ලබා ගත් ප්රථම ස්වාභාවික අඩවිය ලෙස. සංරක්ෂිතය සහ ඒ වටා ඇති බාධක කලාපය දිගුකාලීන ජාත්යන්තර සංරක්ෂණ අවධානයට ලක්විය යුතු ඉතා වැදගත් ස්වාභාවික වාසස්ථානයක් ලෙස IUCN විසින් පිළිගෙන ඇත.
සිංහරාජ හිදී ඔබට දැකිය හැකි වන්යජීවීන් මොනවාද?
සිංහරාජ හිදී පක්ෂී නිරීක්ෂණය ආසියාවේ අන් ඕනෑම තැනකට සාපේක්ෂව සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් අත්දැකීමකි. ශ්රී ලංකා නිල් කොකා (Urocissa ornata), රතු-මුහුණු මල්කොහා, අළු-හිස සිනාතුඩු, ලේයාර්ඩ්ගේ ගිරවා, සිලෝන් අළු කඳුකාකා, සහ කොළ-හොට් කෝකිල දර්ශනය කිරීමට මෙම වනාන්තරය නිතිපතා හොඳ අවස්ථා සලසා දෙයි. තැඹිලි-හොට් කතු කුරුල්ලන්ගේ නායකත්වයෙන් මිශ්ර විශේෂ ආහාර රැලක් — ගහ කොළ අතර රළ රළ ලෙස ගමන් කරමින් තවත් විශේෂයන් ගෙනෙයි. දෙසැම්බර් සිට අප්රේල් දක්වා, විශේෂයෙන් අළු වූහා ඉරිමිය, වඩාත් ඵලදායී කාල පරිච්ඡේදයකි.
ක්ෂීරපායීන් ඉතා පහසුවෙන් නිරීක්ෂණය කළ නොහැකි නමුත් නිතිපතා මුණ ගැසෙයි. දම්-මුහුණු රිළා සහ රෝද මකාකු ශාඛා ආවරණය ඔස්සේ ගමන් කරන අතර, දැවැන්ත ලේනා සහ තද-කලු-රේඛා වන ලේනා ද නිතර දක්නට ලැබේ. ශ්රී ලංකාවට ආවේණික ක්ෂීරපායී විශේෂ 12 න් 8 ක් මෙහිදී හමුවේ, දුර්ලභ දිවියා ඇතුළුව. උරගයෝ ද ඒ හා සමාන පරිදි බහුල වෙති: ප්රවේශමෙන් නිරීක්ෂණය කරන්නෙකුට නෙරා-නාසා ගෙම්බා කටුස්සා (Lyriocephalus scutatus), රළු-නාසා අං කටුස්සා (Ceratophora aspera) සහ ආවේණික කොළ වල මූකලාන ද හමු විය හැකිය. මාර්ග ඔස්සේ ගලා යන ගංඟා, මිරිදිය කකුළුවන්, මාළු, සහ ආවේණික උභය ජීවී විශේෂ කිහිපයකම ස්ථානයකි.
සිංහරාජ හි ප්රධාන ගිමන් හා ඇවිදීමේ මාර්ග මොනවාද?
වැද්දගල, කලවාන ආසන්නයේ, සංරක්ෂිතයේ උතුරු සීමාවේ පිහිටි කුඩාව සංරක්ෂණ මධ්යස්ථානය (KCC) සිට හොඳින් ස්ථාපිත ස්වාභාවික ගිමන් මාර්ග දෙකක් ආරම්භ වේ. දෙකම සඳහාම බලපත්රලාභී මාර්ගෝපදේශකයෙකු අවශ්ය වේ — ආරක්ෂිත ප්රදේශයට ස්වාධීනව ඇතුළු වීමට අවසර නැත.
| මාර්ගය | ගමනාන්තය | දුර | උන්නතාංශ වෙනස | ආසන්න කාලය |
|---|---|---|---|---|
| සිංහගල පාගමන | සිංහගල මුදුන (773 m) | 2.4 km one way | 300 m | ආපසු ගමන සඳහා පැය 5–7 |
| මුලවෙල්ල පාගමන | මුලවෙල්ල මුදුන (758 m) | 2.4 km one way | 457 m | ආපසු ගමන සඳහා පැය 1–2 |
සිංහගල මාර්ගය දිග අතින් දිව්ය ශ්රේෂ්ඨ ද, ශ්රමයෙන් ද පිරුණු, ඝන මූලික වනාන්තරය හරහා ගොස් ශාඛා ආවරණය හරහා දර්ශනය ලබාදෙන ශිඛරයකට ළඟා වේ. මුලවෙල්ල මාර්ගය තීව්රව ඉහළ නගින නමුත් කෙටි වටයක් ද ලබා දෙයි — සීමිත කාලයක් ඇති සංචාරකයන්ට සුදුසු ය. දෙකම ස්ෙව්ච්ඡ ජලය ගලා යන ඇල දොළ හරහා ගොස්, මිශ්ර විශේෂ පක්ෂී රැළ විශ්වාසනීය ලෙස හමු වන වනාන්තර කොටස් හරහා ගමන් කරයි.
දකුණු සීමාවේ දෙනියාය ආසන්නයේ කුරුළුගල ප්රවේශ ස්ථානය, නගර මධ්යස්ථානයේ සිට ආසන්න වශයෙන් 12.8 km ක් දුරින් පිහිටා ඇති අතර, සංරක්ෂිතයේ වෙනත් කොටසක් ඔස්සේ විකල්ප ගිමන් මාර්ග ගවේෂණ කිරීමේ අවස්ථාව ලබා දේ. දකුණේ සිට ළඟා වන සංචාරකයෝ සාමාන්යයෙන් දෙනියාය දොරටුව හරහා ඇතුළු වන අතර, හම්බන්තොට හෝ උඩවලව ජාතික වනෝද්යානය සිට ළඟා වන්නෝ බොහෝ විට රක්වාන පැත්තෙන් ඇතුළු වෙති.
සිංහරාජ නැරඹීමට හොඳම කාලය කවදාද?
දෙසැම්බර් සිට අප්රේල් දක්වා කාලය කඳු නැගීම සඳහා වඩාත් ශුෂ්ක සහ සුවදායී මාසයන් වන අතර, ඒ කාලයේ ගිමන් මාර්ග ශක්තිමත්ව තිබෙන අතර වන්ය ජීවී ක්රියාකාරකම් — විශේෂයෙන් පක්ෂී නිරීක්ෂණය — ශිඛරයට ළඟා වේ. සංරක්ෂිතය දකුණු-බටහිර මෝසම් (මැයි–ජූලි) සහ උතුරු-නැගෙනහිර මෝසම් (නොවැම්බර්–ජනවාරි) නිසා වසර පුරා වර්ෂාව ලබයි. වනාන්තරය හරහා වාර්ෂික වර්ෂාපතනය ආසන්න වශයෙන් mm 3,600 සිට mm 5,000 දක්වා පරාසයක පවතී — ශ්රී ලංකාව දී තෙත්ම ගොඩ බිම් පරිසර පද්ධතිවලින් එකක් කරවමින්. ගිමන් මාර්ග මට්ටමේ උෂ්ණත්වය සාමාන්යයෙන් 19°C සිට 34°C අතර පවතී. ශුෂ්ක කාලයේ වුවද, වනාන්තර බිම ආර්ද්ර ලෙස පවතී, එබැවින් ඕනෑම ගමනකදී ජලය ආරක්ෂිත පාවහන් සහ සැහැල්ලු වර්ෂා ආවරණ රෙදිපිළි රැගෙන යාම නිර්දේශ කෙරේ.
කොළඹ සිට සිංහරාජ ට යන්නේ කෙසේද?
වනාන්තර ප්රවේශ ස්ථාන කරා සෘජු මහජන ප්රවාහනයක් නොමැති බැවින්, සංචාරකයන් බොහෝ දෙනෙකු පෞද්ගලික වාහනයෙන් හෝ සංවිධිත සංචාරයකින් ළඟා වෙති. කොළඹ සිට රත්නපුර, කිරිඇල්ල, කලවාන, සහ වැද්දගල හරහා ගෙන එන උතුරු ප්රවේශය රථවාහන තදබදය අනුව පැය තුනක් සිට හතරක් දක්වා ගත වේ. ගාල්ල, මාතර, හෝ දකුණු වෙරළ තීරයේ සිට ගමන් කරන අය දෙනියාය හරහා දකුණු ප්රවේශය භාවිත කරන අතර, ගත වන කාලය ද ඒ හා සමාන ය. ප්රවේශ ස්ථාන දෙකටම ළඟා වීමේ අවසාන ප්රවේශ මාර්ගවල රොළුවකා, විශේෂයෙන් ප්රබල වර්ෂාවකින් පසු, දරුණු විය හැකි බැවින් ප්රමාණවත් භූ නිෂ්කාශනය ඇති වාහනයක් නිර්දේශ කෙරේ.
දෙනියාය සහ කලවාන ආශ්රිතව නවාතැන් ලබා ගත හැකිය. වනාන්තර සීමාවට ඉතා ආසන්නව පරිසර සැරිසරන නවාතැන් කිහිපයක් පිහිටා ඇති අතර, ආගන්තුකයන්ට රාත්රියේ වනාන්තරයෙහි හඬ ඇසෙන අතර, දිවා කාලීන සංචාරකයන් ළඟා වීමට පෙර අළු වූහා ගිමන් ඇවිදීම ලදු කර ගත හැකිය.
සිංහරාජ හි භෞතික ලක්ෂණ සහ දේශගුණ කලාප මොනවාද?
සංරක්ෂිතය ආසන්න වශයෙන් මුහුදු මට්ටමේ සිට m 300 සිට m 1,170 දක්වා ඉහළ නංවන, කඳු පටි සහ ඒ අතර ඇති නිම්නවලින් සමන්විත, පටු රළුකරවූ භූ ප්රදේශ කොටසක් වටහා ගනී. ගංගා එහි සීමාවෙන් බොහෝ ප්රමාණය නිර්ණය කරයි: නාපොල දොල සහ කොස්කුලාන ගඟ උතුරෙන් ගලා බසී; ගිං ගඟ දකුණෙන් ද, කුඩාව ගඟ බටහිරෙන් ද ගලා යයි. නැගෙනහිර සීමාව බෙවර්ලි තේ වතුය සහ දෙනුව කන්ද ආසන්නයේ පුරාණ පාගමනක් මගින් සලකුණු කෙරේ. මෙම ජල ෙගවෙදිය ශ්රී ලංකාවේ දකුණු-බටහිර පහත්බිම්වල සැලකිය යුතු කොටසකට ජලය සපයන කළු ගඟ ද්රෝණිය (උතුරු) සහ ගිං ගඟ ද්රෝණිය (දකුණ) යන ගංගා පද්ධති දෙකටම ජලය ලබා දෙයි.
සිංහරාජ හි ඉහළ උන්නතාංශවල දී දක්නට ලැබෙන වළාකුළු වනාන්තර තත්ත්ව, පහත්බිම් ශාඛා ආවරණයෙන් සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් වූ ශේෂා, ඕකිඩ්, සහ ශාකාරෝපී ශාකවලින් සෙනෙහෙසර් ජීව සංයුතියක් ආශ්රය කරයි.
සිංහරාජ මුහුණ දෙන සංරක්ෂණ අභියෝග මොනවාද?
ආරක්ෂිත තත්ත්වය ඇතත්, සිංහරාජ බාධක කලාපය ඔස්සේ ආක්රමණය හේතු කරගත් පීඩනයෙන් තවදුරටත් නිදහස් නොවේ. පරිධියේ මාර්ග ඉදිකිරීම් සහ ස්ථිර ව්යුහයන් ස්ථාන සම්බන්ධතාවයට දිගුකාලීන තර්ජනයක් ලෙස ක්රියා කරයි. ආරක්ෂිත ව්යුහයන් සහ පර්යේෂකයෝ ඉස්මතු කරන්නේ, වනාන්තරයේ ආරක්ෂාව රඳා පවතින්නේ ආශ්රිත ජනකායේ ක්රියාකාරී සහභාගිත්වය — තිරසාර ජීවිකා, වගකීම සහිත සංචාරකත්වය, සහ සහභාගිත්ව ඉඩම් කළමනාකරණය ඔස්සේ — මතය. මාර්ගෝපදේශිත සංචාර වෙන් කරගෙන දේශීය ව පාලනය කෙරෙන ඉකෝ-ලොජ් හි නවාතැන් ගන්නා සංචාරකයෝ මෙම ආදර්ශය සෘජුවම ආධාර කරයි.
බලපත්රලාභී මාර්ගෝපදේශකයෙකු නොමැතිව ඇතුළු වීම තහනම් බව, ශාකාගාරය හෝ සතුන් එකතු කිරීම නීති විරෝධී බව, සහ තනි-භාවිත ප්ලාස්ටික් වනාන්තරයෙන් ඉවතට රැගෙන යා යුතු බව සංචාරකයන් සිහිපත් කෙරෙයි. සංරක්ෂිතය ශ්රී ලංකා වන සම්පත් දෙපාර්තමේන්තුව සහ වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව විසින් ඒකාබද්ධව කළමනාකරණය කෙරේ.
සිංහරාජ වන රක්ෂිතය ගේ ප්රවේශ ස්ථාන
- කුඩාව (KCC) ප්රවේශ ස්ථානය — උතුරු සීමාව, වැද්දගල, කලවාන ආසන්නයේ. සිංහගල සහ මුලවෙල්ල ගිමන් මාර්ගවල ප්රධාන ආරම්භ ස්ථානය.
- කුරුළුගල (දෙනියාය) ප්රවේශ ස්ථානය — දකුණු සීමාව, දෙනියාය නගරයේ සිට ආසන්න වශයෙන් 12.8 km. දකුණු වෙරළ තීරයේ සිට ළඟා වන සංචාරකයන් සඳහා කැමති ප්රවේශ ස්ථානය.
- රක්වාන ප්රවේශ ස්ථානය — හම්බන්තොට සහ දකුණු සමතල ප්රදේශවලින් ළඟා වන සංචාරකයන් භාවිත කරන නැගෙනහිර ප්රවේශය.
වන සම්පත් දෙපාර්තමේන්තුව විසින් නිර්ණය කරන ලද ප්රවේශ ගාස්තුවක් සියලු දොරටු ස්ථානවලදී අදාළ වේ. සංරක්ෂණ මධ්යස්ථානයේදී මාර්ගෝපදේශකයන් පත් කරන අතර, එම ගාස්තුව උද්යාන ප්රවේශ ගාස්තුවෙන් වෙනම අය කෙරේ.
අවට ස්ථාන
කි.මී. 25ක් පමණ ඇතුළත ස්ථාන 11, ළඟම ඒවා මුලින්.
- Birdwatching at Sinharaja Rainforestකි.මී. 1ට අඩු
- සිංහරාජ වන රක්ෂිතයකි.මී. 1ට අඩු
- සිංහගලකි.මී. 2
- Gal Oruwa Ella Fallsකි.මී. 4
- Pathan Oya Ellaකි.මී. 4
- Gongalaකි.මී. 4
- Kekuna Ellaකි.මී. 5
- Lumbini Tea Estateකි.මී. 6
- Rakwanaකි.මී. 8
- Suriyakanda Cityකි.මී. 14
- Goraka Ella Fallsකි.මී. 14
ආශ්රිත ලිපි
සමීපව සම්බන්ධ මාතෘකා පිළිබඳ පිටු 6.
