ශ්රී ලංකාවේ ශාක ලෝකය වසර මිලියන ගණනාවක හුදකලාවක් තුළින් ලියැවුණු කතාවකි. ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයෙන් වෙන්ව, පරිණාමයට තමන්ගේම මාවතක් ගත කිරීමට ප්රමාණවත් කාලයක් ලැබීමත් සමඟ, මෙම දිවයින මුළු ලොවම වෙනත් කොතැනකවත් නොමැති වූ ශාක සම්භාරයක් වර්ධනය කරගෙන ඇත. මල් හට ගන්නා ශාක විශේෂ 3,000කට වඩා වාර්තා වී ඇති අතර, ඉන් හතරෙන් කොටසකට වඩා ලොව වෙනත් කිසිම තැනක නොමැති බැවින්, ප්රමාණයට සාපේක්ෂව ආසියාවේ වඩාත්ම ශාක විද්යාත්මක වැදගත්කමක් ඇති භූමි ප්රදේශවලින් එකක් ලෙස ශ්රී ලංකාව ස්ථානගත වේ.
ශ්රී ලංකාවේ මෙතරම් ආවේණික ශාක විශේෂ ඇත්තේ ඇයි?
පිළිතුර පිහිටා ඇත්තේ භූගෝලීය ස්වභාවය සහ දේශගුණය එකට ක්රියා කරන ආකාරය තුළය. මීටර් 2,500කට වඩා උස් වන මධ්යම කඳුකරය, කෙටි දුරවල් තුළ තියුණු ලෙස වෙනස් වන ක්ෂුද්ර දේශගුණ නිර්මාණය කරයි. සිංහරාජ වන රක්ෂිතයේ ඝන පහතරට වැසි වනාන්තර ඇතුළත් වන නිරිතදිග තෙත කලාපයට වාර්ෂිකව මි.මී. 3,500කට වඩා වැඩි වර්ෂාපතනයක් ලැබෙන අතර, උතුරු තැනිතලාවලට ලැබෙන්නේ ඉන් කොටසක් පමණි. මෙම විවිධාකාර වාසස්ථාන මාලාව, භූගර්භීය කාලය තුළ ශාක පෙළපත් වෙනස් වී විශේෂිකරණය වීමට ඉඩ සලසා ඇති අතර, මුහුදු මට්ටමේ සිට කඳුකර තණබිම් දක්වා සෑම ශාක කලාපයකම ඉහළ ආවේණිකත්ව අනුපාතයන් ඇති කර තිබේ.
වඩාත්ම වැදගත් ආවේණික ශාක විශේෂ මොනවාද?
ශ්රී ලංකාවේ පමණක් දක්නට ලැබෙන විශේෂ කිහිපයක් ඒවායේ පරිසර විද්යාත්මක වැදගත්කම, සංස්කෘතික අනුරණනය, හෝ දුර්ලභත්වය නිසා කැපී පෙනේ.
- හොර (Dipterocarpus zeylanicus):පහතරට වැසි වනාන්තරවල උස් ශාඛා ගසකි, ගෝලීය වශයෙන් තර්ජනයට ලක්ව ඇති ඩිප්ටෙරොකාප් පවුලේ කොටසකි. එය වන පරිසර පද්ධතිවල ව්යුහාත්මක කාර්යභාරයක් ඉටු කරන අතර සංරක්ෂණ ප්රමුඛතාවයක් ලෙස සැලකේ.
- හල් (Vateria copallifera): තෙත කලාපයේ උස් වැසි වනාන්තර ගසකි, එහි දුම්මල නමින් හැඳින්වෙන සුවඳ ඇති දව, ශ්රී ලංකාවේ නිවෙස් සහ පන්සල් තුළ දහතිය ලෙස දිගු කලක් තිස්සේ දවා ඇත.
- ශ්රී ලංකා වන අඹ (Mangifera zeylanica): ප්රදේශීයව එටඹ ලෙස හැඳින්වෙන මෙය, වගා කරන ලද අඹගසෙහි වන ඥාතියෙකු වන අතර දිවයිනේ පහතරට වනාන්තරවල වැඩේ.
- කොකුන් (Kokoona zeylanica): තෙත කලාප වනාන්තරවල විශාල ගසකි, ශ්රී ලංකාවේ සාම්ප්රදායික වෛද්ය විද්යාවේ ස්ථානයක් හිමිකරගත්තකි.
- බඳුවැල් (Nepenthes distillatoria): දිවයිනේ එකම බඳුවැල් — තෙත නිරිතදිග කලාපයේ දක්නට ලැබෙන මාංශ භක්ෂක වැල් ශාකයක් වන අතර එහි එල්ලෙන, වසා ඇති කලස් තුළ කෘමීන් සිරකරගනියි.
- Loxococcus rupicola: තෙත කලාපයේ පර්වතමය බෑවුම්වල දක්නට ලැබෙන සිහින් තල් වර්ගයකි, එහි කුලයේ එකම විශේෂය.
දිවයිනේ වඩාත් ප්රසිද්ධ ශාකවලින් සමහරක් ආවේණික නොව දේශීය ශාක වේ. නිල් මානෙල් මල (Nymphaea nouchali), ශ්රී ලංකාවේ ජාතික මලයි, බෞද්ධ සහ හින්දු සංකේතවාදයේ නැවත නැවතත් දක්නට ලැබෙන අභිලක්ෂණයක් වන අතර, එය දකුණු හා ගිනිකොනදිග ආසියාව පුරාද වැඩේ. සිලෝන් කුරුඳු (Cinnamomum verum) ශ්රී ලංකාවට ආවේණික ශාකයකි; කැසියා වලට වඩා මෘදු, වඩාත් සංකීර්ණ සහ අඩු තියුණු ස්වභාවයක් ඇති සැබෑ සිලෝන් කුරුඳු, තෙත කලාප වනාන්තරවල වන ගස්වලින් මෙන්ම නිරිතදිග පුරා වගා කරන ලද ඉඩම්වලින්ද, එහි පොතු වලින් සකසනු ලැබේ. කිතුල් ගස (Caryota urens) දකුණු ආසියාව පුරාම පැතිරී ඇති නමුත් ශ්රී ලාංකික ග්රාමීය සංස්කෘතිය තුළ ගැඹුරින් බද්ධ වී ඇත: එහි පැණි, ප්රදේශීයව කිතුල් සීරීම ලෙස හැඳින්වෙන ක්රමයක් හරහා පේණි සහ හකුරු නිපදවීම සඳහා ලබාගනී.
ශ්රී ලංකාවේ ආවේණික ශාක දැකගැනීමට හොඳම ස්ථාන මොනවාද?
විවිධ පරිසර පද්ධති විවිධ ශාක ප්රජාවන් සංකේන්ද්රණය කරයි, එබැවින් වඩාත් සුදුසු ගමනාන්තය රඳා පවතින්නේ ඔබට නිරීක්ෂණය කිරීමට අවශ්ය දේ මත ය.
| ස්ථානය | ශාක වර්ගය | විශේෂ ආවේණික විශේෂ |
|---|---|---|
| සිංහරාජ වන රක්ෂිතය | පහතරට නිවර්තන වැසි වනාන්තර | හොර, ඩිප්ටෙරොකාප් ගස්, ආවේණික පර්ණ ශාක සහ ඕකිඩ් |
| හෝටන් තැන්න ජාතික උද්යානය | කඳුකර තණබිම් සහ වලාකුළු වනාන්තර | නෙළු, ආවේණික රොඩොඩෙන්ඩ්රෝන් (Rhododendron arboreum ssp. zeylanicum), ආවේණික පාසි |
| මාකන්දාව වැසි වනාන්තරය | අතරමැදි කලාප වැසි වනාන්තර | ඖෂධීය වන ශාක, ආවේණික තල් වර්ග |
| රාජකීය උද්භිද උද්යානය, පේරාදෙණිය | වගා කරන ලද එකතුව | ශ්රී ලංකාව පුරා සිට ලේබල් කරන ලද ආවේණික නියැදි |
| නකල්ස් කඳු පන්තිය | වලාකුළු වනාන්තර සහ කඳුකර පඳුරු | ආවේණික Impatiens, ගස් පර්ණ ශාක, කඳුකර පඳුරු |
| මාදු ගඟ තෙත්බිම් | කඩොලාන සහ කලපු | කඩොලාන ආශ්රිත ශාක, ජලජ ආවේණික විශේෂ |
කන්ද නුවර අසල පේරාදෙණියේ රාජකීය උද්භිද උද්යානය, වඩාත්ම පහසුවෙන් ළඟාවිය හැකි හැඳින්වීමක් ලබා දෙයි: ලේබල් කරන ලද නියැදිවල, වනයේ දින ගණනක් ඇවිදීමෙන් මුණගැසෙන බොහෝ විශේෂ ඇතුළත් වේ. බරපතල ශාක විද්යාත්මක ගවේෂණයක් සඳහා, සිංහරාජ සහ නකල්ස් පන්තියේ වලාකුළු වනාන්තර සමාන කළ නොහැකි ය.
ශ්රී ලාංකික වෛද්ය විද්යාවේ සහ සංස්කෘතියේ ආවේණික ශාකවල භූමිකාව කුමක්ද?
දේශීය චිකිත්සා ලෙස හැඳින්වෙන ශ්රී ලංකාවේ ස්වදේශීය සුව කිරීමේ සම්ප්රදාය, ශාක පදනම් කරගත් සංයෝග මත දැඩි ලෙස රඳා පවතින අතර, භාවිතා කරන විශේෂවලින් සැලකිය යුතු ප්රමාණයක් ආවේණික හෝ දිවයිනට දේශීය වේ. වසර දෙදහසකට වඩා පැරණි ග්රන්ථ ඇසුරෙන්, වෛද්යවරු විවිධ රෝගී තත්ත්ව සඳහා ශාක පදනම් කරගත් බෙහෙත් නිර්දේශ කිරීම දිගටම කරගෙන යති. Pongamia pinnata සහ Acacia chundra වැනි විශේෂ සාම්ප්රදායික වට්ටෝරු පොත්වල මෙන්ම නවීන ශාක ජනවිද්යාත්මක පර්යේෂණවලද දක්නට ලැබේ.
වෛද්ය විද්යාවෙන් ඔබ්බට, දිවයිනේ දේශීය ශාක ශ්රී ලාංකික ආහාර සංස්කෘතිය, ශිල්පීය දස්කම් සහ චාරිත්ර හැඩගස්වා තිබේ. කුරුඳු පොතු සහ සිලෝන් කලු ගම්මිරිස්, සියවස් ගණනාවක් තිස්සේ මෙම දිවයිනෙන් වෙළඳාම් කර ඇති අතර — මෙම කුළුබඩු, පුරාණ සමුද්ර වෙළඳාමේ කේන්ද්රස්ථානයක් ලෙස ශ්රී ලංකාව ස්ථාපිත කිරීමට උපකාරී විය. නා ගස (Mesua ferrea) වැනි දේශීය මල් ගස් රැසක්, පූජා සහ සෙවණ සඳහා බොහෝ විහාරස්ථාන උද්යානවල හිතාමතාම වගා කරනු ලබන අතර, එමගින් ශාක උරුමය ජීවමාන ආගමික භාවිතයට සම්බන්ධ කරයි.
ශ්රී ලංකාවේ ආවේණික ශාක ලෝකය ගවේෂණය කිරීමට වඩාත්ම සුදුසු කාලය කුමක්ද?
තනි පිළිතුරක් නොමැති වන්නේ, ශ්රී ලංකාවේ මෝසම් පද්ධති දෙක නිසා දිවයිනේ විවිධ කොටස් වසරේ විවිධ කාලවලදී වඩාත්ම හරිත වන බැවිනි. සාමාන්ය මාර්ගෝපදේශයක් ලෙස:
- දෙසැම්බර් සිට අප්රේල් දක්වා: තෙත කලාපයේ වියළි සමය, සිංහරාජ වැනි පහතරට වැසි වනාන්තර හරහා පා ගමන් කිරීම පහසු කරයි. මං මාර්ග වඩාත් වියළි වන අතර, කූඩැල්ලන් ක්රියාශීලීත්වය අඩු වන අතර, වන බිම්මතුපිට දෘශ්යතාව වඩා හොඳය.
- මැයි සිට සැප්තැම්බර් දක්වා: නිරිතදිග මෝසම තෙත කලාපයට තද වර්ෂාපතනයක් ගෙන එන නමුත් සංස්කෘතික ත්රිකෝණය සහ උතුර සාපේක්ෂව වියළිව තබයි. මෙය පේරාදෙණිය වැනි උද්භිද උද්යාන වඩාත් සශ්රීක වන අතර මල් හට ගන්නා විශේෂ වඩාත්ම බහුලව දක්නට ලැබෙන කාලයයි.
- වසර පුරා: හෝටන් තැන්න ඇතුළු කඳුකර ප්රදේශ වසර පුරාම පිවිසිය හැකි නමුත්, නොවැම්බර් සිට ජනවාරි දක්වා මීදුම සහ සීතල වඩාත් තද වේ. උදෑසන නැරඹීම් වලාකුළු තට්ටුව ගොඩනැගීමට පෙර ශාක නිරීක්ෂණය සඳහා වඩාත්ම පැහැදිලි ආලෝකය ලබා දෙයි.
ශ්රී ලංකාවේ ආවේණික ශාක ආරක්ෂා කරනු ලබන්නේ කෙසේද?
ඉන්දියාවේ බටහිර ඝාට් කඳු වැටිය සමඟ එක්ව, ශ්රී ලංකාව ලොව පිළිගත් ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් ස්ථාන 36න් එකක් සාදයි, මෙම නම්කරණය දිවයිනේ විශේෂ ධනවත්කමද ඒවාට මුහුණදෙන පීඩනද පිළිබිඹු කරයි. IUCN රතු ලැයිස්තුවට තර්ජනයට ලක්ව ඇති, අවදානමට ලක්විය හැකි, හෝ බරපතල අන්තරායට ලක්ව ඇති ශ්රී ලාංකික ශාක විශේෂ සැලකිය යුතු ප්රමාණයක් ඇතුළත් වේ. ආරක්ෂණය ක්රියාත්මක වන්නේ ජාතික උද්යාන, වන රක්ෂිත, සහ යුනෙස්කෝ නම්කරණය කළ ස්ථාන ජාලයක් හරහා වන අතර, සිංහරාජ වන රක්ෂිතය 1988 සිට ලෝක උරුම තත්ත්වය දරයි.
විශේෂයන් ඒවායේ ස්වාභාවික වාසස්ථානයෙන් පිටත සංරක්ෂණය කරන ස්ථානභාහිර සංරක්ෂණය, උද්භිද උද්යාන, බීජ බැංකු, සහ රෝපණ ශාලා හරහා සිදු කෙරේ. රක්ෂිත ප්රදේශ වටා ඇති බෆර් කලාපවල ප්රජා පදනම් වූ සංරක්ෂණ වැඩසටහන්, එකතු කිරීම සහ ඉඩම් හෙළි කිරීමේ පීඩනය අඩු කිරීමට උපකාරී වේ. වගකීම්සහගත සංචාරක ව්යාපාරය, හොඳින් කළමනාකරණය කළහොත්, ආදායම මෙම ප්රයත්නයන් වෙත නැවත යොමු කරන අතර වනය හෙළි කිරීම වෙනුවට ආරක්ෂා කිරීමට ප්රදේශීය දිරිගැන්වීම් ඇති කරයි.
සංචාරකයින්ට ශාක විද්යාත්මක සංචාර හෝ ශාක කේන්ද්රීය අත්දැකීම්වලට සහභාගී විය හැකිද?
ශ්රී ලංකාව පුරා වන රක්ෂිත කිහිපයක සහ පුද්ගලික වතුවල මාර්ගෝපදේශිත ශාක විද්යාත්මක ඇවිදීම් පිරිනමනු ලැබේ. දැනුමැති මාර්ගෝපදේශකයින්ට සිංහරාජයේ හෝ නකල්ස්හි එක් උදෑසනක ඇවිදීමක් තුළ ආවේණික විශේෂ දුසිම් ගණනක් හඳුනාගත හැකිය. කන්ද නුවර සහ මාතලේ ප්රදේශවල ඇති ඇතැම් උරුම කුළුබඩු උද්යාන, ආවේණික සහ වගා කරන ලද ඖෂධීය ශාකවල ජීවමාන එකතුවක් පවත්වාගෙන යන අතර, සාම්ප්රදායික භාවිතයන් පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීම් සමඟ ව්යුහගත සංචාර පිරිනමයි. ආවේණික සහ ඖෂධීය විශේෂවල රෝපණය කරන ලද නියැදි තම රටට රැගෙන යාමට (ගමනාන්ත රටේ රේගු රෙගුලාසිවලට යටත්ව) කැමති සංචාරකයින් සඳහා, ලක්පුර®ගේ ශාක විද්යාත්මක නිෂ්පාදන හරහා විවිධ රෝපණ ශාලාවේ වගා කරන ලද ශාක ලබාගත හැකිය.
ආශ්රිත ලිපි
සමීපව සම්බන්ධ මාතෘකා පිළිබඳ පිටු 1.


