ලෝක උරුම ස්ථාන

ශ්‍රී ලංකාව එහි භූමි ප්‍රමාණයට සාපේක්ෂව යුනෙස්කෝ ලැයිස්තුගත උරුමයන්ගේ අසාමාන්‍ය සංකේන්ද්‍රණයක් දරයි. දූපතේ ස්ථාන අටක් ලෝක උරුම තත්ත්වය දිනාගෙන ඇති අතර, ඒවා පුරාණ රාජකීය අගනුවර, පර්වතයක් මත ගොඩනැගූ බලකොටුව, පූජනීය ගල් විහාර, යටත්විජිත වරාය නගරයක්, උස් භූමි වලාකුළු වනාන්තරය, සහ දකුණු ආසියාවේ ඉතිරිව ඇති පහත බිම් වැසි වනාන්තර අතුරින් එකක් ඇතුළුව විහිදේ. මේ සියල්ල එකතු වී වෙරළට ඔබ්බෙන් දූපතේ ගැඹුරු භූගෝලය හා ඉතිහාසය කරා පිවිසීමට ඇති බලගතු හේතුවක් සාදයි.

ශ්‍රී ලංකාවේ ඇති යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ස්ථාන අට මොනවාද?

ශ්‍රී ලංකාවේ ලියාපදිංචි ස්ථාන අට සංස්කෘතික හා ස්වාභාවික යන වර්ග දෙකම ආවරණය කරයි. පහත වගුව ඉක්මන් මඟ පෙන්වීමක් සපයයි.

අනුරාධපුරයේදී ඔබට කුමක් දැකගත හැකිද?

අනුරාධපුරය ශ්‍රී ලංකාවේ පළමු මහා අගනුවර වූ අතර, ක්‍රිස්තු පූර්ව 4 වන සියවසේ පමණ සිට වසර දහසකට වැඩි කාලයක් දූපත පාලනය කළේය. එහි නටබුන් පුළුල් පුරාවිද්‍යාත්මක කලාපයක් පුරා විහිදී ඇති අතර, එය නිසි ලෙස ආවරණය කිරීමට අවම වශයෙන් දවසක් සම්පූර්ණයෙන්ම ගත වේ. එහි විශාලත්වය ඇත්තෙන්ම විශිෂ්ටය: පිරමීඩවලට ආයාම අතින් සමාන වන දැවැන්ත දාගැබ් (ස්තූප), ඉන්දියාවේ මුල් බෝධි වෘක්ෂයේ අතුරකින් වැවූ පූජනීය ශ්‍රී මහා බෝධිය, සහ පුරාණ ජල කළමනාකරණ ක්‍රමයකින් සපයන ලද සුඛෝපභෝගී රාජකීය උද්‍යානවල නටබුන්. මෙම ස්ථානය තවමත් ක්‍රියාකාරී බෞද්ධ වන්දනා ස්ථානයක් වන බැවින්, පුරාවිද්‍යාඥයන්, වන්දනාකරුවන් සහ සංචාරකයන් එකම අවකාශය තුළ එකට ගමන් කරනු ඔබට දැකගත හැකිය.

පොළොන්නරුවේදී බැලීමට ඇත්තේ කුමක්ද?

අනුරාධපුරය දකුණු ඉන්දීය ආක්‍රමණිකයින්ට යටත් වීමෙන් පසු, පොළොන්නරුව දූපතේ දෙවන මහා මධ්‍යකාලීන අගනුවර බවට පත් විය. එය 12 වන සියවසේදී රජු වූ පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජුගේ රාජ්‍ය කාලයේදී උච්චතම අවස්ථාවට පත් විය. මෙහි නටබුන් අනුරාධපුරයට වඩා සංයුක්ත වන අතර සාමාන්‍යයෙන් වඩා හොඳින් සංරක්ෂණය වී ඇති බැවින්, බයිසිකලයෙන් අර්ධ දින හෝ පූර්ණ දින චාරිකාවක් සඳහා ඒවා බෙහෙවින් සුදුසුය — එය ප්‍රචලිත දේශීය විකල්පයකි. ප්‍රධාන ආකර්ෂණීය ස්ථාන අතරට ගල් විහාරය ඇතුළත් වන අතර, එහි දැවැන්ත බුද්ධ ප්‍රතිමා හතරක් ග්‍රැනයිට් පර්වතයක් මතම කැටයම් කොට ඇත, තවද අද දිනයේද කෘෂිකාර්මික කටයුතු සඳහා භාවිත වන දැවැන්ත පරාක්‍රම සමුද්‍ර වැව ද ඇතුළත් වේ.

ආසියාවේ විශිෂ්ට පුරාණ ස්ථාන අතුරින් එකක් ලෙස සීගිරිය සැලකෙන්නේ ඇයි?

සීගිරිය යනු, ක්‍රිස්තු වර්ෂ 5 වන සියවසේ අගභාගයේදී පළමුවන කාශ්‍යප රජු රාජකීය මාලිගාවක් ලෙස බලකොටු කොට අලංකාර කළ මීටර් 200ක් උස ග්‍රැනයිට් ශිලා කණුවකි. චාරිකාකරුවන් බහුතරයකට මෙම ගමන අවම වශයෙන් විනාඩි 90ක් පමණ ගත වන අතර, එය ප්‍රසිද්ධ දර්පණ බිත්තිය — පුරාණ ලේඛන සහිත — දැකගත හැකි ස්ථානයෙන්ද, ආරක්ෂිත පර්වත කුහරයක ඇඳ ඇති ප්‍රසිද්ධ දෙවඟනන්ගේ චිත්‍ර වලින්ද, දැවැන්ත සිංහ ද්වාරයෙන් ඉතිරිව ඇති සිංහ පාද වලින්ද, ගමන් කරයි. අවසානයේ, චාරිකාකරුවන් මුදුනට ළඟා වී අවට තැන්නෙහි දිස්වන පුළුල් දර්ශනයන් භුක්ති විඳිති. සීගිරිය නිරන්තරයෙන් රටේ වැඩිපුරම පැමිණෙන ස්ථාන අතුරින් එකකි, එබැවින් චාරිකා කණ්ඩායම් විශාල ප්‍රමාණයෙන් පැමිණීමට පෙර උදෑසනින්ම පැමිණීමෙන් වාසි ලැබිය හැකිය. ආසන්නයේ ඇති සීගිරිය ගම්මානය දේශීය භූ දර්ශනය පිළිබඳ ප්‍රයෝජනවත් පසුබිම් තොරතුරු සපයයි.

දඹුල්ල ගල් විහාර නැරඹීම වටින්නේ ඇයි?

දඹුල්ල ස්වර්ණමාලි විහාරයට විශාල පර්වත ප්‍රපාතයක් තුළ කැටයම් කරන ලද ගුහා විහාර පහක් ඇතුළත් වන අතර, ඒවායේ බුද්ධ ප්‍රතිමා 150කට වැඩි ගණනක් ආරක්ෂා වී ඇති අතර, ගුහා වහල සහ බිත්ති ක්‍රිස්තු පූර්ව 1 වන සියවසේ සිට 18 වන සියවස දක්වා විවිධ කාල අවධිවලදී එක් කරන ලද බිතුසිතුවම්වලින් ආවරණය වී ඇත. මෙම ගුහා රාජකීය පිටුවහල් ස්ථානයක් ලෙසත්, පසුව ආරාමික සංකීර්ණයක් ලෙසත් ක්‍රියාත්මක විය. පර්වතයේ ස්වාභාවික වියට්ටුව මගින් ආරක්ෂා වූ මෙම චිත්‍රවල ප්‍රමාණයත් තත්ත්වයත් සුවිශේෂීය. දඹුල්ල සීගිරිය සහ මහනුවර අතර පහසු ස්ථානයක පිහිටා ඇති බැවින්, එය සංස්කෘතික ත්‍රිකෝණ චාරිකා මාර්ගයේ තාර්කික නැවතුම් ස්ථානයක් වේ.

මහනුවරේ යුනෙස්කෝ වැදගත්කම කුමක්ද?

මහනුවර ශ්‍රී ලංකාවේ අවසන් ස්වාධීන රාජකීය අගනුවර වූ අතර, 1815 වන තෙක් යුරෝපීය යටත්විජිතකරණයට ප්‍රතිරෝධය දැක්වීය. එහි යුනෙස්කෝ ලැයිස්තුගත කිරීම දේදුන්නක් මෙන් දෙයාකාරයකින් එහි වැදගත්කම පිළිබිඹු කරයි: දූපතේ වඩාත් ගෞරවනීය බෞද්ධ ස්ථානය වන දළදා මාළිගාවේ නිවහන ලෙසත්, කඳු, මහනුවර වැව, සහ අවට වනාන්තර සහිත සැලසුම් කළ සංස්කෘතික භූ දර්ශනයක් තුළ එහි පිහිටීම ලෙසත්. සෑම ජූලි හෝ අගෝස්තු මාසයකම පැවැත්වෙන වාර්ෂික ඇසළ පෙරහැර උත්සවය, දින කිහිපයක් පුරා පැවැත්වෙන අලංකාරවත් ලෙස සරසන ලද අලි ඇතුන්, බෙර වාදකයින් සහ නර්තන ශිල්පීන් සහභාගී වන විශාල පෙරහැරක් මගින් නගරයේ ආගමික සම්ප්‍රදායන් පැහැදිලි ලෙස මහජනතාව ඉදිරියේ ප්‍රදර්ශනය කරයි. මහනුවර නගර චාරිකාව ප්‍රධාන උරුම ප්‍රදේශ වටා ඔබගේ දිශානතිය ලබාගැනීමට ප්‍රායෝගික ක්‍රමයකි.

ගාල්ල බලකොටුව පිළිබඳ චාරිකාකරුවන් දැනගත යුත්තේ කුමක්ද?

ගාල්ල පැරණි නගරය සහ එහි බලකොටු දකුණු හා අග්නිදිග ආසියාවේ හොඳින්ම සංරක්ෂණය වූ බලකොටු යටත්විජිත වරායන් අතුරින් එකකි. පෘතුගීසීන් විසින් ආරම්භ කරන ලද පදනම් මත ලන්දේසීන් 17 වන සියවසේ අගභාගයේදී වර්තමාන බැම්ම සම්පූර්ණ කළ අතර, මෙම බලකොටුව 20 වන සියවස දක්වාම ක්‍රියාකාරී පරිපාලන නගරයක් ලෙස පැවතුණි. ඉන්දියන් සාගර එළිය දකුණු බැම්ම මතට බැසෙන සන්ධ්‍යා කාලයේ බැම්ම ඔස්සේ ඇවිද යාම බහුලව නිර්දේශිත අත්දැකීමකි. බිත්ති තුළ, යටත්විජිත යුගයේ වීදි ක්‍රියාත්මක මුස්ලිම් පල්ලි සහ ක්‍රියාත්මක ප්‍රදීපාගාරයක් සමඟින් බුටික් හෝටල්, කලාගාර, කැෆේ සහ දේවස්ථාන රඳවා ගනී. ගාල්ල නගර චාරිකාව ප්‍රධාන වාස්තු විද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික සලකුණු පාලනය කළ හැකි අර්ධ දිනක් තුළ ආවරණය කරයි.

සිංහරාජ වන රක්ෂිතය යනු කුමක්ද?

සිංහරාජ වන රක්ෂිතය ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිරිව ඇති විශාලතම පහත බිම් නිවර්තන වැසි වනාන්තරය වන අතර, දූපතේ ස්වාභාවික ලෝක උරුම ස්ථාන දෙකෙන් එකකි. එහි ආවේණික විශේෂයන්ගේ විශිෂ්ට ඝණත්වයක් පවතී: දූපතේ ආවේණික ගස් විශේෂවලින් 60%ක් පමණ මෙහි වැඩෙන අතර, ලොව වෙනත් කිසිම තැනක නොමැති ආවේණික කුරුල්ලන්, උරගයින්, උභයජීවීන් සහ කෘමීන් ද මෙහි දැකගත හැකිය. අභ්‍යන්තරයට පිවිසීම මග පෙන්වීම් සහිත මාර්ග ඔස්සේ පමණක් සිදු කෙරෙන අතර, බලපෑම අවම කිරීම සඳහා චාරිකාකරුවන්ගේ ගණන කළමනාකරණය කෙරේ. වර්ෂයේ වැඩි කාලයක් වනාන්තරයට අධික වර්ෂාපතනය ලැබෙන බැවින්, කාලය තෝරාගැනීම සහ උචිත ඇඳුම් පැළඳුම් වැදගත් වේ. බරපතල කුරුළු නරඹන්නන් සහ ස්වභාව විද්‍යාඥයින් බොහෝ විට වනාන්තර මායිමේ ඇති කුඩා නවාතැන් වලින් එකක නැවතීම රටේ වඩාත් ප්‍රතිඵලදායක වනජීවි අත්දැකීම් අතුරින් එකක් ලෙස සලකති.

මධ්‍යම කඳුකර ලෝක උරුම ස්ථානයට ඇතුළත් වන්නේ කුමක්ද?

2010 දී ලියාපදිංචි කරන ලද, ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරය සංරචක තුනකින් සමන්විත අනුක්‍රමික ස්වාභාවික ස්ථානයකි: හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය, කඳුරට වනාන්තර රක්ෂිතය, සහ දුම්බර සංරක්ෂණ වනාන්තරය. මෙම ලැයිස්තුගත කිරීම ලොව වෙනත් කිසිම තැනක නොමැති බොහෝ විශේෂයන් දරන මෙම උස් භූමි කඳුකර පරිසර පද්ධතිවල විශිෂ්ට ජෛව විවිධත්වය පිළිගනී. හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය චාරිකාකරුවන්ට වඩාත් ප්‍රවේශ විය හැකි සංරචකය වන අතර, එහි ප්‍රසිද්ධ වර්ල්ඩ්ස් එන්ඩ් බෑවුම — මීටර් 870ක් පමණ බැස යන පාහේ සිරස් කඳු බෑවුමක් — බේකර්ස් ජල ඇල්ල සහ සම්බූර් මුවන් ආහාර ගන්නා විවෘත තණබිම් සමඟ ඇත. දුම්බර ප්‍රදේශය තුළ ඇති වලාකුළු වනාන්තර වාසස්ථානය අඩුවෙන් නැරඹෙන නමුත් පාරිසරික වශයෙන් සුවිශේෂී වන අතර, එහි නිතර මීදුම, පාසි, සහ වෙනම ආවේණික ශාක හා කුරුල්ලන් කණ්ඩායමක් ඇත.

ලෝක උරුම ස්ථාන කිහිපයක් ආවරණය කරන චාරිකාවක් සැලසුම් කරන්නේ කෙසේද?

සංස්කෘතික ස්ථාන හයම ස්වාභාවිකව කණ්ඩායම් දෙකකට කැට ගැසෙයි. අනුරාධපුරය, පොළොන්නරුව, සීගිරිය, සහ දඹුල්ල උතුරු මැද සහ මධ්‍යම පළාත්වල පොදුවේ සංස්කෘතික ත්‍රිකෝණය ලෙස හැඳින්වෙන ප්‍රදේශය සාදයි. මහනුවර එම ත්‍රිකෝණයේ දකුණු කෙළවරේ පිහිටා ඇති අතර, ගාල්ල මහනුවරින් වෙරළ දිගේ ගිනිකොන දිශාවට පැය තුනක් පමණ වාහනයෙන් ගමන් කළ හැකි දුරකින් පිහිටා ඇත. සංස්කෘතික ස්ථාන හයම ආවරණය කරන හොඳින් සකස් කරන ලද සංචාරක සැලැස්මක් සාමාන්‍යයෙන් දින හයක් සිට නවයක් දක්වා ගත වන අතර, එමගින් ස්ථාන සඳහාම මෙන්ම ඒවා අතර ගමන් කිරීම සඳහාද ඉක්මන් නොවී ප්‍රමාණවත් කාලයක් ලබා දේ. ස්වාභාවික ස්ථාන දෙක — සිංහරාජය සහ මධ්‍යම කඳුකරය — සංස්කෘතික ත්‍රිකෝණය සහ වෙරළ අතර ස්ථානගත කිරීමෙන් පුළුල් ශ්‍රී ලංකා චාරිකා මාර්ගයකට ඒකාබද්ධ කළ හැකිය.

දැනුම්වත් රියදුරන් සමඟ පෞද්ගලිකව කුලියට ගත් වාහන මෙම ස්ථාන ඔබේම වේගයට සම්බන්ධ කිරීමට වඩාත්ම නම්‍යශීලී ක්‍රමයයි. සෘතුමය සාධක සැලකිල්ලට ගැනීම වටී: සංස්කෘතික ත්‍රිකෝණය සාමාන්‍යයෙන් ජනවාරි සිට අප්‍රේල් දක්වා වියළි කාලගුණයක් ඇති වන අතර, මධ්‍යම කඳුකරය සහ සිංහරාජය ගිනිකොන මෝසම් සුළඟ අඩු වූ දෙසැම්බර් සිට අප්‍රේල් දක්වා කාලය තුළ වඩාත් සුදුසු වේ.