සීගිරිය බිතුසිතුවම්

සීගිරිය පර්වතයේ බටහිර දෙසින් වූ සිරස් මුහුණතේ අඩක් උසින්, අවට තැනිතලාවෙන් මීටර් 100ක් පමණ ඉහළින් පිහිටි ස්වාභාවික ගුහාවක් තුළ ආරක්ෂිතව, සිතුවම් කරන ලද කාන්තාවන් කුඩා පිරිසක් සියවස් පහළොවකට වැඩි කලක් තිස්සේ රැඳී සිටිති. මේවා සීගිරිය බිතුසිතුවම් ය — දකුණු ආසියාවේ රූපමය චිත්‍ර කලාවේ පැරණිතම හා විශිෂ්ටතම නිදසුන් අතර වන අතර, ක්‍රි.ව. 480 පමණ දී කාශ්‍යප රජු මෙහි ඉදිකළ මාළිගා සංකීර්ණයේ වඩාත්ම සිත් සසල කරවන ඉතිරි වූ සලකුණ ද වේ.

සීගිරිය බිතුසිතුවම්වලින් නිරූපණය වන්නේ කුමක්ද?

ඉතිරි වී ඇති සිතුවම්වල කාන්තාවන් උකුලේ සිට ඉහළට නිරූපණය කර ඇති අතර, ඔවුන්ගේ සම උණුසුම් ඕකර් සහ ටෙරකොටා වර්ණවලින් සකසා ඇත; අත්වල නෙළුම් මල් සහ අනෙකුත් මල් දරා සිටිති. එක් එක් රූපය අලංකාරික සම්ප්‍රදායෙන් බොහෝ ඔබ්බට යන නිරවද්‍යතාවකින් සකසා ඇත — මුහුණේ ඉරියව් එකිනෙකට වෙනස්ව පෞද්ගලීකරණය කර ඇති අතර, රෙදිවල වැටීම ශරීරයේ වක්‍රතාවන් අනුව යයි; ඇස්වල ඇති නිශ්ශබ්ද ආත්ම විශ්වාසය අදටත් අවධානය දිනාගනී.

නැවත නැවත දක්නට ලැබෙන විස්තරයක් වන්නේ එක් එක් කාන්තාවගේ ගෙල වටා අඳින ලද සියුම් වළලු තුනකින් යුත් පච්චයයි. කලා ඉතිහාසඥයන් මෙය රාජකීය අයිතියේ ලකුණක් ලෙස කියවති — මෙම කාන්තාවන් රජුගේ පිරිවරට අයත් වූ බවත්, සාමාන්‍ය මනුෂ්‍යයන් ලෙස නොව සමෘද්ධියේ මූර්තිමත් ස්වරූප ලෙස අගය කළ යුතු බවත් පෙන්නුම් කරන දෘශ්‍ය සලකුණකි. එම කියවීම ප්‍රධාන විද්වත් අර්ථකථනයට පදනම සපයයි: මෙම රූප නිරූපණය කරන්නේ කාශ්‍යපගේ රාජසභාවේ කාන්තාවන් වන අතර, ඔවුන් පරමාදර්ශී එහෙත් පැහැදිලිවම මානුෂික ස්වරූපයෙන් නිරූපණය කර ඇත.

බෞද්ධ ප්‍රතිමා ලක්ෂණ මත පදනම් වූ තවත් මතයක් වන්නේ, ඔවුන් අප්සරාවන් — පහළ ලෝකය මත මල් වගුරුවන දිව්‍යමය සත්ත්වයන් — වන අතර කලාපයේ වෙනත් තැන්වල දක්නට ලැබෙන විහාර බිතුසිතුවම්වල භක්තිමය කාර්යභාරය ඉටු කරන බවයි. මෙම ද්විත්ව අර්ථය හිතාමතාම නිර්මාණය කර ඇති අතර පරම්පරා ගණනාවක් තිස්සේ විද්වත් සංවාදය පවත්වාගෙන ගොස් ඇත. මධ්‍යතන යුගයේ සිංහල කවියෙකු පැවසූ පරිදි, එම කාන්තාවෝ වචනයක්වත් නොකියා සිනාසෙමින්ම සිටිති.

බිතුසිතුවම් අඳින ලද්දේ කෙසේද — ඒවා මෙතරම් කලක් පවතින්නේ ඇයි?

වර්ණ ආලේප කර ඇත්තේ fresco secco ක්‍රමයට සමාන තාක්ෂණයක් භාවිතයෙනි; එහිදී වර්ණය තෙත් බදාමයට නොව වියළි හුණු-බදාම මතුපිටකට යොදනු ලැබේ. කලාකරුවන් ඛනිජ ආශ්‍රිත වර්ණක — රතු සහ කහ සඳහා යකඩ ඔක්සයිඩ, අඳුරු දාර රේඛා සඳහා කාබන් — තවමත් සම්පූර්ණයෙන් හඳුනාගෙන නොමැති බන්ධක මාධ්‍යයක් සමඟ මිශ්‍ර කර භාවිත කළහ. සිතුවම්වලට ඉහළින් වූ ආවරණ පර්වත කොටස වර්ෂාව සෘජුව මතුපිටට වැටීම වළක්වයි; වසර 1,500ක් පමණ නිවර්තන තෙතමනය මධ්‍යයේ මෙතරම් වර්ණ ඉතිරි වී ඇත්තේ ප්‍රධාන වශයෙන් එබැවිනි.

පහළින් ඇති කැඩපත් පවුරේ කැපී ඇති පුරාණ ලිවීම් — සමහරක් ක්‍රි.ව. 8 වන සියවස තරම් ඈත කාලයට අයත් — මුල් යුගයේ නරඹන්නන්ගේ ප්‍රතිචාර වාර්තා කරයි. පුරාණ සිංහල ස්වරූපයකින් ලියා ඇති මෙම සෙල්ලිපි එම භාෂාවේ පැරණිතම ලෞකික කාව්‍ය අතර වන අතර, නූතන යුගයට බොහෝ පෙර සිටම මෙම සිතුවම් විශිෂ්ට ලෙස සලකා තිබූ බව තහවුරු කරයි.

අද ඉතිරි වී ඇති බිතුසිතුවම් කොපමණද?

ඓතිහාසික වාර්තා සහ බදාම මත ඇති වර්ණ සලකුණු අනුව, එක් කලෙක බටහිර මුහුණතේ බෙහෙවින් විශාල පරාසයක් පුරා සිය ගණනක් රූප තිබී ඇති බව අනුමාන කළ හැකිය. අද වන විට ප්‍රධාන ඉතිරි වූ ගුහාව තුළ රූප 21 සිට 22 දක්වා ප්‍රමාණයක් හඳුනාගත හැකි තත්ත්වයෙන් සුරැකී ඇත. ආසන්නයේ ඇති දෙවන කුඩා ගුහාවක වෙනම, කුඩා කණ්ඩායමක් ද පවතී. මෙම හානිය සිදු වී ඇත්තේ කාලගුණික බලපෑම්, විනාශකාරී ක්‍රියා, සහ — විශේෂයෙන් 20 වන සියවසේදී — වැටවල් සහ පඩිපෙළ ස්ථානය වටා වායු ගමනාගමනය වෙනස් කිරීමෙන් පසු ගුහාව තුළ තෙතමන වෙනස්කම් නිසා වේගවත් වූ ක්ෂය වීම හේතුවෙනි.

සීගිරිය බිතුසිතුවම් නිර්මාණය කරවූයේ කවුද?

ආසන්න වශයෙන් ක්‍රි.ව. 477 සිට 495 දක්වා සීගිරිය සිට රාජ්‍ය පාලනය කළ පළමුවන කාශ්‍යප රජු ඒවායේ අනුග්‍රාහකයා ලෙස සැලකේ. සිය පියා වූ ධාතුසේනගෙන් සිංහාසනය අත්පත් කරගත් කාශ්‍යප, ග්‍රැනයිට් පර්වතයක් අසාමාන්‍ය අභිලාෂයකින් යුත් බලකොටු මාළිගාවක් හා විනෝද උද්‍යානයක් බවට පත් කළේය. බිතුසිතුවම් එම සමස්ත සැලසුමේ කොටසක් විය — දේව-රජෙකු මෙන්ම කලාවේ අනුග්‍රාහකයෙකු ලෙසත් එකවර පෙනී සිටින පාලකයෙකුගේ ප්‍රතිරූපය ප්‍රක්ෂේපණය කිරීම සඳහා වූ එක් දෘශ්‍ය වැඩසටහනකට ප්‍රචාරය, භක්තිය සහ සෞන්දර්යාත්මක දර්ශනය එකට ගොනු කර තිබිණි.

ක්‍රි.ව. 495 දී සිය සොහොයුරු මුගලන් අතින් කාශ්‍යප පරාජය වීමෙන් පසු, සීගිරිය බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාට පවරන ලද අතර මාළිගාවේ කාර්යභාරය අවසන් විය. තවදුරටත් සක්‍රියව නඩත්තු නොකළ බිතුසිතුවම් තමන්ගේම පැවැත්මට අත්හැර දමන ලදී. බලකොටුව සහ එහි උද්‍යාන පිළිබඳ පුළුල් කතාව සඳහා, සීගිරිය ගල් බලකොටුව පිටුව ජල උද්‍යාන, සිංහ දොරටුව සහ කැඩපත් පවුර ඇතුළුව මුළු ස්ථානයම ආවරණය කරයි.

නරඹන්නන් බිතුසිතුවම් වෙත ළඟා වන්නේ කෙසේද?

බටහිර පර්වත මුහුණතට ඇලවී ඇති සර්පිලාකාර ලෝහ පඩිපෙළක් ඔස්සේ බිතුසිතුවම් වෙත ළඟා විය හැකිය. නරඹන්නන් පර්වතයේ පාමුල සිට උද්‍යාන හරහා නැඟ, පසුව සිතුවම් ගුහාවට ළඟා වීමට පඩිපෙළ ඔස්සේ ඉහළට යති. බිතුසිතුවම් මට්ටම දක්වා නැඟීම මධ්‍යස්ථ වශයෙන් වෙහෙසකරය — පඩිපෙළ විවෘත වායුගෝලයට නිරාවරණය වී ඇති අතර උස නිසා තැති ගැන්මක් දැනිය හැකිය — නමුත් සම්පූර්ණ මුදුනට නැඟීම අවශ්‍ය නොවේ. ඉදිරියට යාමට කැමති අය සිංහ පා තලය දක්වා ද, අවසානයේ මුදුනේ ඇති මාළිගා නටබුන් දක්වා ද තවදුරටත් නැඟිය හැකිය.

• බිතුසිතුවම් වෙත යන පඩිපෙළ පර්වත මුහුණතට බෝල්ට් කර ඇති වෙනම, ආවරණය කළ සර්පිලාකාර ව්‍යුහයකි.
• ෆ්ලෑෂ් සහ සෘජු ආලෝකයෙන් වර්ණ ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ගුහාව තුළ ඡායාරූප ගැනීම සීමා කර ඇත.
• උදෑසන කලින් පැමිණීම (ස්ථානය පෙ.ව. 7ට විවෘත වේ) පටු නැරඹුම් තලයේ ජනාකීර්ණත්වය අඩු කරයි.
• මෙම ස්ථානය කළමනාකරණය කරනු ලබන්නේ අඛණ්ඩ සංරක්ෂණ කටයුතු සඳහා වගකිව යුතු ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල (Central Cultural Fund of Sri Lanka) විසිනි.

බිතුසිතුවම්වල සංරක්ෂණ තත්ත්වය කුමක්ද?

සීගිරිය යනු 1982 දී පුරාණ සීගිරිය නගරයේ කොටසක් ලෙස ලැයිස්තුගත කරන ලද UNESCO ලෝක උරුම ස්ථානයකි. බිතුසිතුවම් මෙම ස්ථානයේ වඩාත්ම සියුම් අංගය වන අතර 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේ සිට වරින් වර සංරක්ෂණ මැදිහත්වීම්වලට ලක් වී ඇත. වර්තමාන ගැටලු අතරට බදාම මතුපිට ක්ෂුද්‍ර ජීවී වර්ධනය සහ ලෝහ පඩිපෙළ මත නරඹන්නන්ගේ ගමන් නිසා ඇති වන යාන්ත්‍රික කම්පනය ඇතුළත් වේ. සිතුවම් ගුහාවට ප්‍රවේශය එක් වරකට කුඩා නැරඹුම් තලයකට සීමා කර ඇත.

ආසන්නයේ පිහිටි සීගිරිය ගම්මානය ප්‍රජාව මෙම ස්ථානය වටා කුඩා එහෙත් වර්ධනය වන සංස්කෘතික සංචාරක යටිතල පහසුකම් ගොඩනඟාගෙන ඇති අතර, එමඟින් නරඹන්නන් පර්වතය කෙරෙහි පමණක් යොමු නොවී පුළුල් භූ දර්ශනය පුරා බෙදී යාමට උපකාරී වේ.

ශ්‍රී ලංකා හි කලා ඉතිහාසය තුළ මෙම බිතුසිතුවම්වල කලාත්මක වැදගත්කම කුමක්ද?

සීගිරිය සිතුවම් ප්‍රසිද්ධ දඹුල්ල ලෙන් බිතුසිතුවම්වලට සියවස් කිහිපයකින් පෙර වන අතර, ශ්‍රී ලංකා හි වෙනත් තැන්වල ප්‍රමුඛ වන භක්තිමය බෞද්ධ චිත්‍ර සම්ප්‍රදායෙන් ශෛලීමය වශයෙන් වෙනස් ය. ඒවායේ ලෞකික විෂය කරුණු — නැතහොත් අවම වශයෙන් ඒවායේ අපැහැදිලි ලෞකික ස්වභාවය — කලාපීය සන්දර්භය තුළ ඒවා අසාමාන්‍ය කරයි. රූපවල විශ්වාසදායක ස්වාභාවිකත්වය, පෙරදැක්ම (foreshortening) භාවිතය සහ සියුම් වර්ණ ශ්‍රේණිගත කිරීම, දකුණු ඉන්දීය සහ සමහරවිට මධ්‍යම ආසියාතික මූලාශ්‍ර ඇසුරු කරන්නට ඇති කලා සම්ප්‍රදායන් සමඟ සම්බන්ධතාවක් යෝජනා කරයි; එහෙත් සෘජු පරම්පරාවක් නිශ්චිතව තහවුරු වී නොමැත.

පසුකාලීන සියලු ශ්‍රී ලාංකික රූපමය චිත්‍ර කලාව මනිනු ලබන මිම්ම ලෙස ඒවා තවමත් පවතින අතර, ඉන්දියාව හි අජන්තා ලෙන් සමඟ ආසියාතික කලාව පිළිබඳ සංසන්දනාත්මක අධ්‍යයනවල නිතිපතා සඳහන් වේ.

නරඹන්නන් සඳහා ප්‍රායෝගික තොරතුරු