රාමායණය ශ්රී ලංකාව හැඩගස්වා ඇති ආකාරයට ජාතියක ආධ්‍යාත්මික භූගෝලය හැඩගැස්වූ වීරකාව්‍ය ඉතා ස්වල්පයකි. පුරාණ ග්‍රන්ථවල ලංකාපුර ලෙස හඳුන්වන මෙම දිවයිනේ, රාම, සීතා, රාවණ සහ හනුමාන් පිළිබඳ ජනප්‍රවාදයට සම්බන්ධ ස්ථාන පනහකට වැඩි ප්රමාණයක් පිහිටා තිබේ — දේශීය මතකය, භූ දර්ශනය සහ ශාස්ත්‍රීය ග්‍රන්ථ සහස්‍ර ගණනක් තිස්සේ එකට මුසු වූ ස්ථානයි. ඔබ රාමායණය වන්දනාකරුවෙකු ලෙස, ඉතිහාසඥයෙකු ලෙස හෝ කුතුහලයෙන් පිරි සංචාරකයෙකු ලෙස ළඟා වුවද, ශ්රී ලංකාව පුරා විහිදෙන මෙම මාර්ගය අනුගමනය කිරීම දිවයිනේ ගැඹුරු සංස්කෘතික ස්තර තේරුම් ගැනීමට අසාමාන්‍ය ලෙස සිත් ඇදගන්නා ක්‍රමයකි.
රාමායණය යනු කුමක්ද, ශ්රී ලංකාව තුළ එය වැදගත් වන්නේ ඇයි?
රාමායණය යනු පුරාණ ඉන්දියාවේ මහා සංස්කෘත වීරකාව්‍ය දෙකෙන් එකක් වන අතර, එය වාල්මීකි ඍෂිවරයාට ආරෝපණය කෙරේ. එහි කියවෙන්නේ අවුරුදු දහහතරක් වනයට පිටුවහල් කරනු ලැබූ අයෝධ්‍යාවේ රාම කුමරු ගැනත්, ලංකාපුරය පාලනය කළ දස හිසක් ඇති රාක්ෂ රජු වූ රාවණ විසින් පැහැරගෙන ගිය ඔහුගේ බිරිඳ සීතා ගැනත් ය. වානර දෙවියා වූ හනුමාන් සහ විශාල සේනාවක සහාය ඇතිව රාම සාගරය තරණය කර, රාවණ පරාජය කර, සීතා නැවත ගෙදර ගෙන එයි. මෙම කතාව වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ ආසියාව පුරා කියවා, රඟදක්වා, චිත්‍රයට නඟා සහ විවාදයට ලක් කර ඇත.
ශ්රී ලංකාව හා මෙම වීරකාව්‍යයේ සම්බන්ධය හුදෙක් සාහිත්‍යමය එකක් නොවේ. මධ්යම කඳුකරයේ, උතුරේ සහ දකුණේ ජනසමාජ, නිශ්චිත කඳු, ගංගා, දේවාලවල් සහ එළිමහන් බිම් එම කථා වස්තුව තුළ තබන වාචික සම්ප්‍රදායන් සුරැකගෙන තිබේ. පසේ වර්ණය, උද්භිද විද්‍යාත්මක විශේෂතා සහ වෙනස් නොවී පවතින ස්ථාන නාම භෞතික සාක්ෂි ලෙස දක්වනු ලැබේ — බොහෝ අමුත්තන්ට නම්, එම ජීවමාන අඛණ්ඩතාව මෙම මාර්ගයේ වඩාත්ම සිත්ගන්නා අංගයයි.
ශ්රී ලංකාවේ වඩාත්ම වැදගත් රාමායණ ස්ථාන මොනවාද?
මෙම ස්ථාන දිවයින පුරා විහිදී පවතින නමුත්, ඒවා වීරකාව්‍යයේ ප්රධාන සිදුවීම්වලට අනුරූප ප්‍රදේශ කිහිපයක එකතු වී තිබේ.
සීතාගේ සිරගතවීම — මධ්යම කඳුකරය
- සීතා අම්මන් කෝවිල, සීතා එළිය — නුවරඑළිය අසල මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 1,700ක් පමණ උසින් පිහිටා ඇති මෙම ක්‍රියාකාරී හින්දු සිද්ධස්ථානය සම්ප්‍රදායානුකූලව හඳුනාගෙන ඇත්තේ රාවණා විසින් සීතා සිරගත කර තැබූ උයන වූ අශෝක වාටිකාව ලෙසයි. දිය පාර හරහා පිහිටි පර්වත මුහුණතේ ඇති වෘත්තාකාර ගැඹුරු සලකුණු හනුමාන්ගේ පා සලකුණු ලෙස වන්දනා කෙරේ.
- හක්ගල උද්භිද උද්‍යානය — මෙම උද්‍යානය මායිම් වන්නේ හක්ගල පර්වත කඳුවැටියට ය. සමහර සම්ප්‍රදායන්ට අනුව එය ජීවය නැවත ලබාදෙන සංජීවනී ඖෂධ පැළෑටි සැපයීම සඳහා හනුමාන් විසින් ශ්රී ලංකාව වෙත ගෙන ආ හිමාලයානු කන්දේ කොටසකි. එම පර්වතයේ ඇති අසාමාන්‍ය කඳුකර ශාක වර්ග බොහෝ විට එම හඳුනාගැනීමට සාක්ෂි ලෙස දක්වනු ලැබේ.
- දිවුරුම්පොළ — ඌව ප්රදේශයේ පිහිටි මෙම පුරාණ විහාරස්ථානය, සීතා තම නිර්මලත්වය ඔප්පු කිරීම සඳහා ගිනි පරීක්ෂණය වූ අග්නි පරීක්ෂාව වලට ලක් වූ බව කියවෙන ස්ථානය සනිටුහන් කරයි. දේශීය ආරවුල් සම්ප්‍රදායානුකූලව මෙහිදී ගනු ලබන දිවුරුම් මඟින් විසඳා ඇති අතර, එය වීරකාව්‍යමය භූගෝලය එදිනෙදා ජීවිතයට ඇතුළු වූ සැලකිය යුතු අවස්ථාවකි.
රාවණගේ රාජධානිය — බලකොටු, ගුහා සහ දිය ඇලි
- රාවණා ගුහාව, ඇල්ල — ඇල්ල ට ඉහළින් පිහිටි පර්වත බෑවුමේ ඇති ගුහා මාලාවක් දේශීය සම්ප්‍රදායට අනුව රාවණගේ උමං ජාලය සමඟද, සීතා සඟවා තැබූ ස්ථානය සමඟද සම්බන්ධ කෙරේ. අවට කඳුකරය, එහි විස්මිත භූ දර්ශනය සමඟ, වීරකාව්‍යයේ කඳු මුදුනේ බලකොටුව පිළිබඳ විස්තරයට ගැළපේ.
- රාවණ ඇල්ල දිය ඇල්ල — වැල්ලවාය බලා යන මාර්ගයේ ඇල්ල සිට දකුණට කිලෝමීටර කිහිපයක් දුරින් පිහිටි මෙය ශ්රී ලංකාවේ පළල්ම දිය ඇලිවලින් එකක් වන අතර, දර්ශනීය ස්ථාන නැරඹීමට එන අයට සමානව රාමායණ වන්දනාකරුවන්ද මෙහි ආකර්ෂණය කරයි.
- රාවණගල — සබරගමුව කඳු පාමුල පිහිටි රාවණගල ලෙස හැඳින්වෙන පර්වත මුදුන රාක්ෂ රජුගේ ආධිපත්‍යය හා හඳුනාගනු ලබන තවත් ස්ථානයක් වන අතර, පහත්බිම් වනාන්තර හරහා විහිදෙන සර්ව දර්ශනීය දසුන් සපයයි.
හනුමාන්ගේ ගමන — දකුණු සහ නැගෙනහිර වෙරළ
- රුමස්සල කන්ද, උණවටුන — ගාල්ල අසල පිහිටි මෙම වනගහන කන්ද, හනුමාන් ආපසු යන ගමනේදී හෙළූ ඖෂධ පැළෑටි දැරූ කන්දේ කොටසක් බව කියවේ. දකුණු වෙරළ දිගේ වෙනත් තැනක සාමාන්යයෙන් දක්නට නොලැබෙන ඖෂධීය ශාක අසාමාන්‍ය ප්රමාණයක් මෙම කන්දේ තිබේ.
- උස්සන්ගොඩ — දකුණු වෙරළේ පිහිටි, අවට පසෙන් වෙනස් රතු පැහැති පසක් සහිත, විස්මිත ලෙස නිසරු පැතලි තැනිතලාවක් වන මෙය දේශීය සම්ප්‍රදායට අනුව රාවණගේ ගුවන් තොටුපොළවලින් එකක් ලෙස හඳුනාගනු ලබන අතර, හනුමාන් සීතා සොයමින් සිටියදී එයට ගිනි තැබීමෙන් එය දැවී ගිය බව කියවේ.
- කෝණේශ්වරම් කෝවිල, ත්රිකුණාමලය — ස්වාමි පර්වතය මත පිහිටි මෙම පුරාණ ශෛව කෝවිල සම්ප්‍රදායානුකූලව රාවණ සමඟම සම්බන්ධ කෙරේ; ඔහු ශිව දෙවියන්ගේ භක්තිමත් වන්දනාකරුවෙකු වූ බවත්, මෙහිදී තපස් රැක්ක බවත් කියවේ.
තරණය — ආදම්ගේ පාලම සහ උතුර
- මන්නාරම සහ ආදම්ගේ පාලම (රාම සේතු) — ශ්රී ලංකාව දකුණු ඉන්දියාව හා සම්බන්ධ කරන හුණුගල් වැලි තලාවල දාමය රාමායණයේ හඳුනාගනු ලබන්නේ සාගරය තරණය කිරීමට රාමගේ සේනාව විසින් තැනූ හරස් පාලම ලෙසයි. මෙම භූ විද්‍යාත්මක සැකැස්ම සැබෑ එකක් වන අතර ගුවනේ සිට දැකිය හැකිය; එහි ආරම්භය තවමත් විද්‍යාත්මක විවාදයට භාජන වේ.
ඖෂධීය උරුමය — රිටිගල
උතුරු මැද පළාතේ පිහිටි රිටිගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය ශ්රී ලංකාවේ පාරිසරිකව වඩාත්ම අසාමාන්‍ය වනාන්තරවලින් එකක් ආරක්ෂා කරයි: වියළි කලාපයට ආවේණික හෝ අසාමාන්‍ය කිහිපයක් ඇතුළුව ඖෂධීය ශාක විශේෂ 150කට වැඩි ප්රමාණයක් රැකගෙන සිටින හුදෙකලා කඳුවැටියකි. හනුමාන්ගේ ඖෂධ දැරූ කන්දේ කොටස් ගොඩබැස්සවූ ස්ථානවලින් එකක් මෙය බවත්, එමඟින් වනාන්තරයට හිමාලයානු ශාක බීජ වැපිරුණු බවත් දේශීය සම්ප්‍රදාය කියයි. මෙම රක්ෂිතය තුළ පොදු යුගයේ මුල් සියවස්වලට අයත් සැලකිය යුතු පුරාවිද්‍යාත්මක නටබුන්ද තිබේ.
ශ්රී ලංකාවේ රාමායණ මාර්ග චාරිකාවක් සැලසුම් කරන්නේ කෙසේද?
මෙම ස්ථාන ගැඹුරු දකුණේ සිට ඈත උතුර දක්වා පළාත් කිහිපයක විසිරී ඇති බැවින්, බොහෝ අමුත්තන් දින අටේ සිට දොළහක් දක්වා කාලයක් තුළ ඒවා ආවරණය කරති. තාර්කික මාර්ගයක් කොළඹ සිට උතුරට මන්නාරම සහ ත්රිකුණාමලය දක්වාත්, පසුව සංස්කෘතික ත්‍රිකෝණය සහ මධ්යම කඳුකරය හරහා දකුණට ඇල්ල, නුවරඑළිය සහ දකුණු වෙරළ දක්වාත් විහිදේ. විකල්පයක් ලෙස, වන්දනා කණ්ඩායම් බොහෝ විට ආරම්භ කරන්නේ සීතාගේ කතාවේ හැඟීම්බර හරය කේන්ද්‍රගත වී ඇති කඳුකරයෙන් වන අතර, එතැනින් පිටතට විහිදේ.
විශේෂිත රාමායණ මාර්ග පැකේජ මඟින් සැලසුම්කරණයේ සංකීර්ණත්වය සැලකිය යුතු ලෙස අඩු කරයි. ලක්පුර හි දින දහයේ සහ එකොළහේ චාරිකා සැලසුම්, දැනුමෙන් පිරි රියදුරු-මාර්ගෝපදේශකයෙකු සහ පෞද්ගලික ප්‍රවාහනය සමඟ ප්රධාන ස්ථාන ආවරණය කරන අතර, දිවුරුම්පොළ හෝ උස්සන්ගොඩ වැනි පොදු ප්රවාහන පහසුකම් සීමිත ස්ථාන වෙත ග්‍රාමීය මාර්ගවල ගමන් කිරීමේදී එය විශාල වෙනසක් ඇති කරයි.
ශ්රී ලංකාවේ රාමායණ ස්ථාන නැරඹීමට හොඳම කාලය කවරේද?
කඳුකර ස්ථාන — සීතා අම්මන් කෝවිල, හක්ගල, දිවුරුම්පොළ — නැරඹීමට වඩාත් සුවපහසු වන්නේ කඳුකරය වියළි හා පැහැදිලි ජනවාරි සිට අප්‍රේල් දක්වා කාලයේදීය. දකුණු වෙරළබඩ ස්ථාන නැරඹීමට හොඳම කාලය නොවැම්බර් සිට අප්‍රේල් දක්වාය. ඔබ උතුර (මන්නාරම, ත්රිකුණාමලය) ඇතුළත් කරන්නේ නම්, එම ප්රදේශයේ මැයි සිට සැප්තැම්බර් දක්වා වියළි කාලය සඳහා සැලසුම් කරන්න. හෝර්ටන් තැන්න සහ නුවරඑළිය කලාපය ජූනි සිට සැප්තැම්බර් දක්වා සීතල හා මීදුම් සහිත විය හැකිය. ප්‍රායෝගිකව, දෙසැම්බර් හෝ මාර්තු මාසයේ හොඳින් සැලසුම් කළ චාරිකාවක් මෙම මාර්ගයේ බොහෝ කොටස් සඳහා හොඳින් ගැළපේ.
සීතා අම්මන් කෝවිල නැරඹීමට පෙර මා දැනගත යුත්තේ කුමක්ද?
මෙම කෝවිල ක්‍රියාකාරී හින්දු වන්දනා ස්ථානයක් බැවින්, විනීත ඇඳුම් අපේක්ෂා කෙරේ: උරහිස් සහ දණහිස් ආවරණය වීම සහ අභ්‍යන්තර ගර්භයට පිවිසීමට පෙර පාවහන් ඉවත් කිරීම. මෙම ස්ථානයට සැලකිය යුතු ප්රමාණයක් ඉන්දියානු වන්දනාකරුවන් පැමිණෙන අතර, විශේෂයෙන් විශේෂ පූජා පැවැත්වෙන පංගුනි (මාර්තු–අප්‍රේල්) දෙමළ මාසයේදී එය වැඩි වේ. කෝවිල නුවරඑළිය නගරයේ සිට කෙටි රිය ගමනක් දුරින් පිහිටා ඇති අතර එකම දිනයේ හක්ගල උද්භිද උද්‍යානය නැරඹීම සමඟ පහසුවෙන් එකතු කළ හැකිය.
රාමායණ මාර්ගය හින්දු නොවන අමුත්තන්ට සුදුසුද?
සම්පූර්ණයෙන්ම. ස්ථාන කිහිපයක් ක්‍රියාකාරී හින්දු හෝ බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන වන අතර, ගෞරවනීය ලෙස ඇඳුම් අඳින තාක් කල්, ක්‍රියාකාරී දේවාලවල් ඇතුළු සියලුම ප්රධාන ස්ථානවලදී හින්දු නොවන අමුත්තන් උණුසුම්ව පිළිගනු ලැබේ. බොහෝ අමුත්තන් මෙම මාර්ගයට ළඟා වන්නේ ආගමික වන්දනාවක් ලෙස නොව සංස්කෘතික හා පුරාවිද්‍යාත්මක ගමනක් ලෙස වන අතර, භූ දර්ශනයම — දිය ඇලි, කඳුකර වනාන්තර, වෙරළබඩ තැනිතලා, පුරාණ ගුහා සංකීර්ණ — වීරකාව්‍යයේ ආධ්‍යාත්මික මානයෙන් ස්වාධීනව එම දෘෂ්ටිකෝණයට ප්‍රතිඵල ලබා දෙයි.
රාමායණ මාර්ගය සමඟ මට තවත් කුමන උරුමයන් එකතු කළ හැකිද?
ශ්රී ලංකාවේ ප්රධාන උරුම චාරිකා මාර්ග කිහිපයක්ම රාමායණ ස්ථාන සමඟ ස්වාභාවිකව අතිච්ඡාදනය වේ. දකුණු කඳු පාමුලින් ප්රවේශ විය හැකි සිංහරාජ වන රක්ෂිතය, මාර්ගයේ රුමස්සල සහ උස්සන්ගොඩ කොටසට UNESCO ලැයිස්තුගත ජෛව විවිධත්ව දෘෂ්ටිකෝණයක් එක් කරයි. රිටිගල සිට පැයක් හමාරක පමණ රිය ගමනක් දුරින් පිහිටි පොළොන්නරුව පුරාණ නගරය, සංස්කෘතික චිත්‍රය සැලකිය යුතු ලෙස සම්පූර්ණ කරන බෞද්ධ පුරාවිද්‍යාත්මක මානයක් එක් කරයි. ඔබේ කාලසටහන ගැළපේ නම්, මහනුවර ඇසළ පෙරහැර උත්සවය එම ප්රදේශයේ සමන්විත ආගමික උරුමයේ ජීවමාන නිදසුනක් සපයයි.
ආශ්‍රිත ලිපි
සමීපව සම්බන්ධ මාතෘකා පිළිබඳ පිටු 2.
