Tradycyjne instrumenty muzyczne Sri Lanki to coś więcej niż tylko narzędzia do występów — są żywymi artefaktami cywilizacji ukształtowanej przez buddyjskie rytuały, ceremonie królewskie i życie wiejskie. Przekazywane z pokolenia na pokolenie przez specjalistycznych rzemieślników i dziedziczne rodziny muzyków, instrumenty te niosą ze sobą dźwięk i znaczenie w równym stopniu. Zrozumienie ich pogłębia każdą wizytę na wyspie, niezależnie od tego, czy spotkasz je na dziedzińcu świątyni, podczas procesji festiwalowej, czy podczas wiejskiego pokazu kulturalnego.
Jakie są najważniejsze tradycyjne instrumenty muzyczne na Sri Lance?
Sri Lankijska muzyka klasyczna wyróżnia podstawową grupę instrumentów perkusyjnych, dętych i smyczkowych, z których każdy pełni określoną rolę w kontekście występów i rytuałów.
Bębny i perkusja
- Rabana — Płaski, ramowy bęben o średnicy od małej, trzymanej w ręku wersji do dużego bębna podłogowego, wokół którego jednocześnie gra kilku muzyków. Uważany jest za święty w wielu kontekstach i jest grany podczas festiwali buddyjskich, wesel i Sinhala Nowego Roku.
- Thammattama — Podwójny bęben grany dwiema pałeczkami. Jest częścią formalnego zespołu perkusyjnego Kandyan i można go usłyszeć podczas procesji świątynnych i występów tańca Kandyan.
- Geta beraya — Bęben beczkowy, uważany za główny instrument perkusyjny tradycji Kandyan. Jego głęboki, rezonujący dźwięk stanowi fundament rytmu w procesjach Esala Perahera Festival.
- Davula — Cylindryczny, dwugłowy bęben związany z tradycją nizinnej Sri Lanki. Gra się na nim pałeczką z jednej strony i dłonią z drugiej, co daje kontrastowe dźwięki.
- Udakkiya — Mały, klepsydrowaty bęben, podobny kształtem do indyjskiego udukku, używany w niektórych rytuałach i ceremoniach egzorcyzmu.
Instrumenty dęte
- Horanewa — Stożkowy instrument dęty z podwójną struną, w pewnym stopniu przypominający obój, używany głównie podczas ceremonii kandyańskich i rytuałów świątynnych. Jego przenikliwy dźwięk został zaprojektowany tak, aby był słyszalny na zewnątrz, nawet przy hałasie tłumu.
- Kombu — Długi, zakrzywiony róg, zwykle wykonany z metalu, używany przy uroczystościach. Jego jedyną funkcją jest ogłaszanie i prowadzenie procesji, a nie melodia.
- Hakgediya (muszla) — Dmuchana podczas rozpoczynania buddyjskich uroczystości religijnych. Muszla jest uważana za pomyślny symbol w wielu tradycjach Azji Południowej i Południowo-Wschodniej.
Instrumenty smyczkowe
- Sitar — Przejęty do muzyki klasycznej Sri Lanki przez wieki wymiany kulturalnej z południowymi Indiami, sitar jest używany w bardziej formalnych, koncertowych warunkach, a nie podczas rytuałów na świeżym powietrzu.
- Ravanahatha — Instrument smyczkowy, który według niektórych muzyków jest jednym z najstarszych instrumentów smyczkowych w Azji. Składa się z bambusowej szyjki, rezonatora z kokosa i strun z końskiego włosia i jest związany z tradycjami muzyki religijnej w częściach Azji Południowej.
Jak są wykonane te instrumenty?
Tradycyjne wytwarzanie instrumentów muzycznych na Sri Lance opiera się na lokalnie pozyskiwanych naturalnych materiałach. Membrany bębnów są zazwyczaj wykonywane ze skóry zwierzęcej — warana, kozy lub bydła — rozciąganej i suszonej w celu uzyskania precyzyjnych właściwości akustycznych. Korpusy bębnów są rzeźbione z drewna jackfruit (Artocarpus heterophyllus) lub innego gęstego drewna, wybranego ze względu na rezonans i trwałość w wilgotnych warunkach tropikalnych.
Instrumenty dęte, takie jak horanewa, wymagają wyjątkowego metaloplastyki: korpus i dzwon są często wykonane z mosiądzu lub brązu, a trzcinka z lokalnie zbieranego materiału roślinnego. Wykwalifikowani rzemieślnicy – wielu z nich należy do dziedzicznych społeczności rzemieślniczych – nadal wytwarzają instrumenty ręcznie, traktując ten proces równie bardzo jako rytualne przygotowanie, co ćwiczenie rzemieślnicze.
Palma kokosowa, której skorupa stanowi rezonator instrumentów takich jak ravanahatha, jest jednym z najbardziej wszechstronnych zasobów naturalnych Sri Lanki. Jej właściwości strukturalne sprawiają, że jest to skuteczna komora akustyczna. Aby dowiedzieć się więcej o szerszej roli tej rośliny w życiu Sri Lanki, zobacz stronę poświęconą Cocos nucifera.
Jaka rolę odgrywają te instrumenty w ceremoniach na Sri Lance?
Relacja między muzyką a praktykami religijnymi na Sri Lance jest starożytna i nieprzerwana. W świątyniach buddyjskich świt i zmierzch zaznaczane są dźwiękiem bębnów i muszli. Procesje Perahera – najbardziej znana to doroczna Kandyańska Esala Perahera – są towarzyszone zespołami, w skład których wchodzą geta beraya, thammattama, horanewa i kombu. Połączony efekt jest mniej koncertem niż rytualnym krajobrazem dźwiękowym, mającym na celu uhonorowanie Świętej Relikwii Zęba i wzbudzenie zbiorowej zasługi.
W tradycji niskich ziem drumming odgrywa centralną rolę w ceremoniach towil – całonocnych rytuałach leczniczych, w których specjaliści od bębnów i tancerze starają się przebłagać bóstwa związane z chorobą lub nieszczęściem. Rytmiczne sekwencje stosowane w tych ceremoniach są ściśle uregulowane i wymagają lat nauki, aby je opanować.
Na poziomie lokalnym rabana jest nierozerwalnie związany z Sinhala Nowym Rokiem (Avurudu) w kwietniu, kiedy kobiety zbierają się, aby wspólnie grać na dużym, podłogowym instrumencie, a przeplatające się rytmy symbolizują wspólnotę i świętowanie.
Gdzie odwiedzający mogą posłuchać tradycyjnej muzyki Sri Lanki na żywo?
Najbardziej autentyczny sposób na poznanie tych instrumentów to zobaczenie ich w naturalnym kontekście wykonawczym. Poniższe opcje pasują do różnych planów podróży:
- Pokazy kultury Kandyan — odbywają się codziennie wieczorem w Kandy, w dedykowanych miejscach w pobliżu Świątyni Zęba. Zazwyczaj obejmują taniec Kandyan z towarzyszeniem na żywo bębnów i fletu, i są dostępne dla niezależnych podróżników.
- Ceremonie w świątyniach — Poranne i wieczorne puja w głównych świątyniach buddyjskich na całej wyspie obejmują grę na bębnach i dźwięki muszli. Obowiązują zasady zachowania: ubieraj się skromnie i zachowuj ciszę.
- Pokazy w wioskach — W niektórych wioskach kulturalnych i centrach rzemieślniczych w okolicach Sigiriyi i Kandy organizowane są pokazy, podczas których wybitni muzycy wyjaśniają i grają na poszczególnych instrumentach z bliska.
- Okresy festiwalowe — Od grudnia do kwietnia przypada największe nagromadzenie festiwali, podczas których tradycyjna muzyka jest wykonywana na świeżym powietrzu. Lipiec i sierpień to czas Esala Perahera, najbardziej spektakularnej prezentacji tradycji muzycznej Kandyan.
Goście zatrzymujący się w regionie wzgórz może połączyć wycieczkę po Kandy z wieczornym występem kulturalnym, co stanowi efektywny sposób na zapoznanie się zarówno z architekturą, jak i sztuką performatywną epoki Królestwa Kandyańskiego.
Kiedy najlepiej doświadczyć tradycyjnej muzyki na Sri Lance?
Żaden miesiąc nie jest cichy, ale wyróżniają się dwa okresy. Nowy Rok Sinhaleski i Tamilski w kwietniu przynosi powszechne publiczne obchody z graniem na rabanie, muzyką uliczną i grami wiejskimi na całej wyspie. Esala Perahera w Kandy, odbywająca się przez około dwa tygodnie w lipcu lub sierpniu, w zależności od kalendarza księżycowego, jest najbardziej wystawną procesją w kraju i najbardziej skoncentrowanym pokazem tradycyjnej muzyki Kandyan na świecie.
Pełnie księżyca o znaczeniu religijnym (dni Poya) przez cały rok to również niezawodne okazje do usłyszenia muzyki ceremonialnej w świątyniach, bez tłumów towarzyszących głównym festiwalom.
Czy odwiedzający mogą kupić tradycyjne instrumenty Sri Lanki?
Ręcznie wykonane instrumenty muzyczne są dostępne w specjalistycznych warsztatach w Kandy, Ambalangodzie i dzielnicy Pettah w Colombo. Jakość jest bardzo zróżnicowana: powszechnie dostępne są rabany i małe bębny ręczne klasy turystycznej, natomiast instrumenty o jakości koncertowej wymagają wizyty u specjalisty lub rekomendacji doświadczonego przewodnika. Kupujący powinni upewnić się, że wszelkie elementy wykonane ze skóry zwierzęcej są zgodne z przepisami dotyczącymi importu obowiązującymi w ich kraju przed dokonaniem zakupu.
Dla osób zainteresowanych zabraniem do domu instrumentu muzycznego, bęben chal jest jedną z bardziej kompaktowych i łatwo dostępnych opcji, nie wymagającą specjalnej techniki, aby wydobyć satysfakcjonujące brzmienie.
Jak porównują się instrumenty muzyczne ze Sri Lanki z klasycznymi instrumentami południowoindyjskimi?
Sri Lankańskie tradycje muzyczne mają głębokie korzenie w południowoindyjskiej muzyce karnatyckiej, co odzwierciedla wieki wymiany kulturalnej i religijnej przez Cieśninę Palk. Horanewa jest pod względem struktury spokrewniona z południowoindyjskim nadaswaram, a thammattama wywodzi się z rodziny mridangam. Jednakże, instrumenty Sri Lanki wyewoluowały odrębne cechy tonalne, konwencje strojenia i funkcje ceremonialne, które odróżniają je od innych. Szczególnie tradycja Kandyańska rozwinęła stosunkowo samodzielny system wykonawczy pod patronatem królów Kandyańskich, tworząc typy instrumentów i cykle rytmiczne niespotykane gdzie indziej w Azji Południowej.
