Ceylonese goudrugspecht

De Ceylonese goudrugspecht, wetenschappelijk Chrysocolaptes stricklandi en vroeger beschouwd als ondersoort van de Grote goudrugspecht, is een van de opvallendste spechten van Sri Lanka. Met een lengte van ongeveer 33 cm is het een grote vogel, en door zijn felle karmozijnrode en gouden verenkleed is hij onmiskenbaar wanneer je hem tegen de donkere schors in het bos ziet. Ondanks zijn opvallende uiterlijk blijft het een vrij schaarse soort op het eiland, waardoor elke waarneming een echte beloning is voor geduldige vogelaars.

Hoe onderscheid je een mannetje van een vrouwtje van de Ceylonese goudrugspecht?

De twee geslachten hebben over het grootste deel van het lichaam dezelfde rijke kleuren, maar bij nader inzien zijn er duidelijke verschillen. Het mannetje heeft een egaal rode kuif, terwijl die van het vrouwtje zwart is met witte stippen, een betrouwbaar veldkenmerk, zelfs op afstand. Het vrouwtje heeft bovendien zwartere oorstreken en donker bruinzwarte onderstaartdekveren. Bij het mannetje zijn diezelfde onderstaartdekveren wit met hoekige donkere bandjes. Beide geslachten hebben het kenmerkende zwarte gezicht met witte stippen en de schitterend karmozijnrode rug en vleugels waaraan de soort zijn naam dankt.

Waar leeft de Ceylonese goudrugspecht in Sri Lanka?

Deze soort bewoont elk leefgebied met een redelijk intacte bosbedekking, van laaglandbossen in de natte zone tot bossen op middelhoogte. Nergens op het eiland is hij echter talrijk: vogelgidsen noemen hem steevast schaars of zeldzaam, en niet een soort die je zeker op een vaste plek vindt. Paren wagen zich in rubber- of kokosplantages en grote tuinen als die aan een bosgebied grenzen, dus je kunt hem zowel in een halflandelijke omgeving als diep in het bos tegenkomen.

De beste kansen op een waarneming heb je in goed beboste reservaten. Het Bosreservaat Sinharaja in het laagland van de natte zone herbergt goede populaties bosgebonden vogels, waaronder deze specht, en georganiseerde vogeltochten leveren er geregeld bosspecialisten op die elders moeilijk te vinden zijn. Ook beboste delen van het centrale heuvelland bieden geschikt leefgebied.

Hoe klinkt de Ceylonese goudrugspecht?

Deze vogel horen is vaak makkelijker dan hem zien. Als hij tussen bomen beweegt of opvliegt, laat hij een kenmerkende snelle triller horen, een rollende, hoge roep die goed draagt in bos met een gesloten bladerdak. Ervaren gidsen gebruiken deze roep om de soort te lokaliseren voordat hij zichtbaar wordt, dus het loont om je oor er vóór een vogeltocht op af te stemmen. Het paar blijft meestal dicht bij elkaar; heb je de roep gehoord en één vogel gezien, let dan op de partner in de buurt.

Wanneer is het broedseizoen van de Ceylonese goudrugspecht?

Het broedseizoen loopt van oktober tot maart. Zoals alle spechten hakt de soort een nestholte uit in een boomstam of dikke tak in plaats van een open nest te bouwen. Het legsel bestaat uit twee of drie witte eieren, wat typisch is voor holenbroedende spechten, omdat het afgesloten nest schutkleur op de eieren minder nodig maakt. De partners zijn sterk aan elkaar gebonden en worden het hele jaar samen gezien, niet alleen in de broedtijd.

Op welk gedrag moeten vogelaars letten?

De Ceylonese goudrugspecht foerageert door op klassieke spechtenwijze tegen boomstammen en dikkere takken op te klimmen, met zijn stijve staartveren als steun en zijn krachtige snavel om schors en rottend hout open te hakken op zoek naar ongewervelden. Hij werkt meestal methodisch een stam omhoog en vliegt dan naar de voet van de volgende boom. Let op de springerige, diep golvende vlucht die kenmerkend is voor grote spechten: dat is een van de makkelijkste manieren om de vogel te herkennen in de fractie van een seconde waarin hij een open plek in het bos oversteekt. Het paar dwaalt zelden ver van elkaar af; verlies je één vogel uit het oog, luister dan naar de ander, dan komen ze meestal allebei weer in beeld.

Tips om de Ceylonese goudrugspecht in Sri Lanka te zien

• Ga op pad in de koelere ochtenduren, wanneer vogels het actiefst zijn en het meest roepen, ruwweg tussen 06:00 en 09:00.
• Richt je op bosranden waar grote bomen aan open terrein grenzen: de specht bezoekt beide zones.
• Leer de roep vooraf; audiogidsen en bekende vogelapps bevatten opnamen van Chrysocolaptes stricklandi.
• Beweeg langzaam en sta vaak stil. Bij verstoring verstijven spechten vaak tegen de schors en worden ze bijna onzichtbaar.
• Zoek naar verse hakplekken: licht, pas afgesplinterd hout op boomstammen wijst op recent foerageren en vergroot de kans dat er een vogel in de buurt is.
• Een lokale gids met specifieke kennis van de bospaden vergroot de kans op schaarse soorten zoals deze aanzienlijk.

Hoe verhoudt de Ceylonese goudrugspecht zich tot andere spechten in Sri Lanka?

De Ceylonese goudrugspecht is duidelijk groter dan zijn naaste verwanten, en zijn formaat, samen met de vierteenige (tetradactyle) voet en het witte wenkbrauwpatroon, onderscheidt hem van de vaker geziene Bengaalse goudrugspecht, die overal op het eiland in tuinen en open bos voorkomt.

Beschermingsstatus en bedreigingen

De soort staat momenteel niet te boek als wereldwijd bedreigd, maar door zijn afhankelijkheid van goede bosbedekking is hij gevoelig voor ontbossing en aantasting van zijn leefgebied. In Sri Lanka zorgt de aanhoudende druk op laaglandbossen en bossen op middelhoogte ervoor dat soorten als de Ceylonese goudrugspecht nuttige indicatoren zijn van de kwaliteit van het bos. Wie beschermde gebieden bezoekt en ecotoerisme vanuit de lokale gemeenschap steunt, helpt aantonen dat het economisch loont om de bossen te beschermen waarvan deze vogels afhankelijk zijn.