Namal Uyana

Jathika Namal Uyana to jedno z najbardziej niezwykłych miejsc naturalnych Sri Lanki — las starożytnych drzew żelaznych rosnący u podnóża łańcucha gór z różowego kwarcu, którego wiek geolodzy szacują na ponad 550 milionów lat. Rezerwat położony jest w strefie suchej Prowincji Północno-Centralnej, zajmuje powierzchnię około 260 akrów i wyróżnia się jako największy las drzew żelaznych w Azji. Został ogłoszony miejscem dziedzictwa narodowego przez Departament Ochrony Przyrody i przyciąga gości zainteresowanych ekologią, historią i dziedzictwem buddyjskim w równym stopniu.

Jaka jest historia Namal Uyana?

Las ma udokumentowaną historię sięgającą VIII wieku n.e., choć jego początki jako sanktuarium są jeszcze starsze. Dowody naukowe sugerują, że drzewa żelazne były systematycznie sadzone w okresie od panowania króla Devanampiyatissy do panowania króla Dappuli IV. W swojej najwcześniejszej fazie Namal Uyana służył jako miejsce odosobnienia dla mnichów buddyjskich. Późniejsze zapisy wskazują, że był on wykorzystywany jako rodzaj kolonii karnej, w której obowiązkową pracą było sadzenie drzew Na – forma pracy naprawczej, która przypadkowo ukształtowała las, który dzisiaj można podziwiać. Za panowania króla Dappuli, miejsce zostało przeklasyfikowane jako sanktuarium dla ludzi, kończąc jego użycie jako więzienie.

Pomimo tej warstwowej historii, las ten pozostawał w dużej mierze niezauważony przez szerszą publiczność aż do około dwóch dekad temu, kiedy to Venerable Wanawasi Rahula Thero, mnich buddyjski, zwrócił na niego uwagę na arenie krajową i międzynarodową. Od tego czasu zarówno wysiłki konserwatorskie, jak i liczba odwiedzających stale rosną.

Co można zobaczyć w Namal Uyana?

Centralnym punktem wizyty jest las drzew żelaznych. Drzewo Na – botanicznie Mesua ferrea, znane po angielsku jako cejlońskie drzewo żelazne – jest endemitem Sri Lanki i posiada status drzewa narodowego. Jego korona jest wystarczająco gęsta, aby filtrować intensywne upały strefy suchej, tworząc zauważalnie chłodniejszy mikroklimat na poziomie gruntu. Pod koroną bujnie rośnie bogate podrost leczniczych roślin w cieniu; biolodzy odnotowali w rezerwacie około 102 gatunków roślin tropikalnych, z czego około 82 klasyfikuje się jako rośliny zielarskie o udokumentowanych zastosowaniach leczniczych.

Poza drzewami najbardziej zaskakującym elementem krajobrazu jest pasmo gór z kwarcu różowego. Siedem szczytów wznosi się na wysokość od 180 do 300 metrów nad poziomem morza, a ich różowawoczerwone powierzchnie łapią poranne światło w sposób niepodobny do niczego innego na Sri Lance. Formacja kwarcowa jest uważana za największą tego typu w Azji.

Rezerwat jest również schronieniem dla różnorodnej fauny. Zarejestrowano występowanie słoni, leopardów, jeleni i małp, a także co najmniej 18 gatunków ptaków. Odwiedzający zainteresowani bogaty w dziką przyrodę siedliskami odkryją, że bioróżnorodność tego obszaru jest zaskakująco bogata w stosunku do jego wielkości.

Jakie starożytne zabytki znajdują się w lesie?

Namal Uyana zawiera kilka struktur archeologicznych, które świadczą o jego długotrwałym związku z buddyjskim życiem monasticznym. Wśród ruin zachowanych w lesie i wokół niego znajdują się:

• Purana Namal Seya — starożytna stupa, o której uważa się, że pochodzi z początków życia monastycznego na tym terenie.
• Bodhigaraya — święte otoczenie związane z czczeniem drzewa Bodhi
• Pilimageya — an image house
• Awasageya — monks' residential quarters
• Simamalakaya — kaplica używana do formalnych rytuałów buddyjskich
• Padhanagara — sala medytacji
• Galphana i Galpath — wykute w skale elementy związane z użytkowaniem przez mnichów

Te budowle są skromniejsze w skali w porównaniu z wielkimi monumentami w Polonnaruwa, ale ich położenie w działającym, starożytnym lesie nadaje im kontemplacyjny charakter, którego nie można znaleźć w bardziej popularnych miejscach dziedzictwa.

Co oznacza drzewo Na (Mesua ferrea)?

Drzewo Na to coś więcej niż botaniczna ciekawostka. Jest narodowym drzewem Sri Lanki i ma głębokie znaczenie kulturowe, religijne i lecznicze. W języku Sinhala drzewo nazywa się „Na” (නා); w sanskrycie jest ono związane ze świętymi gajami w Azji Południowej i Południowo-Wschodniej. Gatunek ten występuje również w częściach Indii, Malezji, Mjanmy i Tajlandii, choć odmiana ze Sri Lanki jest szczególnie ceniona.

Wszystkie części drzewa — kora, kwiaty, olej z nasion i rdzeń — są wykorzystywane w tradycyjnej medycynie ajurwedyjskiej. Gęste, twarde drewno nadaje drzewu angielską nazwę, ironwood. Tradycja buddyjska darzy drzewo Na dużym szacunkiem; niektóre teksty wiążą je z przyszłym Buddą Maitreją, dodając warstwę duchowego znaczenia samej puszczy. Całość Namal Uyana można zatem odczytywać jako żywą farmakopeę równie bardzo jak las dziedzictwa.

Jak dojechać do Namal Uyana z Colombo?

Namal Uyana znajduje się około 7 kilometrów od skrzyżowania Madatugama, przy autostradzie Colombo–Anuradhapura. Najłatwiej dojechać z Colombo, jadąc autostradą A9 na północ w kierunku Anuradhapury, zjechać w Madatugama i podążać znakami do wejścia na teren rezerwatu. Czas dojazdu z Colombo wynosi zazwyczaj około cztery godziny, w zależności od natężenia ruchu. Lokalizacja ta jest dogodna w połączeniu z wizytami w innych miejscach Prowincji Środkowo-Północnej i dobrze sprawdza się jako część programu podróży, który obejmuje starożytne miasta Anuradhapura lub Polonnaruwa.

Kiedy najlepiej odwiedzić Namal Uyana?

Rezerwat znajduje się w suchej strefie Sri Lanki, co oznacza, że otrzymuje stosunkowo niskie opady w porównaniu ze strefą wilgotną. Najbardziej komfortowe miesiące do odwiedzin to zazwyczaj od grudnia do kwietnia, kiedy temperatury w ciągu dnia są ciepłe, ale nie ekstremalne, a szlaki pozostają suche. Odwiedziny w trakcie lub tuż po krótkich deszczach przejściowych w październiku i listopadzie mogą spowodować błotniste ścieżki, ale wydobywają najżywszą zieleń. Zaleca się wczesne poranne wizyty – przed godziną 9:00 – aby obserwować dzikie zwierzęta i uniknąć południowego upału.

Praktyczne informacje dla odwiedzających

Należy nosić lekkie, przewiewne ubrania i zamknięte buty odpowiednie na leśne ścieżki. W obrębie rezerwatu nie ma rozwiniętej infrastruktury komercyjnej, dlatego należy zabrać ze sobą wodę i wszelkie potrzebne przekąski. Teren znajduje się pod ochroną przyrody; zwiedzający powinni pozostawać na wyznaczonych szlakach i unikać zakłócania spokoju dzikich zwierząt lub struktur archeologicznych.