String hoppers — znane w języku Sinhala jako idi appa — to jedno z najbardziej rozpoznawalnych dań w kuchni domowej Sri Lanki. Lekkie, koronkowe placki z parowanego ciasta pojawiają się zarówno na stołach śniadaniowych, jak i podczas kolacji, podawane z sambolem kokosowym, curry lub pol kiri (mlekiem kokosowym). Za każdym talerzem string hoppers kryje się zwodniczo proste narzędzie: idiappa wangediya, ręczna prasa, która od pokoleń pozostaje w dużej mierze niezmieniona.
Co to jest Idiappa Wangediya?
Idiappa wangediya to dwuczęściowe cylindryczne urządzenie, tradycyjnie wykonane z drewna – choć nowoczesne wersje mogą wykorzystywać aluminium lub stal nierdzewną. Dolny cylinder jest pusty i wyposażony w podstawie w perforowaną tarczę, wykonaną z metalu lub drewna, z małymi otworami ułożonymi w regularny wzór. Górny cylinder służy jako tłok: kucharz umieszcza w pustej komorze kulkę ciasta i naciska tłok w dół, przepychając miękkie ciasto przez perforacje w postaci cienkich, ciągłych nitek.
Te pasma układane są w koncentryczne kręgi na małej plecionej macie lub parniku, tworząc okrągłe gniazdo z drobnych, nitkowatych włókien. Zmontowane tacki umieszcza się następnie w parowarze — zazwyczaj układane jedna na drugiej nad garnkiem z wrzącą wodą — i gotuje się przez kilka minut, aż pasma stwardnieją, ale pozostaną delikatne.
Z jakiej mąki robi się string hoppers?
Najczęściej używaną bazą jest mąka z czerwonego lub białego ryżu, z których każda daje nieco inną teksturę i kolor. Mąka z czerwonego ryżu nadaje gęstszy, orzechowy smak i ciepły, ziemisty odcień; mąka z białego ryżu daje jaśniejszy, delikatniejszy efekt. Mąka pszenna jest mniej tradycyjnym, ale powszechnie dostępnym zamiennikiem, a w niektórych gospodarstwach domowych używa się mąki z prosa jako alternatywy o wyższej zawartości błonnika. Niezależnie od wybranej mąki, ciasto należy wymieszać z gorącą wodą do odpowiedniej konsystencji — wystarczająco zwartej, aby zachować kształt podczas przeciskania, ale wystarczająco elastycznej, aby nie pękać.
Jak podaje się string hoppers na Sri Lance?
Naleśniki strunowe spożywa się niemal zawsze z dodatkami. Klasycznym połączeniem są dania na bazie kokosa: pol sambol (świeżo starty kokos z chilli, cebulą i limonką) oraz cienki, kremowy sos na mleku kokosowym. Curry z soczewicy — dhal — to kolejny stały towarzysz. Dla bardziej sycącego posiłku, curry z ryb lub kurczaka podawane z naleśnikami strunowymi stanowi kompletną kolację. W regionie górskim i wioskach wyżynnych, śniadanie w postaci naleśników strunowych z kiri hodi (curry na mleku kokosowym) jest od dawna kultywowaną tradycją.
String hoppers pojawiają się również w przygotowaniach w stylu kottu, gdy pozostałe okrągłe kluski są szatkowane i smażone z warzywami, jajkiem i przyprawami — pomysłowe wykorzystanie porcji z poprzedniego wieczoru.
Jak drewniana prasa wypada w porównaniu z nowoczesnymi wersjami?
Tradycyjna drewniana prasa do idiyappów (wangediya) ma dotykową ciepłotę, której brakuje metalowym wersjom, a rzemieślnicy na obszarach wiejskich Sri Lanki — szczególnie w regionach Kandy i Sabaragamuwa — nadal wytwarzają je ręcznie. Drewniany korpus jest zwykle toczony na tokarce z gęstych lokalnych gatunków drewna, które wytrzymują wielokrotne naciski i wilgoć bez pękania. Perforowana płyta podstawy jest zazwyczaj wykonana ze stali, nawet w modelach wykonanych w całości z drewna, ponieważ otwory muszą zachować swój kształt przez lata użytkowania.
Nowoczesne sklepy z artykułami kuchennymi oferują prasy aluminiowe i ze stali nierdzewnej, które są łatwiejsze w czyszczeniu i wytrzymują intensywne użytkowanie. Niektóre modele posiadają wymienne dyski o różnych średnicach otworów, co pozwala kucharzom zmieniać grubość nitek. Niemniej jednak drewniana wersja pozostaje wyborem wielu domowych kucharzy, którzy cenią jej chwyt, równowagę w dłoni oraz związek z tradycyjnym sposobem gotowania.
Gdzie Idiappa Wangediya pasuje do kultury kulinarnej Sri Lanki?
Dziedzictwo kulinarne Sri Lanki ukształtowane zostało przez wieki handlu, migracji i rolnictwa, a string hoppers doskonale wpisują się w tradycję fermentowanych i gotowanych na parze dań ryżowych, które są powszechne w Azji Południowej i Południowo-Wschodniej. W przeciwieństwie do hoppers (appa), które gotuje się na okrągłej żeliwnej patelni, string hoppers nie wymagają oleju ani specjalnej patelni — wystarczy prasa, stojak do gotowania na parze i ciepło. To sprawia, że są one ekonomicznym i praktycznym podstawowym pożywieniem, odpowiednim dla regionów kraju, gdzie uprawia się ryż.
Samo narzędzie jest dobrym przykładem funkcjonalnego rzemiosła cejlońskiego: wykonane z lokalnie dostępnych materiałów, zaprojektowane do wykonywania jednego zadania dobrze i zbudowane z myślą o przekazywaniu z pokolenia na pokolenie. W wielu rodzinach idiappa wangediya jest przekazywanym przedmiotem, a nie kupowanym, a umiejętność uzyskania idealnej konsystencji ciasta zdobywa się poprzez obserwację, a nie poprzez korzystanie z przepisu.
Oprócz innych tradycyjnych przekąsek ze Sri Lanki, takich jak kokis — chrupiąca przekąska smażona na głębokim tłuszczu na Nowy Rok — string hoppers reprezentują rodzaj codziennego gotowania, który rzadko pojawia się w restauracjach hotelowych, ale definiuje, jak większość Sri Lankijczyków je w domu.
Czy odwiedzający mogą kupić Idiappa Wangediya w Sri Lance?
Tak. Drewniane prasy do idiyappa (wangediya) są powszechnie dostępne na lokalnych targach, w sklepach z artykułami gospodarstwa domowego i stoiskach z rękodziełem na Sri Lance. Rynek Pettah w Colombo i podobne hurtownie oferują zarówno wersje drewniane, jak i metalowe w przystępnych cenach. W wioskach rzemieślniczych skierowanych do turystów są one czasami sprzedawane wraz z innymi tradycyjnymi narzędziami kuchennymi jako pamiątka o praktycznym, a nie czysto dekoracyjnym charakterze — wystarczająco kompaktowe, aby spakować i naprawdę użyteczne w domu. Jeśli zamierzasz używać prasy w swoim kraju, sprawdź przepisy dotyczące importu wyrobów drewnianych przed podróżą, ponieważ niektóre kraje stosują ograniczenia związane z bezpieczeństwem biologicznym w stosunku do nieprzetworzonych wyrobów drewnianych.
Porady dotyczące używania Idiappa Wangediya w domu
- Wymieszaj mąkę ryżową z ciepłą (nie wrzącą) wodą i szczyptą soli, a następnie odstaw ciasto na kilka minut przed naciśnięciem – dzięki temu nitki będą gładsze.
- Lekko natłuść wnętrze cylindra, jeśli ciasto się klei; niewielka ilość oleju kokosowego sprawdzi się dobrze i uzupełni smak.
- Naciskaj powoli i równomiernie, zamiast krótkimi seriami, które mogą spowodować przerwanie nitek.
- Gotuj naczynia na parze przez około pięć do ośmiu minut — string hoppers są gotowe, gdy przestają być mokre w środku.
- Po użyciu rozmontuj prasę i natychmiast opłucz wszystkie części; wyschnięte ciasto może być trudne do usunięcia z perforacji.