අයිරාංගනි (Irangani; Ayirangani හෝ Iranganie ලෙසද ලියැවේ) මාර්ටින් වික්‍රමසිංහ (Martin Wickramasinghe, 1890-1976) විසින් රචිත තුන්වන නවකතාවයි. එය මුලින්ම පළ වූයේ ශීතා පළ වූ වසර වන 1923 දීය. මෙය සිංහල සංස්කරණයකි.
මෙම පොත ඔහුගේ දෙවන නවකතාව වූ සෝමා ට පසුව පළ වූ අතර, එය මෙන්ම එකල සිංහල ප්‍රබන්ධයේ ජනප්‍රිය වූ භාවාතිශය ප්‍රේම කතා සම්ප්‍රදායට අයත් වේ. අයිරාංගනි එම සම්ප්‍රදායෙන් මිදීමට තමා ගත් උත්සාහයක් බව වික්‍රමසිංහ පසුව පැවසූ අතර, එය අර්ධ වශයෙන් පමණක් සාර්ථක වූ බව විචාරකයෝ පිළිගනිති. එහි වැදගත්කම ඇත්තේ එහි වීරවරියයි. අයිරාංගනි, ඥාති සහෝදරයෙකු වූ පර්සි රත්නායක විසින් ඇගේ කැමැත්තට එරෙහිව අපයෝජනයට ලක් කොට අතහැර දමනු ලැබූ තරුණියකි; ඇයට ලැජ්ජාවට හා සමාජ කොන් කිරීමට මුහුණ දීමට සිදු වේ. ඇය නූතන දර්ශනය හා විද්‍යාව කියවන ගුරුවරයෙකු වූ රෙජිනෝල්ඩ් සමඟ විවාහ වෙයි. එහෙත් තමාටම අතීතයක් තිබියදීත් ඇයට සමාව දීම ප්‍රතික්ෂේප කරන්නේ ඔහු වන අතර, ඇය ඔහුට සමාව දෙයි. නවකතාව ඇගේ අභිමානය හා ස්ථාවරත්වය පිරිමින් දෙදෙනාගේම අඩුපාඩුවලට සාපේක්ෂව තබයි.
විද්වත් සරත්චන්ද්‍ර වික්‍රමසූරිය මෙම වීරවරිය, ඊට පෙර කිසිදු සිංහල ප්‍රබන්ධ වීරවරියක් නොකළ ආකාරයෙන් ස්වාධීනත්වය හා තමාගේම අනන්‍යතාව සොයන කාන්තාවක ලෙස විස්තර කර ඇති අතර, මෙම තේමාව වික්‍රමසිංහ ටෝල්ස්ටෝයිගේ Resurrection සහ හාඩිගේ Tess of the d'Urbervilles කියවීම හා සම්බන්ධ කරයි. පොත පළ වී මාස කිහිපයක් ඇතුළත සියලු පිටපත් අලෙවි වූ නමුත්, කතුවරයා පසුකාලීනව මෙම මුල් ප්‍රේම කතා ගැන සැලකුවේ අඩුවෙනි.
ජනප්‍රිය ප්‍රේම කතාවේ සිට ඔහුගේ පසුකාලීන බැරෑරුම් ප්‍රබන්ධය කරා වික්‍රමසිංහ ගමන් කළ ආකාරය සොයා බැලීමට කැමති සිංහල පාඨකයන්ට මෙන්ම, මුල් කාලීන සිංහල නවකතාවල කාන්තාවන් නිරූපණය වූ ආකාරය ගැන උනන්දු පාඨකයන්ටද මෙම සංස්කරණය සුදුසුය.
- කතුවරයා: මාර්ටින් වික්‍රමසිංහ
- ප්‍රකාශිත වර්ෂය: 1923
- භාෂාව: සිංහල
