ශ්රී ලංකාවේ වෙස් මුහුණු නිර්මාණ සම්ප්‍රදාය දිවයිනේ වඩාත්ම දෘශ්‍යමය වශයෙන් සුවිශේෂී ජන කලාවන්ගෙන් එකක් වන අතර, එය චාරිත්‍ර, කතාන්දර කීම සහ ප්‍රජා උත්සව සමඟ බැඳී පවතී. එහි සම්භවය කේරළයේ සහ ඉන්දියාවේ මලබාර් වෙරළේ බලපෑම් දක්වා දිව ගියද, ශ්රී ලාංකික ශිල්පීන් පරම්පරා ගණනාවක් පුරා මෙම ශිල්පය තමන්ටම ආවේණික දෙයක් බවට පත් කර ගෙන ඇත — වඩාත් පොහොසත් වර්ණ මාලාවන්, වඩාත් විස්තීර්ණ කැටයම් සහ සිංහල විශ්ව විද්‍යාවට හා ගැමි ජීවිතයට සෘජුව කතා කරන සංකේතාත්මක වචන මාලාවක් වර්ධනය කරමිනි.
සාම්ප්රදායික ශ්රී ලාංකික වෙස් මුහුණුවල ප්රධාන වර්ග මොනවාද?
ශ්රී ලාංකික වෙස් මුහුණු නිර්මාණ සම්ප්‍රදාය නිර්වචනය කරන්නේ පුළුල් කාණ්ඩ තුනක් වන අතර, ඒ සෑම එකක්ම සුවිශේෂී චාරිත්රානුකූල සහ රංගනමය අරමුණක් දරයි.
- රාක්ෂ වෙස් මුහුණු වඩාත් පුළුල් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. මේවා නපුරු ආත්ම පලවා හැරීමට පෙරහැර සහ ජන උත්සවවලදී භාවිතා වන විශාල, බලවත් නිර්මාණ වේ. නාග (නයා) වෙස් මුහුණ, ගුරුළු (ගුරුළු පක්ෂියා) වෙස් මුහුණ සහ මරු රාක්ෂ (මරණයේ රාක්ෂයා) වෙස් මුහුණ වඩාත් නිතර කැටයම් කරනු ලබන ඒවා අතර වේ. ඒවායේ අතිශයෝක්තියට නැංවූ ලක්ෂණ — ඉදිමුණු ඇස්, දළ ඇති මුඛ සහ විස්තීර්ණ නාග පෙණ කිරුළු — චේතනාන්විතය: වෙස් මුහුණ වඩාත් භයානක වන තරමට, එය අශුභ බලවේග වඩාත් ඵලදායී ලෙස පලවා හරියි.
- කෝලම් වෙස් මුහුණු විකට සහ උපහාසාත්මක නාට්‍ය සම්ප්‍රදායකට අයත් වේ. කෝලම් රංගන සම්ප්‍රදායිකව නර්තනය, අභිනය සහ වැඩිදියුණු කළ සංවාද හරහා රාජකීයයන්, රාක්ෂයන් සහ එදිනෙදා ගැමි චරිත පිළිබඳ කතා කීවේය. වෙස් මුහුණු උතුම් රාජ සභා චරිතවල සිට විකටයන් සහ සතුන් දක්වා විහිදෙන අතර, මෙම රංගනයන් වරක් ග්‍රාමීය ශ්රී ලංකාවේ ප්‍රජා විනෝදාස්වාදයේ ප්රධාන ආකාරයක් විය.
- සන්නි වෙස් මුහුණු වඩාත්ම චාරිත්‍රානුකූලව බැරෑරුම් ය. සන්නි යකුම් චාරිත්‍රවලදී භාවිතා වන මෙම වෙස් මුහුණු සිංහල ජන විශ්වාසයේ සන්නි යකුන් 18 දෙනා නියෝජනය කරයි. පුහුණු ඇදුරෙකු බෙර වාදනය, නර්තනය සහ සංවාදයෙන් යුත් මුළු රාත්‍රිය පුරා උත්සවයකදී සෑම වෙස් මුහුණක්ම අනුපිළිවෙලින් පළඳියි. සන්නි වෙස් මුහුණු 18ක සම්පූර්ණ කට්ටලය, විශාල පුවරුවක එකට සවි කර ඇති අතර, එයම අද පොදු එකතුකරන්නන්ගේ කෘතියකි.
ශ්රී ලාංකික වෙස් මුහුණු නිර්මාණය කේන්ද්‍රගත වී ඇත්තේ කොතැනද?
නිරිතදිග වෙරළේ පිහිටි වෙරළබඩ නගරයක් වන අම්බලන්ගොඩ, ශ්රී ලාංකික වෙස් මුහුණු නිර්මාණයේ හදවත ලෙස සැලකේ. මෙහි පවුල් වැඩපොළවල් කිහිපයක් පරම්පරා ගණනාවක් පුරා මෙම ශිල්පය ප්‍රගුණ කර ඇති අතර, නගරය කැටයම්කරුවන් ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය නිරීක්ෂණය කිරීමට සහ විවිධ වෙස් මුහුණු වර්ගවල පරිණාමය සොයා ගැනීමට අමුත්තන්ට හැකි කැප වූ වෙස් මුහුණු කෞතුකාගාරවල නිවහන ද වේ. ආසන්නයේ ඇති කඩොලාන මෝය වන මාදු ගඟට ඇති සමීපත්වය නිසා, දිගු නිරිතදිග වෙරළ ගමන් මාර්ගයක ස්වාභාවික නැවතුමක් බවට අම්බලන්ගොඩ පත් වේ.
මහනුවර අවට සහ දකුණු පළාතේ කොටස්වල වැඩපොළවල ද වෙස් මුහුණු නිෂ්පාදනය කරනු ලැබුවද, අම්බලන්ගොඩ සම්ප්‍රදාය තාක්ෂණිකව වඩාත්ම දක්ෂ සහ චාරිත්‍ර අඛණ්ඩතාවයේ වඩාත්ම ගැඹුරින් මුල් බැසගත් එක ලෙස පවතී.
ශිල්පීන් භාවිතා කරන ද්‍රව්‍ය සහ ශිල්ප ක්‍රම මොනවාද?
සම්ප්‍රදායිකව, රාක්ෂ සහ සන්නි වෙස් මුහුණු කදුරු ගසේ (Strychnos nux-vomica) සැහැල්ලු, පහසුවෙන් වැඩ කළ හැකි දැවයෙන් කැටයම් කෙරේ. දැව පළමුව ඉරිතැලීම් අඩු කිරීමට වියළනු ලබන අතර, ඉන්පසු සියුම් විස්තර කටයුතු ආරම්භ වීමට පෙර පුළුල් මුහුණු හැඩයට කැපුම් ආයුධවලින් හැඩ ගසනු ලැබේ. බොහෝ රාක්ෂ වෙස් මුහුණුවලට ඉහළින් ආරුක්කු වන නාග පෙණ, වෙන වෙනම කැටයම් කර ප්රධාන මුහුණට සම්බන්ධ කෙරේ.
ඓතිහාසිකව වර්ණක ස්වාභාවික ශාක හා ඛනිජ ප්‍රභවයන්ගෙන් ලබා ගත් නමුත්, බොහෝ සමකාලීන ශිල්පීන් අද නිම කළ වෙස් මුහුණුවල දක්නට ලැබෙන තද රතු, කහ, කොළ සහ කළු වර්ණ සපයන ඇක්රිලික් හෝ එනමල් තීන්ත භාවිතා කරයි. තීන්ත කටයුතු ආරක්ෂා කිරීමට මතුපිට සාමාන්යයෙන් ලැකර් ආලේප කෙරේ. සමහර ශිල්පීන් පොල් කටු මත තීන්ත ආලේප කළ වෙස් මුහුණු ද නිෂ්පාදනය කරයි — සංචාරකයින් අතර ජනප්‍රිය කුඩා, වඩාත් ප්‍රවේශ විය හැකි ආකෘතියකි.
යක් නැටුම් සහ සන්නි චාරිත්‍රවල වෙස් මුහුණුවල කාර්යභාරය කුමක්ද?
ශ්රී ලංකාවේ වෙස් මුහුණුවල චාරිත්රානුකූල සන්දර්භය, ප්රධාන වශයෙන් දකුණු සහ බස්නාහිර පළාත්වල පුරුදු වන එළවීමේ උත්සව ආකාරයක් වන තොවිල් (යක් නැටුම්) යන පුළුල් සම්ප්‍රදායෙන් වෙන් කළ නොහැකි ය. තොවිල්හිදී, පුහුණුකරු නිශ්චිත යකෙකු මූර්තිමත් කිරීමට වෙස් මුහුණක් පළඳින අතර, එමගින් ආත්මයට භෞතික ස්වරූපයක් ලබා දෙන අතරම එය කෙරෙහි පාලනයක් ද ප්‍රදර්ශනය කරයි. බෙර වාදනය, ජප කිරීම, ගින්න සහ විස්තීර්ණ ඇඳුම් වලින් සමන්විත මෙම රංගනය, පුද්ගලයෙකු හෝ නිවසක් අධිස්වාභාවික බාධාවකින් පීඩා විඳින බවට විශ්වාස කරන විට සමතුලිතතාව යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමට අදහස් කෙරේ.
සන්නි යකුන් කේන්ද්‍ර කරගත් තොවිල්හි උප කුලකයක් වන සන්නි යකුම, රාත්‍රිය පුරා පවතින රංගනයන් ඇතුළත් විය හැකි අතර, රංගන ශිල්පියා සන්නි වෙස් මුහුණු 18ම චක්‍රීයව පළඳියි. ශ්රී ලාංකික ජන ආගම පිළිබඳ විද්වතුන් මෙම උත්සව සලකන්නේ දකුණු ආසියාවේ චාරිත්රානුකූල නාට්‍ය කලාවේ වඩාත්ම සංකීර්ණ උදාහරණ අතර ලෙසය, ජන විශ්වාසය, රංගනය සහ ප්‍රජා සහභාගීත්වය තනි සිදුවීමකට මුසු කරමිනි. මෙම පිටුව සංස්කෘතික සම්ප්‍රදාය විස්තර කරයි, වෛද්‍ය උපදෙස් නොවේ; ඕනෑම සෞඛ්‍ය තත්ත්වයක් පිළිබඳව සුදුසුකම් ලත් වෛද්‍යවරයෙකුගෙන් උපදෙස් ලබා ගන්න.
නවීන වෙළඳපොළ සඳහා ශිල්පය පරිණාමය වී ඇත්තේ කෙසේද?
නාගරික ප්‍රදේශවල චාරිත්රානුකූල භාවිතය අඩු වී ඇති බැවින්, වෙස් මුහුණු නිර්මාණය අතුරුදහන් නොවී අනුවර්තනය වී ඇත. අද මෙම ශිල්පය නාලිකා කිහිපයක් හරහා තමන්ව පවත්වා ගනී: දේශීය සහ ජාත්‍යන්තර එකතුකරන්නන්ට විකුණන අලංකාර වෙස් මුහුණු, අමුත්තන්ට පිරිනමන වැඩපොළ ප්‍රදර්ශන සහ ශිල්ප සමුපකාර සහ විශේෂිත සිල්ලර වෙළෙන්දන් හරහා අපනයනය. මහනුවර ඇසළ පෙරහැර උත්සවය සහ අනෙකුත් ප්රධාන සංස්කෘතික සිදුවීම් චාරිත්රානුකූල වෙස් මුහුණු කටයුතු සඳහා ඉල්ලුම ජනනය කිරීම අඛණ්ඩව සිදු කරන අතර, වඩාත් විස්තීර්ණ සම්ප්‍රදායන් ජීවමානව තබා ගනී.
තරුණ ශිල්පීන් පර්යේෂණාත්මක ආකෘති හඳුන්වා දී ඇත — කුඩා බිත්ති කෘති, දුම්මල හෝ මිශ්‍ර මාධ්‍ය ඇතුළත් වෙස් මුහුණු සහ අමුත්තන් තමන්ගේම තීන්ත නොගැසූ හිස් වෙස් මුහුණක් කැටයම් කරන හෝ අලංකාර කරන චිත්‍ර වැඩපොළවල්. මෙම අනුවර්තනයන් ශ්රී ලාංකික වෙස් මුහුණු සුවිශේෂී කරන දෘශ්‍ය භාෂාව අත් නොහැර ශිල්පයේ ප්‍රේක්ෂකයින් පුළුල් කර ඇත.
සංචාරකයින්ට වෙස් මුහුණු නිර්මාණ සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ විය හැක්කේ කෙසේද?
මෙම ශිල්පය අත්විඳීමට වඩාත්ම ප්‍රතිඵලදායක ක්‍රමය වන්නේ සිහිවටන සාප්පුවකින් නිම කළ කෘතියක් සරලව මිලදී ගැනීමට වඩා අම්බලන්ගොඩ වැඩ කරන වැඩපොළකට පැමිණීමයි. කීර්තිමත් පවුල් වැඩපොළවල් අමුත්තන්ට විවිධ අවස්ථාවල කැටයම් කිරීම නැරඹීමට, නිශ්චිත වෙස් මුහුණු වර්ගවල සංකේතාත්මක අර්ථය පිළිබඳ ප්‍රශ්න ඇසීමට සහ ශිල්පියාගෙන් සෘජුව මිලදී ගැනීමට ඉඩ සලසයි. මෙය ගුණාත්මකභාවය සහතික කරන අතරම ආර්ථික ප්‍රතිලාභය නිර්මාණකරු වෙත ගලා යාම ද අදහස් කරයි.
තවදුරටත් කියවීමට උනන්දුවක් දක්වන අය සඳහා, ශ්රී ලාංකික ජන සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ විශේෂිත ප්‍රකාශන වෙස් මුහුණු ප්‍රතිමා ශාස්ත්‍රය, චාරිත්රානුකූල සන්දර්භය සහ කලාපීය විචලනය පිළිබඳ සවිස්තරාත්මක විශ්ලේෂණයක් සපයයි — වැඩපොළ පැමිණීමකට පෙර හෝ පසු ප්‍රයෝජනවත් සහායකයෙකි.
කොළඹ බණ්ඩාරනායක ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළින් පැමිණෙන සංචාරකයින්ට අම්බලන්ගොඩට සෘජු මාර්ග මාරුවීම් සැලසුම් කළ හැකි අතර, නිරිතදිග වෙරළේ අනෙකුත් ස්ථාන සමඟ ඒකාබද්ධ කළ විට එය කළ හැකි අර්ධ-දින හෝ සම්පූර්ණ-දින නැවතුමක් බවට පත් කරයි.
සාම්ප්රදායික ශ්රී ලාංකික වෙස් මුහුණක් මිලදී ගැනීමේදී බැලිය යුත්තේ කුමක්ද?
වැඩපොළ නිෂ්පාදිත කෘති සහ විශාල වශයෙන් ප්‍රතිනිෂ්පාදිත ආනයන අතර ගුණාත්මකභාවය සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් වේ. අව්‍යාජ අතින් කැටයම් කළ වෙස් මුහුණුවල දෘශ්‍ය කැපුම් ආයුධ සලකුණු, අත් වැඩවලට අනුකූල සුළු අසමමිතිකතා සහ තීන්ත නොගැසූ ප්‍රදේශවල දැව ධාන්‍ය දෘශ්‍යමාන වේ. බර සැලකිය යුතු ලෙස දැනිය යුතුය. නාග පෙණ සහ කන් කොටස් පිරිසිදුව සම්බන්ධ කර තිබිය යුතුය, අසමාන ලෙස ඇලවිය යුතු නොවේ. ඔබ මිලදී ගන්නා නිශ්චිත වෙස් මුහුණු වර්ගය විකුණුම්කරුගෙන් අසන්න — දැනුමැති ශිල්පියෙකුට නියෝජනය කරන යකා හෝ චරිතය නම් කිරීමට සහ ප්‍රතිමා ශාස්ත්‍රීය විස්තර පැහැදිලි කිරීමට හැකි වනු ඇත. ඔවුන්ගේ චාරිත්රානුකූල අර්ථය පිළිබඳ කෙටි ලිඛිත පැහැදිලි කිරීමක් සමඟ අලෙවි කරන වෙස් මුහුණු සාමාන්යයෙන් වඩාත් බැරෑරුම් නිෂ්පාදකයෙකුගේ ලකුණකි.
ආශ්‍රිත ලිපි
සමීපව සම්බන්ධ මාතෘකා පිළිබඳ පිටු 10.
