ශ්රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරයේ කොත්මලේ ඔය මතින් මීටර් 87ක් උසට නැඟී සිටින කොත්මලේ වේල්ල, නූතන යුගයේ දිවයින ඉදි කළ වඩාත්ම වැදගත් යටිතල පහසුකම් ව්‍යාපෘතියක් ලෙස සැලකේ. එහි ඉංජිනේරු පරිමාණයට අමතරව, එමගින් නිර්මාණය වූ ජලාශය මුළු එක් මිටියාවතක්ම වෙනස් කළේය — එහි ජලය තුළ දැන් ගිලුණු ගම්මාන, ජලයෙන් යට වූ විහාරස්ථාන, සහ මෙම භූමියේ වාසය කළ දහස් ගණන් පවුල්වල නිහඬ මතකයන් රැඳී පවතී. කඳුකරය හරහා ගමන් කරන සංචාරකයින්ට, මෙම වේල්ල අනපේක්ෂිත ලෙස බහු-ස්තරීය නැවතුමක් ලබා දෙයි: කොටසක් කාර්මික සන්තක ලක්ෂණයක්, කොටසක් මෙනෙහි කිරීමේ දර්ශන ස්ථානයක්, සහ කොටසක් ශ්රී ලංකාව තම විදුලිබල අවශ්‍යතාව සපුරාගන්නා ආකාරය තේරුම් ගැනීමට ඇති දොරටුවක්.
කොත්මලේ වේල්ල යනු කුමක්ද සහ එය ඉදි කළේ ඇයිද?
කොත්මලේ වේල්ල යනු මහවැලි ගඟේ උපනදියක් වන කොත්මලේ ඔය හරහා, කඩදොර නම් ස්ථානයේ — එනම් නදී දෙකේ සංගමයට ඉහළින් කිලෝමීටර් 6.5ක් පමණ ඈතින් ඉදි කරන ලද ගල් පිරවුම් වේල්ලකි. මෙම වේල්ල මීටර් 87ක් උසින් හා මීටර් 600ක් දිගින් යුක්ත වන අතර, එයට ඉහළින් විශාල ජලාශයක් ගොඩනඟයි.
මෙම වේල්ලේ ප්රධාන අරමුණ ජල විදුලි බලශක්ති උත්පාදනයයි. මෙගාවොට් 67 බැගින් ධාරිතාවකින් යුත් තුර්බයින තුනක් මගින්, මෙම බලාගාරයේ මුළු ස්ථාපිත ධාරිතාව මෙගාවොට් 201ක් දක්වා ළඟා වන අතර, මෙමගින් කොත්මලේ ශ්රී ලංකාවේ දෙවන විශාලතම ජල විදුලි බලාගාරය බවට පත් වේ. විශේෂයෙන් මධ්‍යම කඳුකරයේ අධික වර්ෂාපතනය ඇති කාලවලදී, ජාතික විදුලි බල පද්ධතියේ ස්ථාවර කාර්යභාරයක් එය ඉටු කරයි.
මෙම ව්‍යාපෘතිය, ශ්රී ලංකාවේ වඩාත්ම අභිලාෂකාමී ගංගා හරවා යැවීමේ හා වාරිමාර්ග ව්‍යාපෘතිය වන විශාල මහවැලි සංවර්ධන වැඩසටහනේ කොටසක් ලෙස සැලසුම් කරන ලද අතර, එයට ස්වීඩනයෙන් මූල්‍යමය සහාය ලැබිණි. ඉදිකිරීම් 1979 අගෝස්තු මාසයේ ආරම්භ වූ අතර, මෙම වේල්ල 1985 පෙබරවාරි මාසයේ විධිමත් ලෙස විවෘත කරන ලදී.
කොත්මලේ වේල්ල මහවැලි සංවර්ධන වැඩසටහනට ගැළපෙන්නේ කෙසේද?
මහවැලි ගඟේ වඩාත් පහළින් පිහිටි රන්දෙණිගල වේල්ල, එකම වැඩසටහන තුළ ඇති සහෝදර ව්‍යුහයකි. මෙම වේල් එකට, විදුලි උත්පාදනය සහ වියළි කලාපයේ වාරිමාර්ග යන දෙකටම මහවැලි ගඟේ ගලායාම උපයෝගී කරගැනීම සඳහා නිර්මාණය කරන ලද අන්තර් සම්බන්ධිත පද්ධතියක කොටසක් සාදයි — තෙත් මධ්‍යම කඳුකරයේ සිට, වෙනත් අයුරකින් සම්පූර්ණයෙන්ම සෘතුමය මෝසම් වර්ෂාව මත රඳා පවතින කෘෂිකාර්මික ප්‍රදේශ වෙත ජලය ගලා යවනු ලැබේ.
මහවැලි සංවර්ධන වැඩසටහන 1980 දශකයේ මුල් භාගයේදී වේගවත් කරන ලද අතර, සැලසුම් කළ වසර 30ක කාල සටහනක් වසර දහයක් පමණ කාලයකට සම්පීඩනය කරන ලදී. එම වේගවත් කරන ලද කාලරාමුව තුළ කොත්මලේ එක් ප්රධාන උප-ව්‍යාපෘතියක් වූ අතර, ස්වීඩනයේ මූල්‍යමය දායකත්වය ඉදිකිරීම් කාලසටහන අනුව පවත්වාගෙන යෑමට ඉමහත් ලෙස උපකාරී විය.
ජලාශය නිසා අවතැන් වූ ප්‍රජාවන්ට සිදු වූයේ කුමක්ද?
කොත්මලේ ජලාශය පිරවීම සඳහා, ගංවතුර කලාපය තුළ නිවාස, ගොවිබිම් සහ ආගමික ස්ථාන තිබූ මිනිසුන් 3,000ක් පමණ යළි පදිංචි කරවීම අවශ්‍ය විය. මෙම ප්‍රජාවන් රට පුරා විවිධ ප්රදේශවලට මාරු කරන ලද අතර — එකල බොහෝ විශාල වේල් ව්‍යාපෘති මෙන්ම, පරම්පරා ගණනාවක් තිස්සේ ගොඩනැඟුණු ජීවනෝපායන් හා සමාජ බැඳීම්වලට සැලකිය යුතු බාධාවක් එමගින් ඇති විය.
ජලාශය පිරුණු විට, බෞද්ධ විහාරස්ථාන කිහිපයක්ද ජලයෙන් යට විය. මෙම සංස්කෘතික අලාභය පිළිගනිමින්, ජලයෙන් යට වූ විහාරස්ථාන වෙනුවෙන් ස්මාරකයක් ලෙස, මහවැලි මහා සෑය නම් නව චෛත්‍යයක් ඉදි කරන ලදී. මෙම ස්තූපය එකල මිටියාවතේ තිබූ දේ සිහිපත් කරවන දෘශ්‍යමාන සංකේතයක් ලෙස සිටින අතර, අවතැන් වූ ප්‍රජාවන් සමඟ පවුල් සම්බන්ධතා ඇති අයට එය නිහතමානී වන්දනා ස්ථානයක් බවට පත්ව ඇත.
කොත්මලේ වේල්ලේදී සංචාරකයින්ට දැකගත හැකි සහ කළ හැකි දේ මොනවාද?
වේල්ල සහ එය සාදන ජලාශය, දහයින් වැසුණු කඳු බෑවුම් සහ සිසිල් දේශගුණය නිසා දැනටමත් සංචාරකයින් ආකර්ෂණය කරන ශ්රී ලංකාවේ කලාපයක දර්ශනීය දර්ශන ස්ථානයක් ලබා දෙයි. අවට භූ දර්ශනය මධ්‍යම කඳුකරයට ආවේණික ලක්ෂණයකි — රැළිසහිත භූමිය, උදෑසන මීදුම, සහ දකුණු-බටහිර මෝසමට පෙර හා පසුව තවදුරටත් ගැඹුරු වන කොළ පැහැ වර්ණ පුවරුවක්.
- වේල්ලේ දර්ශන ස්ථානය: මෙම ව්‍යුහය සහ ජලාශයේ විශාල ප්‍රදේශය වේල්ලේ මුදුන් ප්‍රදේශයෙන් නැරඹිය හැක. ගල් පිරවුම් වේල්ලේ පරිමාණය ඊට ඇතුළත් ඉංජිනේරු කාර්යයේ සැබෑ හැඟීමක් ලබා දෙයි.
- මහවැලි මහා සෑය: මෙම ස්මාරක ස්තූපය එහි නිහඬ පරිසරය සහ ජලය යට වූ ගම්මානවල ප්‍රජාවන්ට ඇති ඓතිහාසික වැදගත්කම නිසා නැරඹීමට සුදුසුය.
- ජලාශයේ දර්ශනය: පැහැදිලි දිනවල, ජලාශය අවට කඳු පිළිබිඹු කරන අතර, අවට ඇති කාර්යබහුල සංචාරක මාර්ගවලට වඩා වෙනස් වූ සන්සුන්, ඡායාරූපගත කළ හැකි පසුබිමක් ලබා දෙයි.
- ආසන්න කඳුකර අත්දැකීම්: මෙම වේල්ල එල්ල සහ පුළුල් මධ්‍යම කඳුකර කලාපයට ආසන්නව පිහිටා ඇති අතර, එය කඳුකර සංචාරක සැලැස්මකට ස්වාභාවික එකතු කිරීමක් බවට පත් කරයි.
මහනුවර සිට කොත්මලේ වේල්ලට යන්නේ කෙසේද?
කොත්මලේ, මහනුවර සහ නුවර එළිය අතර කඳුකරයේ ආසන්න වශයෙන් පිහිටා ඇති අතර, එය A5 ප්රධාන මාර්ග කොරිඩෝරයේ ඇතුළත් කිරීම පහසු කරයි. මහනුවර සිට, ගම්පොළ හරහා කොත්මලේ මිටියාවතට නැඟෙන ගමන සාමාන්‍යයෙන් රථවාහන හා මාර්ග තත්ත්වය අනුව විනාඩි 45ක් සිට පැයක් පමණ ගත වේ, නමුත් අධික වර්ෂාවෙන් පසු කඳුකර මාර්ග ගමන මන්දගාමී කළ හැක.
වේල්ල අසලම ප්රධාන පොදු ප්‍රවාහන මධ්‍යස්ථානයක් නොමැති බැවින්, බොහෝ සංචාරකයින් පෞද්ගලික වාහනයකින් හෝ කුලී රියදුරෙකු සමඟ පැමිණෙති. ඔබ සම්ප්‍රදායික මහනුවර–නුවර එළිය මාර්ගයේ ගමන් කරන්නේ නම්, කොත්මලේ වෙත යොමු විය හැකි අතුරු මාර්ගයක් ගමනට ඉතා අල්ප කාලයක් එකතු කරන අතර, බොහෝ සංචාරක සැලසුම්වල ඇතුළත් නොවන ශ්රී ලංකාවේ යටිතල පහසුකම් හා කඳුකර ඉතිහාසය පිළිබඳ දැක්මක් ලබා දීමෙන් එම උත්සාහයට ප්‍රතිඵල ලබා දෙයි.
කොත්මලේ වේල්ලට පැමිණීමට වඩාත් සුදුසු කාලය කුමක්ද?
මධ්‍යම කඳුකරයට දකුණු-බටහිර මෝසමෙන් (මැයි සිට සැප්තැම්බර් දක්වා පමණ) සහ යම් තරමකට ඊසාන මෝසමෙන්ද වර්ෂාව ලැබේ. ජලාශය සාමාන්‍යයෙන් ජූලි සහ සැප්තැම්බර් අතර කාලයේදී වඩාත්ම පිරී තිබෙන අතර, එය අවට භූ දර්ශනය වඩාත්ම කොළ පැහැ වන කාලයයි. කෙසේ වෙතත්, අඛණ්ඩ වර්ෂාව දෘශ්‍යතාව අඩු කර ගමන වඩාත් දුෂ්කර කළ හැක.
ජනවාරි සිට අප්‍රේල් දක්වා කාලය සාමාන්‍යයෙන් වඩාත් පැහැදිලි අහස් තත්ත්වයක් සහ වඩාත් පහසු රිය පැදවීමේ තත්ත්වයක් ලබා දෙයි. සෘතුව කුමක් වුවත්, කඳුකරයේ පාහේ සෑම තැනකම උදෑසන වේලාවට මීදුම ඇතිවීම සුලභය, එබැවින් උදේ මධ්‍යම භාගයට පැමිණීම සාමාන්‍යයෙන් ජලාශය පුරා හොඳම දර්ශන ලබා දෙයි.
කොත්මලේ වේල්ලට ඇතුළුවීමේ ගාස්තුවක් තිබේද?
නම් කරන ලද පොදු දර්ශන ස්ථානවලින් වේල්ල නැරඹීම සඳහා සම්මත සංචාරක ඇතුළුවීමේ ගාස්තුවක් නොමැත. මෙම ස්ථානය ක්‍රියාකාරී විදුලි උත්පාදන පහසුකමක් වන බැවින්, ආරක්ෂාව හා සුරක්ෂිතතාව සම්බන්ධයෙන් ඇතැම් ප්රදේශවලට ප්‍රවේශය සීමා කර ඇත. අවසර ලත් කලාප සම්බන්ධයෙන් ස්ථානයේ ඇති ලකුණු හෝ ස්ථානයේ සේවකයින්ගේ උපදෙස් සංචාරකයින් අනුගමනය කළ යුතුය.
කොත්මලේ සංචාරයක් සමඟ ඒකාබද්ධ කළ හැකි ආසන්න ස්ථාන ඇත්තේ මොනවාද?
කොත්මලේ ප්‍රදේශය කඳුකරයේ ආකර්ෂණීය ස්ථාන කිහිපයකට පහසුවෙන් රිය පැදවිය හැකි දුරකින් පිහිටා ඇත. නුවර එළිය අවට තේ වතුවල — බ්ලූෆීල්ඩ් තේ වත්ත ඇතුළුව — ශ්රී ලංකාවේ තවත් මහත් කඳුකර කර්මාන්තයක් ගවේෂණය කරන අනුපූරක අත්දැකීමක් ලබා දෙයි. හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය තවදුරටත් දකුණින් පිහිටා ඇති අතර, පැය දෙකකටත් අඩු කාලයකින් එහි ළඟා විය හැකි අතර, එය දිගු කඳුකර සංචාරයක් තුළ කොත්මලේ නැවතුමක් සමඟ හොඳින් ඒකාබද්ධ වේ.
මහවැලි ව්‍යාපෘතියේ සංස්කෘතික අංශය සහ එමගින් බලපෑමට ලක් වූ ප්‍රජාවන් පිළිබඳ උනන්දුවක් ඇති අයට, මහනුවර නගර සංචාරය වේල්ල නැරඹීමට පෙර හෝ පසුව ප්‍රයෝජනවත් ඓතිහාසික සන්දර්භයක් සපයන අතර, භූ දර්ශනය ශ්රී ලංකාවේ පුළුල් නූතන ඉතිහාසය තුළ පදනම් කරයි.
අවට ස්ථාන
කි.මී. 25ක් පමණ ඇතුළත ස්ථාන 8, ළඟම ඒවා මුලින්.
- Kothmale Coffeeකි.මී. 1ට අඩු
- Kotmale Cityකි.මී. 1ට අඩු
- කටබෝල වත්ත (දොඹගස්තලාව)කි.මී. 3
- දුම්බගස්තලාව වතුයකි.මී. 4
- Kotmale Mahaweli Maha Stupaකි.මී. 4
- රිල්ලගල්ල (වෙස්ට්හෝල් වතුයාය)කි.මී. 7
- ක්රේග්හෙඩ් වත්තකි.මී. 7
- Dewathura Fallsකි.මී. 7
