Kogia płaskonosa (Kogia sima) to jeden z najmniejszych wielorybów na świecie, nie dłuższy od dużego delfina. To ciche, płochliwe zwierzę głębokich mórz tropikalnych i ciepłych, a głęboka woda tuż przy wybrzeżach Sri Lanki jest dla niego dobrym siedliskiem. Notowano ją wokół wyspy zarówno na morzu, jak i na podstawie wyrzuceń na brzeg, ale większość ludzi, którzy dzielą z nią wodę, nawet jej nie zauważa.
Kogia płaskonosa w skrócie
| Cecha | Kogia płaskonosa |
|---|---|
| Nazwa naukowa | Kogia sima |
| Grupa | Zębowiec; rodzina Kogiidae |
| Długość dorosłego osobnika | Około 2–2,7 m |
| Masa dorosłego osobnika | Do około 270 kg |
| Wielkość grupy | Zwykle 1–4 osobniki; czasem do około 10 |
| Pożywienie | Kałamarnice, ośmiornice, ryby głębinowe i skorupiaki |
| Czerwona lista IUCN | Najmniejszej troski |
| Na Sri Lance | Notowana na morzu i na podstawie wyrzuceń na brzeg; widywana sporadycznie |
Jak wygląda kogia płaskonosa?
Ma zwarte, krępe ciało, ciemnoszare z wierzchu i jaśniejsze od spodu, oraz tępą, zaokrągloną głowę z małą, cofniętą żuchwą. Podobnie jak u jej większej krewniaczki, kogii krótkogłowej, jasny łukowaty znak za każdym okiem — tak zwane fałszywe skrzele — nadaje jej pyskowi nieco rekinowaty wygląd.
Najlepszą cechą rozpoznawczą w terenie jest płetwa grzbietowa. U kogii płaskonosej jest stosunkowo wysoka i zakrzywiona, bardzo podobna do delfiniej, i osadzona blisko środka grzbietu. Odpoczywająca przy powierzchni kogia płaskonosa pokazuje niewiele więcej niż wierzch głowy, pas grzbietu i tę płetwę, a odpływa bez widocznego wydmuchu.
Kogia płaskonosa czy krótkogłowa?
Zasięgi obu gatunków z rodzaju Kogia pokrywają się wokół Sri Lanki i na morzu bardzo trudno je odróżnić. Kogia płaskonosa jest mniejsza — poniżej 2,7 metra — i ma wyższą płetwę blisko środka grzbietu; kogia krótkogłowa osiąga około 3,5 metra i ma mniejszą płetwę osadzoną dalej z tyłu. Wiele obserwacji można odnotować jedynie jako „Kogia sp.”, a pewność daje zwykle dopiero zdjęcie lub wyrzucone na brzeg zwierzę, które da się zmierzyć.
Gdzie na Sri Lance widuje się kogie płaskonose?
Kogie płaskonose preferują stok kontynentalny i głęboką wodę tuż za nim, często nieco bliżej brzegu niż kogia krótkogłowa. Wokół Sri Lanki głęboka woda podchodzi bardzo blisko wybrzeża, a gatunek notowano u południowego wybrzeża, u Trincomalee na wschodnim wybrzeżu oraz na podstawie wyrzuceń na brzeg. Załogi łodzi wypływających z Mirissy i Trincomalee czasem widują je w spokojne dni, ale łatwo je przeoczyć i nie da się ich obiecać.
Jak żyje kogia płaskonosa?
Żeruje w głębokich wodach na kałamarnicach, ośmiornicach, rybach i krewetkach, które odnajduje dzięki echolokacji. Podobnie jak kaszalot spermacetowy ma w czole narząd spermacetowy, który prawdopodobnie pomaga jej wytwarzać i skupiać dźwięk. Przy powierzchni pływa powoli i niepozornie, często leży nieruchomo — i wtedy najłatwiej ją zobaczyć.
Przestraszona kogia płaskonosa może wypuścić z jelit chmurę ciemnego, czerwonobrązowego płynu i odpłynąć w głąb pod jej osłoną — to obrona bardzo podobna do atramentu kałamarnicy. O jej rozrodzie i długości życia na wolności wiadomo niewiele; większość wiedzy pochodzi od zwierząt wyrzuconych na brzeg.
Czy kogia płaskonosa jest zagrożona?
Figuruje na Czerwonej liście IUCN w kategorii „najmniejszej troski”, choć dla większości jej zasięgu brak wiarygodnych szacunków liczebności. Trafia do sieci skrzelowych i innego sprzętu rybackiego, a w żołądkach wyrzuconych na brzeg zwierząt znajdowano plastik. Zwyczaj odpoczywania przy powierzchni naraża ją też na potrącenie przez szybkie łodzie. Na Sri Lance wszystkie walenie są chronione prawem.
Jak odpowiedzialnie obserwować wieloryby
- Wybierz organizatora, który zachowuje dystans. Łodzie powinny podpływać powoli z boku i od tyłu, nigdy od czoła, i nie powinny ścigać, okrążać ani przecinać drogi grupie zwierząt.
- Licz się z tym, że silnik zostanie wyłączony lub przejdzie na wolne obroty, gdy zwierzęta są blisko. Dobry szyper pozwala wielorybom decydować, jak blisko podpłyną.
- Nigdy nie pływaj z dzikimi wielorybami ani ich nie karm i nie pozwól nikomu wrzucać do wody pokarmu ani przynęty.
- Wypłyń wcześnie. Większość łodzi wypływa między 6 a 7 rano, gdy morze jest najspokojniejsze, a światło najlepsze do wypatrywania wydmuchów i płetw.
- Weź tabletki na chorobę morską przed wejściem na pokład, a nie wtedy, gdy już źle się poczujesz, i zabierz kapelusz, krem z filtrem i wodę.
Sezony, porty i przebieg rejsu opisuje nasz przewodnik po obserwacji wielorybów na Sri Lance. Pełną listę gatunków odnotowanych wokół wyspy znajdziesz na stronie wieloryby Sri Lanki, a o mniejszych zębowcach przeczytasz na stronie delfiny.


