රබන (රබන්) යනු ශ්රී ලංකාවේ පැරණිතම තාලවාද්‍ය භාණ්ඩවලින් එකක් වන අතර, එය වඩාත්ම සමානාත්මතාවයෙන් යුත් එකකි — ආරම්භ කිරීමට විධිමත් පුහුණුවක් අවශ්‍ය නොවන, දරුවාටත් වැඩිහිටියාටත්, කඳුකරයේ ගම්මානයටත් වෙරළබඩ ජනාවාසයටත් සමානව අයත් එකකි. එහි පුළුල් විවෘත මුහුණත සහ අතින් ගැසීමෙන් ඇතිවන උණුසුම් නාදය දිවයින පුරා සිදුවන උත්සව හඬින් වෙන් කළ නොහැකි ය, විශේෂයෙන්ම සෑම අප්රේල් මාසයකම පැවැත්වෙන සිංහල හා දෙමළ අලුත් අවුරුද්දේදී. රබන අවබෝධ කර ගැනීම යනු, ශ්රී ලාංකික සංස්කෘතිය ප්‍රීතියත් සමාජයීය අඛණ්ඩතාවයත් සනිටුහන් කරන ආකාරය පිළිබඳ මූලික කරුණක් අවබෝධ කර ගැනීමයි.
රබන යනු කුමක්ද සහ එය සාදනු ලබන්නේ කෙසේද?
රබන යනු තනි මුහුණතක් ඇති රාමු බෙරයකි. එහි රවුම් කර ඇති දැව රාමුව ඝනකම් හා පහසුවෙන් වැඩ කළ හැකි දැඩි දැව වර්ගවලින් — සාම්ප්රදායිකව සූරිය, කොහොඹ, කොස් හෝ මාර දැවයෙන් — කැටයම් කරනු ලබයි; මෙය තෝරා ගනු ලබන්නේ එහි කල්පැවැත්ම සහ නිම කළ භාණ්ඩයට ලබා දෙන නාදය යන දෙකම සැලකිල්ලට ගනිමිනි. රාමුව මතට තද කර ඇද බැඳ, කෙළවරවල සවි කරන එළු හම, වාදන මතුපිට සාදයි. රාමු විශාලත්වය කුඩාම පුද්ගලික උපකරණවල අඟල් 24 පමණ සිට විශාලතම සමූහ වාදන උපකරණවල අඟල් 48 දක්වා වෙනස් වේ.
ස්වර මාලාව සකස් කිරීමේ වැරහැල්ල හෝ යාන්ත්‍රික උපාංග කිසිවක් භාවිත නොකරයි. හමේ තද බව — එබැවින් ස්වර මට්ටමද — සම්පූර්ණයෙන්ම පාලනය කරනු ලබන්නේ තාපයෙනි; එබැවින්ම වාදන සැසියක් ආරම්භ වීමට පෙර ගින්නට චාරිත්‍රානුකූල මෙන්ම ප්‍රායෝගික භූමිකාවක්ද ඇත.
රබනවල ප්රධාන වර්ග දෙක මොනවාද?
දිනපතා සහ උත්සව ජීවිතයේ මෙම උපකරණයේ භාවිතය නිර්වචනය කරන පුළුල් කාණ්ඩ දෙකකි.
- අත් රබන: කුඩා, ගෙන යා හැකි ස්වරූපය. එය ඇහැට මත හෝ එක් අතකින් අල්ලා අනික් අතින් ගැසෙයි; මෙය තනියම වාදනය කිරීමට, දරුවන්ට උගැන්වීමට සහ නිවසේ අවිධිමත් සංගීත කටයුතුවලට ප්‍රායෝගික කරයි.
- බංකු රබන: අලුත් අවුරුදු උත්සව නිර්වචනය කරන විශාල සමූහ බෙරය. බංකු යන්න සිංහල වචනයක් වන අතර, එයින් අදහස් වන්නේ වාඩි වීමේ ආසනයයි; උපකරණය එහි නම ලබා ගනු ලබන්නේ එය වාදකයන් වටා වාඩි වී සිටින උසකට පහසුවෙන් විවේක ගනු ලබන දැව පාද තුන මතින් ය. බංකු රබන ගම්මාන අවුරුදු රැස්වීම්වල ප්රධාන අංගය වන අතර, එය නරඹන්නන්ට හමුවීමට වැඩි ඉඩකඩක් ඇති ස්වරූපයයි.
අලුත් අවුරුද්ද අතරතුර බංකු රබන වාදනය කරනු ලබන්නේ කෙසේද?
පළමු රිද්මය ගැසීමට පෙර, කණ්ඩායම් නායකයා සාම්ප්රදායිකව බංකු රබන යටට කුඩා ගින්නක් දල්වයි. තාපය එළු හම රත් කර තද කරයි, ස්වර මට්ටම ඉහළ නංවා නාදය වැඩි දියුණු කරයි — මෙය ප්‍රායෝගික ස්වර සැකසුම් ක්‍රමයක් වන අතර එයම සැසියේ චාරිත්‍රානුකූල ආරම්භයක් ලෙසද ක්‍රියා කරයි. හම සූදානම් වූ පසු, වාදකයින් — සාමාන්‍යයෙන් ගැහැණු ළමයින් සහ කාන්තාවන් වුවද, එය පමණක්ම සීමා වූවක් නොවේ — බෙරය වටා අඩු බංකුවල හෝ දණ ගසා වට්ටමක වාඩි වී, දෑත් පිට්ටටත් ඇඟිලිවලටත් ගැසීම ආරම්භ කරති.
මූලික රිද්මික ඒකකය සුරල් ලෙස හැඳින්වේ. දොන්තරිකිටතරිකිට වැනි රටා පොදු ආරම්භක සුරල් ලෙස ක්‍රියා කරයි, එය උණුසුම් කිරීමක් මෙන්ම අනෙක් අයට එකතු වීමට විවෘත ආරාධනාවක්ද වේ. ආත්ම විශ්වාසය වර්ධනය වී වට්ටම පුළුල් වන විට, නායකයා රබන් පදයක් හඳුන්වා දෙයි — ප්‍රශ්න-පිළිතුරු ක්‍රමයට ගායනා කරන පදයක්. රබන වාදන තරඟ, රටපුරා අලුත් අවුරුදු උත්සව සහ ප්‍රජා සංස්කෘතික අවස්ථාවල ජනප්‍රිය අංගයකි.
මීට සම්බන්ධ නමුත් වෙනස් ස්වරූපයක් ලෙස දැන ගැනීමට වටින්නේ, විශේෂිත සංස්කෘතික ප්‍රදර්ශනවල කොටසක් ලෙස වාදනය කරනු ලබන භ්‍රමණ ස්වරූපයක් වන කරකවන රබන සහ, බෙරයේ රිද්මයට සැකසූ නර්තන ස්වරූපයක් වන රබන් නැටුම ය.
රබන් පද සහ රබන් කවි යනු කුමක්ද?
රබන් පද (රබන් පද) යනු බෙරයේ රිද්මයට ගායනා කරන පද පෙළ ය. ඒවා ග්රාමීය ජීවිතයේ දෛනික කරුණු, අස්වනු සමයේ රූපලාවණ්‍යය, අසල්වැසියන් අතර සෙල්ලක්කාර උසුළුවිසුළු, බුදුන් වහන්සේ හා රජවරුන් ප්‍රශංසා කිරීම, සහ සිංහල අලුත් අවුරුද්දේ චාරිත්‍ර ඇතුළු ඉතා පුළුල් විෂයයන් රාශියක් ආවරණය කරයි. උදින් උදින් වර පෙත්තප්පු යන වාක්‍යකඩ, සැසියක් ආරම්භ වී ඇති බව සංඥා කරන හොඳින් දන්නා ආරම්භක පේළිවලින් එකකි.
ගායන බොහෝ විට චතුර හා අලුතෙන් නිර්මාණය කරන ස්වභාවයක් ගනී; පළපුරුදු ගායකයින් විරුද්ධ කණ්ඩායමක් ගායනා කළ දේට ප්‍රතිචාර වශයෙන් එසැනින් නව පද නිර්මාණය කරති. රබන් කවි යන පදය වචනවල කාව්‍යමය ගුණය අවධාරණය කරන අතර, වරම් යන්නෙන් හැඳින්වෙන්නේ පරම්පරා ගණනාවක් හරහා නොවෙනස්ව බැහැර කරගෙන ආ විශේෂිත සාම්ප්රදායික පද ය. රුහුණු (දකුණු) සම්ප්‍රදායේ — විශේෂයෙන්ම එහි පද නිර්මාණයේ සංකීර්ණත්වය සඳහා ප්‍රසිද්ධ — රබන් සුරල් සහ ඒ හා බැඳුණු පද, මහනුවර කඳුකරයේ හෝ පහතරට බටහිර වෙරළ තීරයේ ශෛලීන්ගෙන් වෙනස් වූ ප්‍රාදේශීය ස්වරයක් හා උච්චාරණයක් රැගෙන යයි.
සිංහල අලුත් අවුරුද්දේදී රබනට ඇති කාර්යභාරය කුමක්ද?
සාම්ප්රදායික ශ්රී ලාංකික නිවසක හෝ ගම්මානයක කිසිදු අවුරුදු උත්සවයක් රබන හඬ නොමැතිව සම්පූර්ණ යැයි නොසැලකේ. අලුත් අවුරුදු අනුපිළිවෙළේ සෑම අවස්ථාවකම බෙරය ප්‍රකටය: නැකත් සුබ මොහොතුවල දී, ළිප් දැල්වීමේදී, තෙල් ආලේප කිරීමේ චාරිත්‍රයේදී, සහ ඉන් පසු පැවැත්වෙන අවුරුදු ක්‍රීඩා — ක්‍රීඩා හා සංස්කෘතික ක්‍රීඩා — පුරාවට. අප්රේල් 13 හෝ 14 වන දින උදෑසන අසල්වැසි ප්‍රදේශයක් හරහා පැතිර යන එම හුරුපුරුදු ආරම්භක රිද්මය ඇසීම, බොහෝ ශ්රී ලාංකිකයන්ට අලුත් අවුරුද්ද සැබවින්ම පැමිණ ඇති බවට පැහැදිලිම සංඥාව යි.
අලුත් අවුරුද්දෙන් ඔබ්බට, මෙම උපකරණය වෙනත් සමාජයීය ප්‍රීති අවස්ථාවන්ද සනිටුහන් කරයි: පෙරහැර, විවාහ මංගල්‍ය, සහ අස්වනු ස්තුති පූජා. එහි පැවැත්ම ගාම්භීරත්වයට වඩා උත්සව හා අඛණ්ඩතාව සංඥා කරයි; එබැවින්ම එය චාරිත්‍රානුකූල බෙරවලට වඩා වෙනස් සංස්කෘතික ස්ථානයක් හිමි කර ගනියි.
රබන වෙනත් ශ්රී ලාංකික බෙරවලින් වෙනස් වන්නේ කෙසේද?
ශ්රී ලංකාවට පොහොසත් තාලවාද්‍ය උරුමයක් ඇති අතර, රබන එහි විශේෂිත ස්ථානයක් හිමි කර ගනියි. පහත සංසන්දනය ප්රධාන වෙනස්කම් විස්තර කරයි.
| බෙරය | මුහුණත් | වාදනය කරන ආකාරය | ප්රධාන සන්දර්භය |
|---|---|---|---|
| රබන | තනි | අත් | සමූහ උත්සව, අලුත් අවුරුද්ද |
| ගැට බෙරය | දෙකේ | කෝටු | උඩරට නර්තනය, බෞද්ධ චාරිත්‍ර |
| දවුල | තනි | අත් සහ කෝටුව | පහතරට බෙර වාදන සමූහ |
| තම්මැට්ටම | යුගල කැටි | වක්‍ර කෝටු | උඩරට සමූහ |
මහනුවරහි විධිමත් නර්තනය සහ බෞද්ධ චාරිත්‍රයට සම්බන්ධ ගැට බෙරයට වෙනස්ව, රබන ආරම්භ කිරීමට විශේෂඥ පුහුණුවක් අවශ්‍ය නොවේ. මෙම ප්‍රවේශ්‍යභාවයම, එම සම්ප්‍රදාය ආදේශ වශයෙන් ප්‍රබල වෘත්තීය භාණ්ඩයක් නොව, ප්‍රජා උපකරණයක් ලෙස පැවතීමට ප්රධාන හේතුවයි. ඕනෑම කෙනෙකුට බෙරය ළඟ වාඩි විය හැකිය; ප්‍රවීණත්වය, ස්වාභාවිකවම, වසර ගණනාවක් ගනියි.
සංචාරකයන්ට ශ්රී ලංකාවේ රබන සම්ප්‍රදායන් අත්විඳිය හැක්කේ කොතැනින්ද?
රබන සංස්කෘතිය සමඟ වඩාත් ගැඹුරින් එක්වීමේ අවස්ථාව ඇති වන්නේ අප්රේල් මාසයේ සිංහල අලුත් අවුරුද්ද අතරතුර දී ය, එවිට දිවයින පුරා ගම්මාන මට්ටමේ උත්සවවලදී නරඹන්නන්ටද විවෘතව සමූහ වාදන සැසි පැවැත්වේ. මහනුවර ප්රදේශයේ සහ ග්රාමීය පහතරට ප්‍රදේශවල සංස්කෘතික ගම්මාන සමහර විට ඔවුන්ගේ උරුම වැඩසටහන්වල කොටසක් ලෙස රබන් ප්රදර්ශන ඇතුළත් කරයි. ධර්ම පාසල් හා සම්බන්ධ පාසල් බොහෝ විට සංස්කෘතික අධ්‍යාපනයේ කොටසක් ලෙස රබන් පුහුණුව පවත්වාගෙන යයි, අලුත් අවුරුදු සමයේ මහජන ප්රසංග නාගරික උද්‍යානවල මෙන්ම ග්රාමීය පොදු බිම්වලද සුලභය.
සාහිත්‍යමය මානයට උනන්දුවක් දක්වන අයට, රබන් පද එකතුව සිංහල භාෂා පාඨ ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත, ප්‍රාදේශීය සම්ප්‍රදායන්ගේ පද පෙළ සංරක්ෂණය කරමින් — දකුණු පළාතේ රුහුණු ශෛලිය එහි පද නිර්මාණයේ සංකීර්ණත්වය සඳහා විශේෂයෙන් ප්‍රසිද්ධය.
රබන සම්ප්‍රදාය අදටත් ක්‍රියාකාරීව පුරුදු කරනු ලබනවාද?
ඔව්, එහි සමාජයීය ස්වරූපය වෙනස් වී ඇතත්. නාගරික පරිසරයක ස්වයංසිද්ධ අසල්වැසි බංකු රබන සැසිය කලින් තිබූ තරම් සුලභ නොවූවද, විධිමත් තරඟ, පාසල් විෂය මාලාව, සහ සංස්කෘතික සංවිධාන වැඩසටහන් මෙම සම්ප්‍රදායට නව ආයතනික සහයෝගයක් ලබා දී ඇත. ජාතික කලා සභා ප්‍රාදේශීය ශෛලීන් කලින් කලට ලේඛනගත කරන අතර, රුහුණු සම්ප්‍රදායේ රබන් පද පටිගත කිරීම් වැඩිහිටි ගායකයින් ජීවිතයෙන් සමුගැනීමත් සමඟ නැති වී යාමේ අවදානමක් ඇති පද වෙනස්කම් සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා ලේඛනාගාරගත කර ඇත. උපකරණය එයම තවමත් ක්‍රියාකාරීව නිෂ්පාදනයේ පවතින අතර, දිස්ත්‍රික්ක කිහිපයක අත්කම්කරුවන් සියවස් ගණනාවක් තිස්සේ භාවිත කළ එම ද්‍රව්‍ය සහ ක්‍රම යොදාගෙන රාමු අතින් කැටයම් කිරීම සහ හම් ඇදීම දිගටම කරගෙන යති.
ආශ්‍රිත ලිපි
සමීපව සම්බන්ධ මාතෘකා පිළිබඳ පිටු 3.
