කවුඩුල්ල ජාතික උද්යානය ශ්රී ලංකාවේ වියළි කලාපයේ පිහිටා ඇති අතර, කොළඹ–ත්රිකුණාමලය මාර්ගයේ හබරණ සිට කි.මී. 22ක් පමණ උතුරින් පිහිටා ඇත. 2002 දී ගැසට් කරන ලද මෙම උද්යානය, සීගිරියප්‍රදේශයේ ස්වාභාවික වාසස්ථාන මින්නේරිය, වස්ගොමුව සහ සෝමාවතිය ජාතික උද්යාන සමඟ සම්බන්ධ කරන ආරක්ෂිත අලි කොරිඩෝව දීර්ඝ කිරීමේ අරමුණින් ද ස්ථාපිත කරන ලදී. උද්යානයේ හදවතේ වේ කවුඩුල්ල ජලාශය — විශාල, පුරාණ ජල ධාරාවක් වන මෙහි රොදවෙන ජලය, දිවයිනේ ඉතාමත් විශාල වල් අලි රැස්වීම්වලට වාර්ෂිකව ආකර්ෂණය කරගනී.
කවුඩුල්ල ජාතික උද්යානය නැරඹීමට වඩාත් සුදුසු කාලය කවදාද?
ශ්‍රේෂ්ඨ වන සත්ව සෘතුව අගෝස්තු සිට දෙසැම්බර් දක්වා පවතී. කවුඩුල්ල ජලාශය වියළි සෘතුවේ දී හිඳෙන විට, අලීන් හිරු ගොදුරු ද වී ජලය ගිලීමට නිරාවරණ තණකොළ ආන්තිකයන් දෙසට රැස්වෙයි. සැප්තැම්බර් සහ ඔක්තෝබර් මාසවලදී ගොපල් ගණන සාමාන්යයෙන් ශිඛරයට ළඟා වේ; ජලාශය වටා සතුන් 200ක් ඉක්මවූ රංචු වාර්තා වී ඇත — ළඟ මින්නේරිය හිදී ටිකක් ඉස්සරහදී ආරම්භ වන ප්‍රසිද්ධ රැස්වීමේ ම අඛණ්ඩ කොටසකි.
මෙම කාල පරාසයෙන් පිටත, අලීන් තවමත් සිටී, නමුත් ඔවුන් අවට දිය වගරු වනයේ වඩාත් විසිරී ඇත. ජූනි සහ ජූලි මාසවලදී ද ප්රධාන රැස්වීම ශිඛරයට ළඟා වීමට පෙර, සාමාන්‍ය වනජීවී නැරඹීම සඳහා හොඳ අවස්ථාවක් ලැබේ. නොවැම්බර් සිට ජනවාරි දක්වා ගමන් කරන නරඹුවන්ට අලීන් හුරුළු පරිසර උද්යානය දෙසට බටහිර ගෙවී ඇති හැකියාව ඇත, නමුත් ජලාශය අවට දර්ශන මුළු වසර පුරාම සිදු විය හැකිය.
කවුඩුල්ල, මින්නේරිය සහ හුරුළු අතර අලි සංක්‍රමණය සිදු වන්නේ කෙසේද?
මින්නේරිය, කවුඩුල්ල සහ හුරුළු පරිසර උද්යානය යන උද්යාන තුන — ජලාශ, තණබිම් සහ වියළි වනාන්තරයේ අන්තර් සම්බන්ධිත ජාලයක් සාදන අතර, ජලය හා ආහාර ලබ්‍යතාවට ප්‍රතිචාර දක්වමින් අලීන් ඍතු අනුව ඒ හරහා ගමන් කරයි. පුළුල් රටාව පහත පරිදි ක්රියාත්මක වේ:
- ජූලි–සැප්තැම්බර්: විශාල රංචු මින්නේරිය හි, එහි විශාල පුරාණ ජලාශය අවට රැස්වෙයි.
- ඔක්තෝබර්–නොවැම්බර්: වැසි මින්නේරිය ජලාශය නැවත පිරවීමෙන් නිරාවරණ තණකොළ අඩු වූ විට, අලීන් නැවුම් තණකොළ රංචු ලබාදෙන කවුඩුල්ල ජලාශය දෙසට ඊශාන දෙසට ගෙනයන්නේ.
- දෙසැම්බර්–ජනවාරි: සමහර රංචු හුරුළු ජෛවගෝලීය සංචිතයේ බටහිර ප්‍රාන්තයෙහි හුරුළු පරිසර උද්යානය දෙසට තවදුරටත් ගමන් කරයි; සන්සුන් මාසවලේ පවා සාමාන්යයෙන් අලීන් 30ක් පමණ දිස් වේ (උද්යාන පැය ආසන්න වශයෙන් 14:00–18:30).
මෙම චක්‍රීය චලනය නිසා ජූලි සිට නොවැම්බර් දක්වා සංස්කෘතික ත්‍රිකෝණයට ගමනක් සිදු කරන නරඹුවකුට, ඕනෑම දිනයක සවස ධාවනයකදී, මෙම උද්යාන අතුරෙන් එකක් හෝ දෙකක හෝ සාමූහික රැස්වීමකට සාක්ෂිය දැරිය හැකි ශක්‍ය ඉඩකඩ ඇත.
උද්යානය තුළ මට කෙබඳු භූ දර්ශනයක් හා ස්වාභාවික වාසස්ථාන ලැබෙනවාද?
කවුඩුල්ල, හෙක්ටයාර් 6,656ක් පමණ ආවරණය කරන අතර, වියළි සදාහරිත වනාන්තර, දිය වගරු සහ විවෘත තණබිම් ඇතුළත් ය. කවුඩුල්ල ජලාශය සම්පූර්ණ වූ විට හෙක්ටයාර් 2,450ක් පමණ ආවරණය කරන හෙයින්, අන්තර් මෝසම් ආර්ද්‍ර සෘතුවේ දී උද්යානයේ පහළ ප්‍රදේශ කොටස් මාස කිහිපයක් ගංවතුරට ලක් වේ. මෙම ඍතු ගංවතුර, ජලය රොදවෙන විට ජලාශය අලිහට ඉතා ආකර්ෂණීය කරන පොහොසත්, ඵලදායී තණකොළ ආන්තිකයන් නිර්මාණය කරයි.
ප්රධාන ජලාශයෙන් ඔබ්බෙ, රේලපනාව ජලාශය, ඔළුමඩු වැව, පුලියන් කල්ල වැව සහ අළුත් ඔය ගංහල ඇතුළු කුඩා ජල සම්භවයන් ගණනාවක් ද, ඓතිහාසික මින්නේරිය–කන්තලේ යෝධ ඇළ ඇළ මාර්ගයේ කොටස් ද, උද්යානයේ ඇතුළත් ය. ජල ස්ථාන ගණනාවක් ඇති හෙයින්, අලි සෘතුව පමණක් නොව, වසර පුරාම පක්ෂීන් සහ රාක්ෂ ජීවීන් පුළුල් පරාසයක් නඩත්තු කෙරේ.
කවුඩුල්ල හිදී අලිහා හැරුණු විට දිය හැකි ක්ෂීරපායී සතුන් මොනවාද?
උද්යානය සසිනි 23ක් පමණ සඳහා ධාරකත්වය දරයි. සඹර් මුවන් සහ ශ්රී ලාංකික අක්ෂ මුවන් දෙකම නිතරම හමු වේ, බොහෝ විට අලිහාමෙන් ජලාශ ආන්තිකවලදී ම තණකොළ ගිලිති. වල් ඌරන් සන්ධ්‍යාව ළඟාවෙද්දී දිය වගරු ආන්තිකවල හාරමින් සිටිනු දැකිය හැකි ය; මීමින්නා (චෙව්රොටේන්) ද ඝන වන කොටස්වල දුර්ලභ ලෙස නිරීක්ෂණය කෙරේ. දිවියා සහ තිරිඳු වලසා සිටිත් නමුත් ඒවා ද‍ෙස් දෙනවා සොයා ගැනීමට දුෂ්කර ය — දර්ශන ඇත්තෙන්ම දුර්ලභ ය, ඒවා ලැබේ නම් එය ප්‍රසාද දෙයකි; බලාපොරොත්තු ලෙස සිතා නොගත යුතු ය.
කවුඩුල්ල ජාතික උද්යානයේ දිය හැකි පක්ෂීන් මොනවාද?
කවුඩුල්ල හිදී පක්ෂී විශේෂ 160ක් පමණ වාර්තා වී ඇති අතර, ජලාශය ශ්රී ලංකාවේ විශාල ජල පක්ෂීන් සැලකිය යුතු ගණනකින් නිරීක්ෂණය කිරීමට ඇති හොඳ ස්ථාන අතරේ ය. ප්රධාන විශේෂ ඇතුළත් වේ:
- පත්ත ලොකු පෙලිකන් — ජලාශය මත සිය ගණනක් රංචු රැස්වේ, විශේෂයෙන් සූර්යාස්ත සමයේ දර්ශනීය ය
- කුඩා සහායක කොකා
- ආසියානු හැන්ද කොකා
- පිත්ත කොකා
- ආසියානු විවෘතමුඛ කොකා
- කළු හිස් කොකිල්ල
- අළු හිස් මත්ස්‍ය රාජාලියා
- ඉන්දියානු මොනරා — උද්යානය පුරා සාමාන්යයෙන් දිස් වේ
ජලාශය මත ඔරු ගෙවීමේ ගමන් පක්ෂීන් රෑන් ගැසෙන හා ආහාර ගන්නා ආකාරය හිමිකර ගන්නා නිහඬ, අඩු බලපෑමක් ඇති ක්‍රමයක් සපයයි; ඡායාරූප ශිල්පීන්ට මාර්ග ආශ්‍රිත සෆාරි වාහනයකට සාමාන්යයෙන් ලැබෙන දුරට වඩා ළඟ දෘෂ්ටි කෝණයක් ලැබෙයි.
කවුඩුල්ල ජාතික උද්යානයේ ජීවත් වන්නේ කෙබඳු රාක්ෂ ජීවීන්ද?
උද්යානයේ ජල සම්භවයන් ඉන්දියානු පතළ-කවච කැස්බෑ සහ ඉන්දියානු කළු කැස්බෑ ඇතුළු මිරිදිය කැස්බෑ විශේෂ කිහිපයක් සඳහා ධාරකත්වය දරයි. ගෝනා ජලාශ තටාකාන්ත කොටස් සහ වෙරළ ලිහිල්ව කිරාගනිමින් ද, වැටහිලේ ගල් ලිහිල්ව කිරා ගනිමින් ද, වියළි සෘතුව පුරා බෙදීදිය හැකි ය. මගාරා කිඹුලන් ජලාශ ආන්තිකවල ජීවත් වන අතර, සවස් ධාවන වලදී ඔවුන් නිතරම දිස් වේ.
කවුඩුල්ල ජාතික උද්යානයට ළඟා වන්නේ කෙසේද?
කොළඹ–ත්රිකුණාමලය මාර්ගයේ, හබරණ සිට කි.මී. 22ක් පමණ උතුරින් උද්යාන ප්රවේශ ද්වාරය පිහිටා ඇත. හබරණ ලෙස මෙහි නවාතැන් ගැනීමට වඩාත් ප්‍රයෝජනජනක ය — ප්රධාන උතුරු හා නැගෙනහිර මාර්ගවල හංගල නාරාවේ පිහිටා ඇති ද, බස් සහ දුම්රිය සේවා හොඳින් සැලසෙයි. ආසන්නම දුම්රිය ස්ථානය මින්නේරිය, නමුත් බොහෝ නරඹුවන් මාර්ග ගතවෙයි. පොළොන්නරුව සිට උද්යානය ඊශාන දෙසට කි.මී. 25ක් පමණ ය; දඹුල්ල සිට ඊශාන දෙසට කි.මී. 40ක් පමණ ය.
දිගු වනජීවී සැලැස්මක විල්පත්තු ජාතික උද්යානය හෝ උඩවලව ජාතික උද්යානය සමඟ කවුඩුල්ල ඒකාබද්ධ කරන්නේ නම්, හබරණ හෝ සීගිරිය මෙහෙය ගන්නා රියදුරු-මාර්ගෝපදේශකයෙකු ලබා ගැනීම ඉතා ප්‍රායෝගික ය, මන්ද උද්යාන ප්රවේශ ද්වාරය දක්වා රාජ්‍ය ප්රවාහනය සීමිත ය.
දේශගුණය කෙසේ ද, ඒ වනජීවී නැරඹීමට බලපාන්නේ කෙසේද?
කවුඩුල්ල, වාර්ෂිකව ආසන්නය මි.මී. 1,500–2,000ක් වර්ෂාව ලබන අතර, ඊශාන මෝසමේ (මෙම ප්‍රදේශයේ පළල් ලෙස නොවැම්බර් සිට ජනවාරි දක්වා) බොහෝ කොටස ලැබෙයි. වියළි සෘතුව අප්‍රේල් සිට ඔක්තෝබර් දක්වා පමණ ය; ඒ සමයේ ජලාශයේ ජලය අඩුතම මට්ටමට ළඟා වන අතර, වනජීවීන් ඉතා අනාවැකි ලෙසින් රැස් වෙයි. සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය 20–35 °C අතර; දිවා ධාවන සඳහා පෙරවරු ප්‍රසන්නදායකය, නමුත් මැයි සිට සැප්තැම්බර් දක්වා දහවල් කාලයේ විවෘත ජලාශ ප්‍රදේශයේ රත්ව බව දැකෙනසුලු ය.
කවුඩුල්ල නැරඹීමේ ප්‍රායෝගික උපදෙස්
- සවස ධාවන (ආසන්නය 14:00–15:00 ලෙස ආරම්භ වේ) නිතරම හොඳම අලි දර්ශන ලබා දෙයි, ඒ ජලාශ ආන්තිකය දෙසට රංචු ඳ‍ෙළෙව් ජලය ගිලීමට හා රාත්රිය පෙර තණකොළ ගිලීමට ගෙනයන හෙයිනි.
- සෑම වාහනයකටම අනිවාර්ය ලෙස, ජාතික උද්යාන නිකුත් කළ ට්රැකර්-මාර්ගෝපදේශකයෙකු ඇතුළු ය; ස‍ේවාය ප්‍රමිත ප්රවේශ නිදහස් කිරීමවලට ඇතුළත් ය.
- ප්රවේශ ගාස්තු වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව විසින් නිශ්චිත කරන ලද ය; ඒවා ඇමරිකානු ඩොලර් හෝ ලංකා රුපියල් සමතුලිත ලෙස ප්රවේශ ද්වාරය හිදී ගෙවිය හැකිය.
- නවාතැන් හබරණ සහ සීගිරිය ආශ්‍රිතව කේන්ද්‍රගතය; දෙකම උද්යාන ප්රවේශ ද්වාරයට පහසුවෙන් ළඟා ය; සීගිරිය ගමෙ ද, නිස්කලංක ස්ථානයක් කැමති ගමනාගමනිකයන්ට කුඩා ගෙදර නවාතැන් ලබා ගත හැකිය.
- පොළොන්නරුව හි පුරාණ නගරයේ උදේ කාලය ගෙවා, කවුඩුල්ල සෆාරි සෙල්ලම් සවසකත් ඒකාබද්ධ කරන්න — ස්ථාන දෙකෙහිම ඕනෑවට වඩා කඩිනම් නොවී පූර්ණ දිනක් ගත කිරීමට ප‍ෝශමාන දුරක් ඇත.
අවට ස්ථාන
කි.මී. 25ක් පමණ ඇතුළත ස්ථාන 10, ළඟම ඒවා මුලින්.
- Thonigala Rock Inscriptionකි.මී. 9
- Mahaweli Riverකි.මී. 9
- Hingurakgoda Airport (HIM)කි.මී. 12
- Hingurakgoda Cityකි.මී. 14
- Minneriya Railway Stationකි.මී. 14
- Templatesකි.මී. 14
- Sethway Village, Minneriyaකි.මී. 15
- Elephant Gathering At Minneriya National Parkකි.මී. 15
- Somawathiya Stupaකි.මී. 18
- Seruwila Wilgamwehera Royal Stupaකි.මී. 20
ආශ්‍රිත ලිපි
සමීපව සම්බන්ධ මාතෘකා පිළිබඳ පිටු 3.
