නාච්චාදුව වැව

නච්චාදුව වැව — පුරාණ වංශකතාවල මහාගල්ලක නමින් හැඳින්වෙන — ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණිතම සහ ඓතිහාසිකව වැදගත්ම වැව් අතරින් එකකි. ශුද්ධ නගරය වන අනුරාධපුරයට ආසන්නයේම පිහිටි මෙම වැව, දෙදහස් වසරකට අධික කාලයක් වියළි කලාපය පෝෂණය කළ අසාමාන්‍ය ජල ඉංජිනේරු ශිල්පයේ සජීවී සාක්ෂියක් ලෙස ඉදිරිපත් වේ. සංස්කෘතික ත්‍රිකෝණය සංචාරය කරන සංචාරකයින්ට, එය අවට ඇති වඩාත් ජනප්‍රිය ස්මාරක සමඟ සසඳන විට සන්සුන් විකල්පයක් සපයයි.

නච්චාදුව වැවේ ඉතිහාසය කුමක්ද?

මෙම වැව, ක්‍රි.ව. 276 සිට 303 දක්වා පාලනය කළ සහ අනුරාධපුර රාජධානිය පුරා විශාල වැව් දහසයක් ඉදි කිරීම සඳහා ගෞරවයට පාත්‍ර වූ මහසෙන් රජු සමඟ සම්බන්ධ කර ඇත. මහසෙන් රජුගේ වාරිමාර්ග කටයුතු උතුරු තැනිතලා පරිවර්තනය කළ අතර, මෙම වැවේ පැරණි නම වූ මහාගල්ලක, ඔහුගේ වඩාත්ම අභිලාෂකාමී ව්‍යාපෘති අතරින් එකක් විය.

ආසන්න වශයෙන් සියවස් දෙකකට පසුව, ධාතුසේන රජු (ක්‍රි.ව. 459–477) දුරබැහැර කලාවැව පද්ධතියෙන් ජලය ගෙනාවා වූ ජයගංග ඇළ ඉදි කිරීමෙන් වැවේ ව්‍යාප්තිය වැඩි කළේය. මෙහි ඉංජිනේරු අභියෝගය සැලකිය යුතු විය: එම නිම්නය තත්පරයට ඝන අඩි 11,000ක් පමණ ගලා එන ගංවතුරුවලට ගොදුරු වූ අතර, අතිරික්ත ජලය ආරක්ෂිතව ගලා යෑම සඳහා සුදුසු පර්වත මුහුණතක් නොතිබිණි. මෙම ව්‍යාපෘතිය සාර්ථක වීම පුරාණ සිංහල ජල ඉංජිනේරුවන්ගේ දක්ෂතාවයට සාක්ෂියකි.

ශ්‍රී ලංකාවේ මහා පාලි වංශකතාව වන මහාවංශය, මොග්ගල්ලාන II රජුගේ (ක්‍රි.ව. 535–555) පාලන සමයේදී මෙම වැව පිළිබඳ තවත් සඳහනක් සිදු කර ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. ඓතිහාසික විශ්ලේෂණ යෝජනා කරන්නේ මොග්ගල්ලාන II රජු, කදම්බ නදිය — අද මාල්වතු ඔය නමින් හැඳින්වෙන — අවහිර කිරීමෙන් සෑදුණු පස්සපතනවාපි වැව ලෙස විස්තර කෙරෙන දෙය ඉදි කර හෝ සැලකිය යුතු ලෙස පුළුල් කර ඇති බවත්, මෙම විස්තරය නච්චාදුව සමඟ සමීපව සම්බන්ධ වන බවත්ය. අනුප්‍රාප්තික රජවරුන් එක් එක්කෙනා මහසෙන් රජුගේ මුල් කෘතියට එකතු කර හෝ ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇති බව විශ්වාස කටයුතුය.

හෙන්රි පාකර්, ඔහුගේ සුවිශේෂී අධ්‍යයනය වන Ancient Ceylon තුළ, මෙම වැවේ ඉදිකිරීම "බහාදුරි සැලැස්මක්" ලෙස විස්තර කළේය — ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ වාරිමාර්ග යටිතල පහසුකම් දශක ගණනාවක් සටහන් කළ බ්‍රිතාන්‍ය සිවිල් ඉංජිනේරුවකුගෙන් ලැබෙන ඉහළ ප්‍රශංසාවකි.

නච්චාදුව වැවේ වාන් දොරටු පද්ධතිය ක්‍රියා කරන්නේ කෙසේද?

වාන් දොරටු තුනක් මෙම වැවේ ජල මට්ටම් පාලනය කරන අතර, මෙම සැලසුම අනුරාධපුර යුගයේ සංකීර්ණ ජල කළමනාකරණ චින්තනය පිළිබිඹු කරයි. ප්‍රධාන වාන් දොරටුව වැවේ බැම්මේ දකුණු කෙළවරට ආසන්නව පිහිටා ඇති අතර, එය ප්‍රධාන වශයෙන් අනුරාධපුරයේ මහා වැව් අතරින් එකක් වන තිස්ස වැවට ජලය මගහරවයි. ඉතිරි වාන් දොරටු දෙක නුවර වැව වෙත, එනම් නගරයේ තවත් පුරාණ වැවකට ජලය යොමු කරයි. මෙම පිටාර ගලා ජල ස්ථාන එකට එක්ව, කෘෂිකාර්මික ඉඩම් හරහා විශිෂ්ට නිරවද්‍යතාවයකින් ජලය බෙදා හැරි අන්තර්සම්බන්ධිත ජාලයක කොටසක් ලෙස ක්‍රියා කළේය.

එක් වැවකින් අතිරික්ත හා පාලිත ජල මුදා හැරීම් තවත් වැවකට සපයන මෙම එකිනෙකට සම්බන්ධ වැව් පද්ධතිය, ආසියාවේ ඒකාබද්ධ ජලාශ කළමනාකරණයේ මුල්ම උදාහරණ අතරින් එකක් ලෙස සැලකේ. මෙම මූලධර්මය අද දිනද ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපය පුරා භාවිතයේ පවතී.

නච්චාදුව වැව පිහිටා ඇත්තේ කොහේද? එහි යන්නේ කෙසේද?

මෙම වැව අනුරාධපුර නගරයට ඍජුවම වයඹ දෙසින් පිහිටා ඇති අතර, එය ප්‍රධාන උරුම චාරිකාවේ කෙටි අතරමං චාරිකාවක් ලෙස පහසුවෙන් ළඟා විය හැකිය. බොහෝ සංචාරකයින් කොළඹ සිට මාර්ග මගින් (පැය හතරේ සිට පහ දක්වා පමණ) හෝ අනුරාධපුර දුම්රිය ස්ථානයට දුම්රියෙන් අනුරාධපුරයට පැමිණෙති. එතැන් සිට වැවේ බැම්ම කෙටි ටුක්-ටුක් හෝ කුලී රථ ගමනකි.

වැවේ බැම්ම අවට ප්‍රදේශය සංචාරකයින්ට විවෘතව ඇති අතර, විශේෂයෙන් පක්ෂි ක්‍රියාකාරකම් වැඩිම වේලාව වන උදෑසන, ජලය හරහා විවෘත දසුන් ලබා දෙයි. වැව නැරඹීම සඳහා විධිමත් ප්‍රවේශ ගාස්තුවක් නැත, එහෙත් අනුරාධපුරයේ මාර්ගෝපදේශක උරුම චාරිකාවක කොටසක් ලෙස එයට පිවිසීම, පුළුල් වාරිමාර්ග ජාලය තුළ මෙම ස්ථානයේ ස්ථානය පිළිබඳ වටිනා පසුබිමක් ලබා දෙයි.

නච්චාදුව වැවේ දැකගත හැකි වනජීවීන් මොනවාද?

ශ්‍රී ලංකාවේ බොහෝ පුරාණ වැව් මෙන්ම, නච්චාදුව වැව ද චිත්‍ර කොක්කු (painted storks), විවෘත-හකු කොක්කු (open-billed storks), ලොකු මානවා (lesser adjutants) සහ විවිධ කොකුන් හා ළිහිණි විශේෂ ඇතුළු පුළුල් ජල පක්ෂි පරාසයක් ආකර්ෂණය කරයි. වැවේ නොගැඹුරු ඉවුරු, විශේෂයෙන් ජල මට්ටම් ඉහළ හා මාළු බහුල වන ඊසාන මෝසම් මාසවලදී, ඵලදායී ආහාර ගැනීමේ බිම් වේ.

ඇත් දර්ශන, වැවේ බැම්ම අසල උදෑසන හෝ සවස් වේලාවට අසාමාන්‍ය නොවේ, මන්ද අවට පඳුරු වනාන්තරය මධ්‍යම උතුරු පළාතේ විශාලතර වාසස්ථාන කොරිඩෝර සමඟ සම්බන්ධ වන බැවිනි. අනුරාධපුරයේ වැව් පද්ධතිය අවට වනජීවීන් ගැන උනන්දුවක් දක්වන සංචාරකයින්, බටහිරට සැතපුම් 30ක් පමණ දුරින් පිහිටි විල්පත්තු ජාතික උද්‍යානයට පිවිසීම ද සලකා බැලිය හැකිය, එහිදී දිවියන් සහ වලස්සන් නිතිපතා වාර්තා වේ.

නච්චාදුව වැව අනුරාධපුරයේ වැව් ජාලයට ගැළපෙන්නේ කෙසේද?

අනුරාධපුරය, තිස්ස වැව, නුවර වැව, බසවක්කුලම (අභය වැව) සහ නච්චාදුව ඇතුළු පුරාණ වැව් සමූහයකින් වට වී ඇති අතර, එක් එක් වැව එහි උච්ච කාලයේ ලක්ෂ ගණන් ජනාවාසයන් රැකබලා ගත හැකි නගරයකට සහාය වීම සඳහා අනුප්‍රාප්තික රජවරුන් විසින් ඉදි කරන ලද හෝ පුළුල් කරන ලදී. කඳුකර ගංගාවලින් ජලය රැස් කර, ගබඩා කර, ඇළ මාර්ග, වාන් දොරටු සහ පෝෂක මාර්ග පද්ධතියක් හරහා බෙදා හරිනු ලැබූ අතර, එමගින් විශ්වාසදායක නොවන මෝසම් වර්ෂාව මත රඳා පැවතීම ඵලදායි ලෙස ඉවත් කරන ලදී.

නච්චාදුව, ජයගංග ඇළේ ජලය ලබන්නෙකු මෙන්ම නගරයේ අනෙකුත් වැව්වලට පෝෂක වීම යන දෙකම ඉටු කරමින්, මෙම ජාලයේ තීරණාත්මක සන්ධිස්ථානයක පිහිටා තිබිණි. එය සරලව ජලාශයක් පමණක් නොව, උතුරු තැනිතලා පුරා ජල ප්‍රවාහය ක්‍රියාකාරීව නියාමනය කරන්නෙකු ද විය. මෙම අන්තර්සම්බන්ධතාවය අවබෝධ කර ගැනීම, එසේ නොමැති නම් වියළි භූ දර්ශනයක් වන ප්‍රදේශයක පුරාණ අනුරාධපුරයට නාගරික ජීවිතයක් පවත්වාගත හැකි වූයේ මන්ද යන්න අගය කර ගැනීම සඳහා අත්‍යවශ්‍ය වේ.

නච්චාදුව වැව තනි අඩවියක් ලෙස සංචාරය කිරීමට වටින්නේද?

මෙම වැව, තනි ගමනාන්තයක් ලෙස වඩා, අනුරාධපුරයේ පුරාණ වාරිමාර්ග භූ දර්ශනය ගවේෂණය කරන වඩා පුළුල් දිනක කොටසක් ලෙස වඩාත් හොඳින් අගය කළ හැකිය. බැම්මේ ඇවිදීම ප්‍රසන්නයි, විශේෂයෙන් අළුයම, සහ පුරාණ ඉංජිනේරු විද්‍යාව හෝ දකුණු ආසියානු ඉතිහාසය කෙරෙහි උනන්දුවක් දක්වන ඕනෑම අයෙකුට ඓතිහාසික සම්බන්ධතා සැබවින්ම විශිෂ්ටය. සම්පූර්ණ දිනක චාරිකාවක් සඳහා එය ජයගංග ඇළ අවශේෂ සහ නගරයේ ප්‍රධාන පුරාවිද්‍යා ස්ථාන සමඟ ඒකාබද්ධ කරන්න.

ශ්‍රී ලංකාවේ ජල ඉංජිනේරු උරුමය කෙරෙහි විශේෂ උනන්දුවක් දක්වන සංචාරකයින්, පුරාණ රජවරුන් හැඩගැස්වූ භූ දර්ශනයක සාම්ප්‍රදායික වැව් ආශ්‍රිත ගොවිතැන අදටත් දිගටම පවතින උතුරේ තඹුත්තේගම සමඟ අනුරාධපුරය යා කිරීම ද ප්‍රතිඵලදායක යැයි සිතනු ඇත.