දිය කැපීම (ජලය කැපීමේ චාරිත්‍රය)

මහවැලි ගඟ මත පළමු හිරු එළිය වැටීමට පෙර, ඇසළ පෙරහර උත්සවයේ අවසාන රාත්‍රියේ අඳුර මැදින් ගාම්භීර පෙරහරක් ගමන් කරයි. මෙය දිය කැපීමයි — වචනාර්ථයෙන් "ජලය කැපීම" — ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ සංස්කෘතියේ අඛණ්ඩව පැවත එන පැරණිතම චාරිත්‍රවලින් එකක් වන අතර, මහනුවර මහා උත්සවය විධිමත්ව අවසන් කරන චාරිත්‍රයයි.

දිය කැපීමේ චාරිත්‍රය යනු කුමක්ද?

දිය කැපීම යනු ඇසළ පෙරහර අවසානයේ මහනුවර මහවැලි ගං ඉවුරේ අලුයම පැවැත්වෙන චාරිත්‍රයකි. බස්නායක නිලමේවරුන් යටතේ මහනුවර සතර දේවාලයේ කපුරාළලා භික්ෂූන් වහන්සේලා, සාම්ප්‍රදායික බෙර වාදකයන්, නර්තන ශිල්පීන් සහ පන්දම් දරන්නන් සමඟ තෝරාගත් පෙරහරක් අඳුර මැදින් ගඟ වෙත ගෙන යති. අවාසනාව, රෝග සහ ආධ්‍යාත්මික අපවිත්‍රතා දේශයෙන් කපා ඉවත් කිරීමේ සංකේතාත්මක ක්‍රියාවක් ලෙස කඩුවකින් ජලයට තුන් වරක් පහර දෙනු ලැබේ.

ඉන්පසු පූජනීය ජලය රිදී බඳුනකට ගෙන, දන්ත ධාතූන් වහන්සේට පිරිනමන ගෞරවයෙන්ම දළදා මාළිගාවට ගෙන එනු ලැබේ. මෙම ජලයට එළඹෙන වසර පුරා ජාතිය ආරක්ෂා කරන ආරක්ෂිත හා පවිත්‍ර කරන බලයක් ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.

මෙම චාරිත්‍රයේ ආධ්‍යාත්මික වැදගත්කම කුමක්ද?

දිය කැපීමේ හරයෙන් පිළිබිඹු වන්නේ සිංහල බෞද්ධ විශ්ව විද්‍යාවේ ජලයට ඇති ගැඹුරු කාර්යභාරයයි. මෙම සම්ප්‍රදායේ ජලය හුදු සම්පතක් නොවේ — එය ජීවමාන බලවේගයකි, ආශීර්වාද මෙන්ම ශාප ද ගමන් කරන මාධ්‍යයකි. ගඟ කැපීමේ ක්‍රියාව සමුච්චිත අවාසනාවෙන් බිඳී යාම සංකේතවත් කරන අතර, පූජනීය ජලය එකතු කිරීම රාජධානිය සඳහා දිව්‍ය ආරක්ෂාව අලුත් කිරීම නිරූපණය කරයි — මහනුවර ශ්‍රී ලංකාවේ අවසාන රාජකීය අගනුවර වූ යුගයෙන් උරුම වූ සංකල්පයකි.

මෙම චාරිත්‍රය කෘෂිකාර්මික චක්‍රයටද සම්බන්ධ වේ. ඇසළ කාලය ජූලි හෝ අගෝස්තු චන්ද්‍ර මාසයට යෙදෙන අතර, එකල ශ්‍රී ලංකාවේ ගොවි ප්‍රජාවන් ප්‍රමාණවත් මෝසම් වැසි සඳහා ප්‍රාර්ථනා කළහ. ගඟ පූජනීය කිරීමෙන්, සියලු අස්වැන්නේ මූලාශ්‍රය වන ජලය බහුලව ගලා එනු ඇති බවට තහවුරු වන්නේ යැයි මෙම චාරිත්‍රය තේරුම් ගැනිණි.

දිය කැපීම ඇසළ පෙරහරට සම්බන්ධ වන්නේ කෙසේද?

ඇසළ පෙරහර රාත්‍රී දහයක් පමණ පුරා පවතින අතර, අලි ඇතුන්, උඩරට නර්තන ශිල්පීන්, කස කරුවන් සහ පන්දම් දරන්නන් මහනුවර වීදි පුරවමින්, රාත්‍රියෙන් රාත්‍රිය පරිමාණයෙන් හා දර්ශනීයත්වයෙන් වර්ධනය වේ. දිය කැපීම හිතාමතාම තබා ඇත්තේ එම දර්ශනයෙන් පිටතය. පෙරහර ප්‍රසිද්ධ, චාරිත්‍රානුකූල සහ දෘශ්‍යමය වශයෙන් අතිමහත් වන අතර, දිය කැපීම පෞද්ගලික, අලුයම පැවැත්වෙන සහ සංයමයෙන් යුක්තය. මෙම වෙනස හිතාමතාය: පිටත උත්සවය ධාතුව සහ ප්‍රජාව සමරන අතර, ඇතුළත චාරිත්‍රය ප්‍රජාව රඳා පවතින ආධ්‍යාත්මික සමතුලිතතාව යළි ස්ථාපිත කරයි.

ඇත්ත වශයෙන්ම පෙරහර චක්‍රයට සම්බන්ධ ජලය හා බැඳි පෙරහර දෙකක් ඇත. උත්සවය ආරම්භයේ කප් සිටුවීමේ චාරිත්‍රයේදී පූජනීය කාලය සනිටුහන් කිරීමට පූජනීය කණුවක් සිටුවන අතර, අවසානයේ දිය කැපීම චාරිත්‍රානුකූල අවකාශය වසා දමා ප්‍රජාව නැවත සාමාන්‍ය කාලයට මුදා හරියි.

දිය කැපීම අමුත්තන්ට විවෘතද?

දිය කැපීම ප්‍රසිද්ධ දර්ශනයක් නොවේ. දළදා මාළිගාව අවට වීදි දිගේ ලක්ෂ සංඛ්‍යාත නරඹන්නන් ආකර්ෂණය කරන පෙරහරවලට වෙනස්ව, දිය කැපීමේ චාරිත්‍රය පවත්වන්නේ සතර දේවාලයේ කපුරාළලා සහ ඔවුන්ගේ සහායකයන් විසිනි. මෙම චාරිත්‍රය අලුයම පෞද්ගලිකව සිදු කෙරෙන අතර එය නරඹන්නන් සඳහා පවත්වන්නක් නොවේ.

කෙසේ වෙතත්, ඇසළ කාලයේ මහනුවරට පැමිණෙන සංචාරකයන්ට පෙර රාත්‍රියේ අවසාන රන්දෝලි පෙරහර දැකගත හැකි අතර, එය මුළු උත්සවයේම විශාලතම හා විසිතුරුම පෙරහරයි. ප්‍රසිද්ධ පෙරහර සඳහා ආසන, වේලාවන් සහ ප්‍රවේශ ස්ථාන ගැන මහනුවර සංචාරක තොරතුරු මධ්‍යස්ථානයෙන් උපදෙස් ලබාගත හැකිය.

දිය කැපීම පැවැත්වෙන්නේ කවදාද?

මෙම චාරිත්‍රය පැවැත්වෙන්නේ ඇසළ පෙරහරේ අවසාන රාත්‍රියට අනතුරුව එන අලුයමේ වන අතර, එම පෙරහර බොහෝ විට නිකිණි පුර පසළොස්වක දිනයෙන් නිමා වේ — සාමාන්‍යයෙන් ජූලි අග හෝ අගෝස්තු මාසයේය. නිශ්චිත දිනය චන්ද්‍ර දින දර්ශනය අනුව වාර්ෂිකව වෙනස් වේ. මෙම චාරිත්‍රය දැකගැනීමට සාමාන්‍ය නැවතුමකට වඩා සම්පූර්ණ පෙරහර කාලයට ගැළපෙන සේ මහනුවර ගමනක් සැලසුම් කිරීම අවශ්‍ය වේ.

මෙම චාරිත්‍රයේ ඓතිහාසික පසුබිම කුමක්ද?

දිය කැපීමේ මූලාරම්භය මහනුවර රාජධානියේ ඉතිහාසයට සහ ක්‍රිස්තු වර්ෂ සිව්වන සියවසේ ඉන්දියාවෙන් ශ්‍රී ලංකාවට වැඩම කළ දන්ත ධාතූන් වහන්සේගේ භාරකාරත්වයට සමීපව බැඳී ඇත. සංවිධිත උත්සවයක් ලෙස ඇසළ පෙරහර වර්තමාන ස්වරූපය ලබා ගත්තේ මහනුවර රජවරුන්ගේ අනුග්‍රහය යටතේ, විශේෂයෙන් දහඅටවන සියවසේදී, ධාතුව සහ ඊට අදාළ චාරිත්‍ර රාජකීය නීත්‍යානුකූලභාවයේ කේන්ද්‍රය වූ අවධියේය. දිය කැපීමේ චාරිත්‍රය විධිමත් පෙරහර ව්‍යුහයට වඩා පැරණි විය හැකි අතර, එය ගං වන්දනාව සහ ඍතුමය ප්‍රබෝධය හා බැඳි පැරණි සිංහල කෘෂිකාර්මික චාරිත්‍රවලින් පෝෂණය වූවකි.

මහනුවර රදළයෙකු සහ හිටපු පළමු අදිකාරම් වූ ඇහැලේපොළ නිලමේ මෙම චාරිත්‍රවලට වර්තමාන ස්වරූපය ලබා දුන් මහනුවර රාජධානියේ අවසාන වසරවල වැදගත්, එහෙත් සංකීර්ණ ස්ථානයක් හිමි කර ගනී — අමුත්තන් අද දකින චාරිත්‍ර, ඇදහිල්ලේ හා බලයේ දේශපාලනය තුළ ගමන් කළ සැබෑ ඓතිහාසික පුද්ගලයන් විසින් හැඩගස්වන ලද බවට මතක් කිරීමකි.

පුළුල් ඇසළ පෙරහර සංස්කෘතිය අත්විඳිය හැක්කේ කෙසේද?

දිය කැපීම කෙලින්ම නැරඹිය නොහැකි අමුත්තන්ට එය නියෝජනය කරන චාරිත්‍ර ලෝකය සමඟ තවමත් අර්ථවත්ව සම්බන්ධ විය හැකිය. මහනුවර නගර චාරිකාවට දන්ත ධාතූන් වහන්සේ තැන්පත් කර ඇති දළදා මාළිගාව ඇතුළත් වන අතර, එහි දෛනික පූජා චාරිත්‍ර මුළු පෙරහර කාලයටම පදනම් වන ආගමික ජීවිතය දැකීමට වසර පුරා නිහඬ කවුළුවක් විවර කරයි. මහනුවර සංස්කෘතික වැඩසටහන් කිහිපයක පෙරහරවලදී වාදනය කරන සාම්ප්‍රදායික බෙර හා නර්තන ශෛලීන්ද ඉදිරිපත් කෙරේ.

පෙරහර කාලයට ගැළපෙන ගමනක් සැලසුම් කිරීමට කල්තියා වෙන්කර ගැනීම අවශ්‍ය වේ — මහනුවර නවාතැන් මාස ගණනකට කලින් පිරී යන අතර, පෙරහර සඳහා වෙන්කළ ආසන නිල වශයෙන් පිළිගත් ප්‍රවේශ පත්‍ර මාර්ග හරහා ලබා දෙනු ලැබේ. සම්පූර්ණ ඇසළ කාලය සඳහා ගමන් සැලසුම්, ප්‍රවාහනය සහ නවාතැන් සැකසුම්වලට ලක්පුර සහාය විය හැකිය.